ટ્રમ્પની નવી વિદેશ નીતિ: ગ્રીનલેન્ડ, તાઇવાન અને પનામા નહેર પર અમેરિકાનો મોટો દાવ
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું પ્રશાસન પોતાની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિ હેઠળ વૈશ્વિક વ્યૂહરચનાનું પુનર્ગઠન કરી રહ્યું છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ચીનના વધતા પ્રભાવને રોકવાનો અને વ્યૂહાત્મક ‘ચોક પોઈન્ટ્સ’ (Choke points) પર અમેરિકાનું વર્ચસ્વ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો છે. આ વ્યૂહરચનાના કેન્દ્રમાં ત્રણ મુખ્ય સ્થાનો છે: ગ્રીનલેન્ડ, તાઇવાન અને પનામા નહેર.
ગ્રીનલેન્ડ: સંસાધનો અને સુરક્ષાનું નવું યુદ્ધ
ટ્રમ્પે ગ્રીનલેન્ડને ખરીદવાની અથવા હસ્તગત કરવાની પોતાની ઈચ્છાને “રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અગ્રતા” ગણાવી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્રમ્પ પ્રશાસન ગ્રીનલેન્ડના 57,000 નાગરિકોને અમેરિકામાં જોડાવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા હેતુસર $10,000 થી $100,000 સુધીની એકીસાથે ચુકવણી (વન-ટાઈમ પેમેન્ટ) પર વિચાર કરી રહ્યું છે. ગ્રીનલેન્ડનું મહત્વ ત્યાં રહેલા દુર્લભ ખનિજો (Rare earth minerals) અને હાઈડ્રોકાર્બનના વિશાળ ભંડારને કારણે વધી ગયું છે, જે આધુનિક સૈન્ય અને તકનીકી ઉપયોગો માટે અનિવાર્ય છે.
જોકે, આ યોજનાનો સખત વિરોધ થઈ રહ્યો છે. ગ્રીનલેન્ડના નવા વડાપ્રધાન જેન્સ-ફ્રેડરિક નીલ્સન અને યુરોપિયન સાથીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ગ્રીનલેન્ડ “વેચવા માટે નથી”. ડેનમાર્કની ગુપ્તચર સેવાઓએ તેને અમેરિકા દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા ‘હાઈબ્રિડ વોરફેર’ (Hybrid warfare) ગણાવ્યું છે, જેમાં સોશિયલ મીડિયા અને પ્રભાવ અભિયાનો દ્વારા ગ્રીનલેન્ડને ડેનમાર્કથી અલગ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
તાઇવાન: વ્યુહાત્મક સ્પષ્ટતા તરફ વધતું ડગલું
તાઇવાન ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં તણાવનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનેલું છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસન તાઇવાન પ્રત્યે “વ્યૂહાત્મક અસ્પષ્ટતા” ની જૂની નીતિ છોડીને “વ્યૂહાત્મક સ્પષ્ટતા” (Strategic clarity) તરફ આગળ વધી શકે છે. ટ્રમ્પે સૂચવ્યું છે કે તાઇવાને પોતાની સુરક્ષા માટે તેની જીડીપી (GDP) ના 10% સંરક્ષણ પાછળ ખર્ચવા જોઈએ. તાઇવાનનું મહત્વ માત્ર ચીનને રોકવામાં જ નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર સપ્લાય ચેઇનનો પણ એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે, જે અમેરિકી સૈન્ય પ્રણાલીઓ માટે આવશ્યક છે.
પનામા નહેર: વ્યાપારી માર્ગ પર નિયંત્રણ
2017 થી પનામા નહેરમાં ચીનનું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રોકાણ અને પ્રભાવ સતત વધી રહ્યો છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસન પનામા સાથેના સંબંધોને મજબૂત કરીને અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના આધુનિકીકરણમાં રોકાણ કરીને ચીની પ્રભાવને ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. અમેરિકાએ નહેરની તટસ્થતાની રક્ષા માટે સૈન્ય બળનો ઉપયોગ કરવાનો પોતાનો અધિકાર સુરક્ષિત રાખ્યો છે.
લેટિન અમેરિકામાં સૈન્ય સરસાઈ
તાજેતરમાં અમેરિકા દ્વારા વેનેઝુએલામાં કરવામાં આવેલી સૈન્ય કાર્યવાહી અને નિકોલસ માદુરોની ધરપકડે આ વિસ્તારમાં અમેરિકી સૈન્ય શક્તિના નવા યુગનો સંકેત આપ્યો છે. જોકે, નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે કોલંબિયા, ક્યુબા અને મેક્સિકો જેવા દેશો સામે સૈન્ય કાર્યવાહીના જોખમો “ઓવરકોન્ફિડન્સ” (Overconfidence) અને આકસ્મિક યુદ્ધનું જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
ટ્રમ્પની આ નવી વ્યૂહરચના આર્થિક રાષ્ટ્રવાદ અને સંસાધન સુરક્ષા પર આધારિત છે. જ્યાં એક તરફ તેને અમેરિકાને ફરીથી સશક્ત બનાવવાના પગલા તરીકે જોવામાં આવે છે, ત્યાં બીજી તરફ યુરોપિયન સાથીઓ અને વૈશ્વિક સંગઠનોએ તેને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને સાર્વભૌમત્વ માટે ખતરો ગણાવ્યો છે.
