બજારમાં સતત માંગને કારણે સૂર્યમુખીની ખેતી બની રહી છે ફાયદાકારક પસંદગી
આજના સમયમાં ખેડૂતો એવા પાકોની શોધમાં સતત પ્રયત્નશીલ રહે છે, જેમાં ખેતી ખર્ચ ઓછો થાય અને આવક વધારે મળે. આવી સ્થિતિમાં મુરાદાબાદ જિલ્લાના ખેડૂતો માટે સૂર્યમુખીની ખેતી એક લાભદાયી વિકલ્પ તરીકે સામે આવી રહી છે. બજારમાં સતત વધતી માંગ, સરળ ખેતી પદ્ધતિ અને ઓછા સમયમાં તૈયાર થતો પાક ખેડૂતોને આ તરફ આકર્ષી રહ્યો છે. ખાસ વાત એ છે કે સૂર્યમુખી ઉનાળા સાથે રવિ સીઝનમાં પણ સરળતાથી ઉગાડી શકાય છે. આ કારણે ખેડૂતો માટે ખેતીની યોજના બનાવવી વધુ સરળ બની છે.
બજાર માંગ અને વધારાની આવકની તક
સૂર્યમુખીની ખેતીની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેના બીજોની બજારમાં સતત માંગ રહે છે. તેલ ઉદ્યોગમાં સૂર્યમુખીના બીજોની જરૂરિયાત હંમેશા રહેતી હોવાથી ખેડૂતોને વેચાણમાં મુશ્કેલી પડતી નથી. અન્ય પાકોની તુલનામાં તેની ખેતીમાં ખર્ચ પણ ઓછો આવે છે. મધમાખી પાલન જેવા સહાયક વ્યવસાય જોડીને ખેડૂતો પોતાની આવકમાં વધુ વધારો કરી શકે છે. હાઈબ્રિડ જાતોની પસંદગી કરવાથી નફો ત્રણ ગણો સુધી વધવાની શક્યતા રહે છે.
યોગ્ય વાવણીથી વધે ઉત્પાદન
કૃષિ વૈજ્ઞાનિક ડૉ. દીપક મહેંદી રત્તા જણાવે છે કે સૂર્યમુખીની ખેતીમાં યોગ્ય વાવણી પદ્ધતિ ખૂબ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. વાવણી સમયે લાઇનથી લાઇનનું અંતર 4 થી 5 સેન્ટીમીટર રાખવું જોઈએ. જ્યારે છોડથી છોડનું અંતર 25 થી 30 સેન્ટીમીટર હોવું જરૂરી છે. આ અંતર જાળવવાથી છોડને પૂરતું પોષણ અને જગ્યા મળે છે. પરિણામે છોડનો વિકાસ સારો થાય છે અને ઉત્પાદન વધે છે.
પાક સુરક્ષા અને સમયગાળો
ડૉ. દીપકના જણાવ્યા અનુસાર મોટા ભાગના ખેડૂતો સૂર્યમુખીની ખેતી બીજ ઉત્પાદન માટે કરે છે. જ્યારે ફૂલમાં બીજ આવવા લાગે છે ત્યારે તેનું માથું થોડું ઝૂકી જાય છે, જેના કારણે પક્ષીઓથી પાકને ઓછું નુકસાન થાય છે. સૂર્યમુખીનો પાક સામાન્ય રીતે 90 થી 105 દિવસમાં સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર થઈ જાય છે. એટલે કે ત્રણથી સાડા ત્રણ મહિનામાં ખેડૂતને પાકનો લાભ મળી જાય છે. આ ટૂંકા સમયગાળાને કારણે ખેડૂતોમાં તેની લોકપ્રિયતા વધી રહી છે.
સિંચાઈનું યોગ્ય આયોજન જરૂરી
સૂર્યમુખીની ખેતીમાં સિંચાઈનું યોગ્ય આયોજન અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. જ્યારે છોડમાં કળી આવવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે, ત્યારે પાણી આપવું ખૂબ જરૂરી બને છે. ત્યારબાદ બીજ બનવાની શરૂઆત થાય ત્યારે પણ સિંચાઈ કરવી ફરજિયાત છે. આ બંને તબક્કામાં પાણીની અછત રહે તો ઉત્પાદન પર સીધી અસર પડે છે. યોગ્ય સમયે સિંચાઈ કરવાથી પાકની ગુણવત્તા તેમજ ઉપજ બંનેમાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળે છે.
પ્રતિ હેક્ટર ઊંચી ઉપજ અને નફો
જો ખેડૂત ખેતીની તમામ ટેકનિકલ બાબતોનું યોગ્ય રીતે પાલન કરે, તો સૂર્યમુખીની ખેતીથી પ્રતિ હેક્ટર 25 થી 30 ક્વિન્ટલ સુધી બીજ મળી શકે છે. આવી ઉપજ સાથે જો બજારમાં સારી કિંમત મળે, તો ઓછા સમયમાં જ ખેડૂતને સારો નફો પ્રાપ્ત થાય છે. તેલ ઉદ્યોગ અને અન્ય ઉપયોગોને કારણે બજારમાં તેની માંગ સતત વધી રહી છે. આ જ કારણોસર સૂર્યમુખીની ખેતીને ખેડૂતો સુરક્ષિત અને લાભદાયી વિકલ્પ તરીકે અપનાવી રહ્યા છે.
