સંરક્ષણ બજેટ 2025-26: ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ તરફ મક્કમ ડગલાં; સંરક્ષણ મંત્રાલયને 6.81 લાખ કરોડનું રેકોર્ડ ફાળવણી
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળની સરકારે ‘વિકસિત ભારત @ 2047’ ના વિઝનને સાકાર કરવાની દિશામાં સંરક્ષણ મંત્રાલય (MoD) માટે 6,81,210.27 કરોડ રૂપિયાની રેકોર્ડબ્રેક ફાળવણી કરી છે. આ ફાળવણી ગત નાણાકીય વર્ષ (2024-25) ની સરખામણીમાં 9.53% નો વધારો દર્શાવે છે અને તે કુલ કેન્દ્રીય બજેટના 13.45% છે, જે તમામ મંત્રાલયોમાં સૌથી વધુ છે.
આધુનિકીકરણ અને સ્થાનિક ઉદ્યોગો પર વિશેષ ભાર
બજેટનો મોટો હિસ્સો સશસ્ત્ર દળોના આધુનિકીકરણ માટે સમર્પિત કરવામાં આવ્યો છે. સંરક્ષણ સેવાઓના મૂડી ખર્ચ (Capital Outlay) માટે 1,80,000 કરોડ રૂપિયા ફાળવવામાં આવ્યા છે. સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, બદલાતા યુદ્ધના સ્વરૂપો વચ્ચે ભારતીય સેનાને અત્યાધુનિક હથિયારોથી સજ્જ કરી ‘ટેકનિકલ રીતે અદ્યતન અને યુદ્ધ માટે સજ્જ’ દળમાં પરિવર્તિત કરવા આ પગલું અનિવાર્ય છે.
સ્વદેશી ઉત્પાદનને વેગ આપવા માટે, આધુનિકીકરણ બજેટનો 75% હિસ્સો (1,11,544.83 કરોડ રૂપિયા) સ્થાનિક ઉદ્યોગો પાસેથી ખરીદી માટે અનામત રાખવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણય ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અભિયાનને વધુ મજબૂત બનાવશે.
સેના અને નૌકાદળ માટે મોટા સોદા
સંરક્ષણ મંત્રાલયે સશસ્ત્ર દળોની તાકાત વધારવા માટે 4,666 કરોડ રૂપિયાના બે મહત્વપૂર્ણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે:
- CQB કાર્બાઇન કરાર: ભારતીય સેના અને નૌકાદળ માટે 4.25 લાખ ક્લોઝ ક્વાર્ટર બેટલ (CQB) કાર્બાઇન ખરીદવા માટે ભારત ફોર્જ લિમિટેડ અને PLR સિસ્ટમ્સ (અદાણી ગ્રુપ) સાથે 2,770 કરોડ રૂપિયાનો કરાર કરવામાં આવ્યો છે. આ હથિયારો જૂની 9mm સબ-મશીનગનનું સ્થાન લેશે.
- ભારે વજનના ટોર્પિડો: નૌકાદળની કલવરી-શ્રેણીની સબમરીન માટે 1,896 કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે 48 ભારે વજનના ટોર્પિડો ખરીદવામાં આવશે.
સીમા સુરક્ષા અને પેન્શનમાં વધારો
વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ સરહદી વિસ્તારોમાં માળખાગત સુવિધાઓ મજબૂત કરવા માટે બોર્ડર રોડ ઓર્ગેનાઈઝેશન (BRO) ને 7,146.50 કરોડ રૂપિયા ફાળવવામાં આવ્યા છે. આ રકમ લદ્દાખ, અરુણાચલ પ્રદેશ અને જમ્મુ-કાશ્મીર જેવા વિસ્તારોમાં પુલ અને ટનલના નિર્માણમાં મદદ કરશે.
આ ઉપરાંત, ભૂતપૂર્વ સૈનિકોના કલ્યાણ માટે સંરક્ષણ પેન્શન માટે 1.61 લાખ કરોડ રૂપિયા ફાળવવામાં આવ્યા છે, જે ગત વર્ષ કરતા લગભગ 14% વધુ છે.
ભવિષ્યની ટેકનોલોજી અને સંશોધન
સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંસ્થા (DRDO) ના બજેટમાં 12% નો વધારો કરીને તેને 26,816.82 કરોડ રૂપિયા કરવામાં આવ્યું છે. આ રોકાણ આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI), રોબોટિક્સ અને સાયબર સુરક્ષા જેવા ક્ષેત્રોમાં ભારતની ક્ષમતા વધારશે. સાથે જ, સ્ટાર્ટઅપ્સને પ્રોત્સાહન આપતી iDEX યોજના માટેની ફાળવણી પણ બે વર્ષમાં લગભગ ત્રણ ગણી વધારવામાં આવી છે.
