ઈરાનમાં આર્થિક સંકટથી ભભૂકી વિદ્રોહની ચિંગારી: 35 ના મોત, સત્તા પરિવર્તનની માંગ ઉઠી
ઈરાનમાં છેલ્લા દસ દિવસથી ચાલી રહેલા મોટા પાયે જન-અસંતોષે હવે એક ગંભીર રાજકીય સંકટનું રૂપ ધારણ કર્યું છે. 28 ડિસેમ્બર 2025 ના રોજ તેહરાનના ગ્રાન્ડ બજારથી શરૂ થયેલા આ પ્રદર્શનોમાં અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 35 લોકોના મોત થયા છે અને 2,000 થી વધુ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.
આર્થિક બદહાલી અને ઘટતો જતો રિયાલ
આ અશાંતિનું મુખ્ય મૂળ ઈરાનની કથળતી અર્થવ્યવસ્થા છે. ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં ઈરાનમાં મોંઘવારી દર (Inflation) 42.2% સુધી પહોંચી ગયો અને ખાદ્ય પદાર્થોની કિંમતોમાં 72% નો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો. ઈરાની ચલણ ‘રિયાલ’ નું મૂલ્ય ઐતિહાસિક રીતે ઘટીને 1.47 મિલિયન રિયાલ પ્રતિ અમેરિકી ડોલરના રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે આવી ગયું છે. તેહરાનના ગ્રાન્ડ બજારના વેપારીઓએ બજાર બંધ કરી આ આર્થિક ગેરવહીવટ સામે હડતાળ શરૂ કરી, જે ટૂંક સમયમાં દેશના 27 પ્રાંતો અને 250 થી વધુ સ્થળોએ ફેલાઈ ગઈ.
આર્થિક વિરોધથી રાજકીય ક્રાંતિ સુધી
શરૂઆતમાં આ પ્રદર્શનો મોંઘવારી અને ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ હતા, પરંતુ પ્રદર્શનકારીઓએ ટૂંક સમયમાં જ “સરમુખત્યારનું મોત” અને “પહલવી પાછો આવશે” જેવા સૂત્રો સાથે ઇસ્લામિક ગણતંત્રને ઉથલાવી દેવાની માંગ શરૂ કરી દીધી. પ્રદર્શનકારીઓએ પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે સરકાર ઘરેલું જરૂરિયાતોને બદલે હિઝબુલ્લાહ અને હમાસ જેવા જૂથોને પ્રાથમિકતા આપી રહી છે.
સુરક્ષા દળોની બર્બરતા અને માનવાધિકાર ઉલ્લંઘન
માનવાધિકાર સંગઠનો અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ના ફેક્ટ-ફાઇન્ડિંગ મિશને ઈરાની સુરક્ષા દળો પર ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે. અહેવાલો અનુસાર, સુરક્ષા દળોએ પ્રદર્શનકારીઓ પર સીધું જ ગોળીબાર (Live Ammunition) કર્યો અને આંસુ ગેસનો ઉપયોગ કર્યો. ખાસ કરીને ઈલમ (Ilam) પ્રાંતમાં હોસ્પિટલો પર દરોડા પાડવામાં આવ્યા જેથી ઘાયલ પ્રદર્શનકારીઓને કસ્ટડીમાં લઈ શકાય, જેને આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોએ “માનવતા વિરુદ્ધનો ગુનો” ગણાવ્યો છે. માર્યા ગયેલા લોકોમાં ઓછામાં ઓછા 6 બાળકો પણ સામેલ છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયા અને સરકારનું વલણ
ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અલી ખામેનેઈએ પ્રદર્શનકારીઓને “તોફાનીઓ” ગણાવીને તેમને કચડી નાખવાની ચેતવણી આપી છે. બીજી તરફ, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને કડક ચેતવણી આપતા કહ્યું છે કે જો શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનકારીઓ વિરુદ્ધ હિંસા ચાલુ રહેશે, તો અમેરિકા હસ્તક્ષેપ કરશે. આ દરમિયાન, ઈન્ટરનેટ સેવાઓમાં મોટો કાપ મૂકીને અને વીપીએન (VPN) પર પ્રતિબંધ લગાવીને માહિતીના પ્રવાહને રોકવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આ પ્રદર્શન 2022 ના ‘મહિલા, જીવન, સ્વતંત્રતા’ આંદોલન પછી ઈરાની નેતૃત્વ માટે સૌથી મોટો પડકાર બનીને ઉભરી આવ્યું છે.
