વેનેઝુએલાની મારિયા કોરીના મચાડોએ જીત્યો 2025નો નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર; અમેરિકી સૈન્ય કાર્યવાહીમાં નિકોલસ માદુરોની ધરપકડ
વેનેઝુએલામાં લોકશાહીની પુનઃસ્થાપના માટે સંઘર્ષ કરી રહેલા વિપક્ષી નેતા મારિયા કોરીના મચાડોને વર્ષ 2025નો નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. નોર્વેજીયન નોબેલ સમિતિએ તેમને “તાજેતરના સમયમાં લેટિન અમેરિકામાં નાગરિક સાહસના સૌથી અસાધારણ ઉદાહરણોમાંના એક” તરીકે ગણાવ્યા છે. જોકે, આ ઐતિહાસિક સન્માનની વચ્ચે વેનેઝુએલામાં રાજકીય ઉથલપાથલ ત્યારે વધી ગઈ જ્યારે જાન્યુઆરી 2026માં અમેરિકાએ એક નાટકીય સૈન્ય હુમલામાં રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોની ધરપકડ કરી લીધી.
મચાડોનું સાહસિક પલાયન અને સન્માન
નોબેલ પુરસ્કારની જાહેરાત 10 ઓક્ટોબર 2025ના રોજ કરવામાં આવી હતી. તે સમયે મચાડો વેનેઝુએલામાં માદુરો સરકારના દમનના ડરથી છુપાયેલા હતા. પુરસ્કાર સમારોહમાં સામેલ થવા માટે તેમણે ‘ઓપરેશન ગોલ્ડન ડાયનામાઈટ’ નામના એક ગુપ્ત મિશન દ્વારા દેશ છોડ્યો હતો. આ ખતરનાક મુસાફરી દરમિયાન તેમણે વેશ પલટો કરીને સૈન્ય ચોકીઓ પસાર કરવી પડી હતી અને સમુદ્રના ઉબડ-ખાબડ રસ્તાઓ પરથી પસાર થવું પડ્યું હતું, જેના કારણે તેમની કરોડરજ્જુમાં ફ્રેક્ચર પણ થયું હતું. 10 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ ઓસ્લોમાં આયોજિત સમારોહમાં તેમની પુત્રી, એના કોરીના સોસા મચાડોએ તેમની વતી પુરસ્કાર સ્વીકાર્યો હતો.
‘ઓપરેશન એબ્સોલ્યુટ રિઝોલ્વ’: માદુરોની ધરપકડ
3 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ અમેરિકી સેનાએ ‘ઓપરેશન એબ્સોલ્યુટ રિઝોલ્વ’ શરૂ કર્યું. વહેલી સવારે લગભગ 2 વાગ્યે અમેરિકી દળોએ કારાકસમાં માદુરોના નિવાસસ્થાન પર હુમલો કર્યો અને તેમની તથા તેમની પત્ની સિલિયા ફ્લોરેસની અટકાયત કરી. તેમને તાત્કાલિક ન્યૂયોર્ક લઈ જવામાં આવ્યા, જ્યાં તેમના પર નાર્કો-ટેરરિઝમ (narcoterrorism) અને ડ્રગ્સની હેરાફેરીના આરોપો મૂકવામાં આવ્યા છે. માદુરોએ અદાલતમાં પોતાને નિર્દોષ ગણાવ્યા છે અને પોતાની જાતને “યુદ્ધ કેદી” જાહેર કર્યા છે.
ટ્રમ્પનું વલણ અને મચાડોને ઝટકો
જોકે મચાડોએ પોતાનો નોબેલ પુરસ્કાર અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને સમર્પિત કર્યો હતો, પરંતુ ટ્રમ્પે જાહેરમાં તેમને ઝટકો આપ્યો હતો. ટ્રમ્પે એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં કહ્યું કે મચાડો પાસે દેશની અંદર “સન્માન કે સમર્થન” નથી અને તેઓ વેનેઝુએલાનું નેતૃત્વ કરવા સક્ષમ નથી. તેના બદલે, અમેરિકી વહીવટીતંત્રે માદુરોના ઉપરાષ્ટ્રપતિ ડેલ્સી રોડ્રિગ્ઝ સાથે કામ કરવાના સંકેત આપ્યા છે, જેમને માદુરોની ગેરહાજરીમાં કાર્યકારી રાષ્ટ્રપતિ બનાવવામાં આવ્યા છે.
તેલ અને સંસાધનો પર ધ્યાન
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકાની આ કાર્યવાહી પાછળ વેનેઝુએલાના વિશાળ તેલ ભંડાર સુધી પહોંચ મેળવવી એ મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકી તેલ કંપનીઓ વેનેઝુએલાના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના પુનઃનિર્માણમાં રોકાણ કરશે. બીજી તરફ, સંયુક્ત રાષ્ટ્રના નિષ્ણાતો અને ઘણા આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાકીય નિષ્ણાતોએ આ સૈન્ય કાર્યવાહીની નિંદા કરતા તેને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને વેનેઝુએલાની સાર્વભૌમત્વનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું છે.
જ્યાં એક તરફ મચાડોનું નોબેલ સન્માન વેનેઝુએલાના લોકોની લોકશાહી આકાંક્ષાઓનું પ્રતીક બન્યું છે, ત્યાં બીજી તરફ અમેરિકી હસ્તક્ષેપ અને માદુરોની ધરપકડે આ પ્રદેશમાં સ્થિરતા અને ભવિષ્યના શાસન પર ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે.
