ભારતની મોટી છલાંગ: 2027 સુધીમાં દુનિયાની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનવા તરફ પ્રયાણ
ભારતે વૈશ્વિક મંચ પર પોતાની આર્થિક શક્તિનો પરચો આપતા એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. નવીનતમ આંકડાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય અંદાજો મુજબ, ભારત $4.18 ટ્રિલિયન ની જીડીપી (GDP) સાથે જાપાનને પાછળ છોડીને વિશ્વની ચોથી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બની ગયું છે. હવે ભારતનું આગામી લક્ષ્ય 2027-28 સુધીમાં જર્મનીને પછાડીને દુનિયાની ત્રીજી સૌથી મોટી આર્થિક શક્તિ બનવાનું છે.
વિકાસની તેજ રફ્તાર
એપ્રિલ-જૂન 2025 ના ત્રિમાસિક ગાળામાં ભારતનો વાસ્તવિક જીડીપી વૃદ્ધિ દર 7.8% રહ્યો છે, જે તેને વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનાવે છે. ઇન્ટરનેશનલ મોનેટરી ફંડ (IMF) અને SBI રિસર્ચ એ આગાહી કરી છે કે ભારત વર્તમાન વિકાસ દર સાથે 2027 સુધીમાં જાપાન અને જર્મની બંનેથી આગળ નીકળી જશે. આ એક મોટી સિદ્ધિ છે કારણ કે 2014માં ભારત વિશ્વની 10મી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા હતું.
આર્થિક વિકાસના મુખ્ય સ્તંભો
ભારતની આ પ્રગતિ પાછળ અનેક મહત્વના પરિબળો કામ કરી રહ્યા છે:
- સેવા ક્ષેત્ર (Services Sector): સેવા ક્ષેત્રે 9.3% ની પ્રભાવશાળી વૃદ્ધિ નોંધાવી છે, જે વિકાસનું મુખ્ય એન્જિન બની રહ્યું છે.
- ડેમોગ્રાફિક ડિવિડન્ડ (Demographic Dividend): ભારતની 1.4 અબજની વસ્તીમાં કામકાજની ઉંમરના લોકોનું પ્રમાણ વિશ્વમાં શ્રેષ્ઠ છે. હાલમાં લગભગ 64.2% વસ્તી કાર્યકારી વયની છે.
- ડિજિટલાઇઝેશન અને ઇનોવેશન: આધાર (Aadhaar) જેવી પ્રણાલીઓ અને ઇન્ટરનેટના વધતા વ્યાપે જાહેર સેવાઓ અને ધિરાણ વિતરણને સરળ બનાવ્યું છે.
- સરકારી સુધારા: ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’, ‘PLI સ્કીમ’ અને ‘GST’ જેવા સુધારાઓએ ઉત્પાદન (Manufacturing) ને વેગ આપ્યો છે અને ‘ઇઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ’ સુનિશ્ચિત કર્યું છે.
ભવિષ્યની સંભાવનાઓ અને લક્ષ્યો
ગોલ્ડમેન સૅક્સ રિસર્ચનો અંદાજ છે કે 2075 સુધીમાં ભારત વિશ્વની બીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બની શકે છે. સરકારે 2030 સુધીમાં $7.3 ટ્રિલિયન જીડીપીનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. સાથે જ, ભારત 2070 સુધીમાં ‘નેટ ઝીરો’ ઉત્સર્જન અને ગ્રીન એનર્જી તરફ પણ ઝડપથી વધી રહ્યું છે.
પડકારો અને જોખમો
વિકાસની આ તેજ રફ્તાર છતાં, કેટલાક પડકારો હજુ પણ યથાવત છે:
- માથાદીઠ આવક (Per Capita Income): મોટી અર્થવ્યવસ્થા હોવા છતાં, ભારતની માથાદીઠ આવક હજુ પણ $2,934 (આશરે ₹2.5 લાખ) ની આસપાસ છે, જે વિકસિત દેશોની સરખામણીએ ઓછી છે.
- શ્રમ બળ ભાગીદારી: ખાસ કરીને મહિલાઓની ભાગીદારી વધારવી અને યુવાનોને કુશળ (Upskilling) બનાવવા એ મોટો પડકાર છે.
- હવામાન પરિવર્તન: બદલાતી મોસમ અને કુદરતી આફતો કૃષિ અને માળખાગત સુવિધાઓ માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
ભારત આજે માત્ર એક ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થા નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક રોકાણ માટેનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર બની ગયું છે. પોતાની યુવા વસ્તી અને સતત સુધારાઓના જોરે ભારત ‘વિકસિત ભારત 2047’ ના સ્વપ્નને સાકાર કરવાની દિશામાં ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે.
