ભારત-જાપાનની મિત્રતાથી ચીન ચિંતામાં: ડ્રેગનને ટક્કર આપવા રણનીતિક કરાર

ભારત અને જાપાન વચ્ચે ૧૮મી વ્યૂહાત્મક વાર્તા: AI અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજો પર ઐતિહાસિક ભાગીદારીનો પ્રારંભ

નવી દિલ્હીમાં તાજેતરમાં આયોજિત ૧૮મી ભારત-જાપાન વ્યૂહાત્મક વાર્તામાં બંને દેશોએ તેમની ‘વિશેષ વ્યૂહાત્મક અને વૈશ્વિક ભાગીદારી’ ને વધુ મજબૂત કરવાનો સંકલ્પ કર્યો છે. ભારતના વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકર અને જાપાનના વિદેશ મંત્રી તોશિમિત્સુ મોતેગી વચ્ચે યોજાયેલી આ ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજો (Critical Minerals) પર નવા સહયોગ તંત્ર શરૂ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે, જે વૈશ્વિક અર્થતંત્રને સુરક્ષિત અને સ્થિર બનાવવાની દિશામાં એક મોટું પગલું છે.

AI સંવાદ અને ખનિજો પર સંયુક્ત કાર્ય જૂથ

આ વાર્તાનું સૌથી મહત્વનું પરિણામ ભારત-જાપાન AI સંવાદ (AI Dialogue) ની શરૂઆત રહ્યું છે. આ મંચ બંને દેશો વચ્ચે સંયુક્ત સંશોધન, નીતિ સમન્વય અને નૈતિક AI શાસન (Ethical AI Governance) ને પ્રોત્સાહન આપશે. આ સાથે, મહત્વપૂર્ણ ખનિજો પર એક સંયુક્ત કાર્ય જૂથ (JWG) રચવા પર સહમતિ બની છે, જે દુર્લભ પૃથ્વી તત્વો (Rare Earth Elements) ના પુરવઠા અને પ્રોસેસિંગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. આ પહેલ ચીનના ખનિજ બજાર પરના વર્ચસ્વને પડકારવા અને સપ્લાય ચેઇનની સ્થિતિસ્થાપકતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.

સંરક્ષણ સહયોગ: ‘યુનિકોર્ન’ ટેકનોલોજીનું હસ્તાંતરણ

સંરક્ષણ ક્ષેત્રે એક મોટી સિદ્ધિ તરીકે, બંને દેશોએ ભારતીય નૌકાદળ માટે યુનિફાઇડ કોમ્પ્લેક્સ રેડિયો એન્ટેના (UNICORN) ટેકનોલોજીના હસ્તાંતરણ પર ચર્ચા કરી હતી. આ આગામી પેઢીની સંકલિત એન્ટેના સિસ્ટમ છે જે યુદ્ધ જહાજોની સંચાર ક્ષમતા અને સ્ટીલ્થ (અદ્રશ્યતા) ને નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. ભારતના ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અભિયાન હેઠળ, ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (BEL) જાપાની ફર્મ્સ સાથે મળીને આ સિસ્ટમ્સનું ભારતમાં સહ-વિકાસ અને સહ-ઉત્પાદન કરશે. વધારામાં, બંને પક્ષોએ દરિયાઈ સુરક્ષા અને ‘માલાબાર’ તથા ‘ધર્મ ગાર્ડિયન’ જેવી લશ્કરી કવાયતો દ્વારા સંરક્ષણ સંબંધોને વધુ ગાઢ બનાવવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી.

“ત્રીજા દેશને ટિપ્પણી કરવાનો કોઈ અધિકાર નથી” – સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં કાશ્મીર મુદ્દે ભારતે લીધું કડક વલણ

દેશના ૧૭ રાજ્યોમાં ૧૩ કલાકમાં ભારે વરસાદ અને વાવાઝોડું ત્રાટકશે; ૯૦ કિમીની ઝડપે ફૂંકાશે પવન

વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા અને ઇન્ડો-પેસિફિક વિઝન

નિષ્ણાતો માને છે કે ભારત એક ‘ટેક્નોલોજિકલ સ્વિંગ સ્ટેટ’ (Technological Swing State) તરીકે ઉભરી રહ્યું છે, જે પોતાની સ્વતંત્ર તકનીકી નીતિઓ અને ભૌગોલિક રાજકીય સ્થિતિનો ઉપયોગ કરીને વૈશ્વિક ધોરણોને આકાર આપી રહ્યું છે. વાર્તા દરમિયાન વિદેશ મંત્રી જયશંકરે કહ્યું કે ભારત અને જાપાન “અગ્રણી લોકશાહી” અને “મુખ્ય અર્થતંત્રો” હોવાને નાતે વૈશ્વિક વ્યવસ્થાને દિશા આપવાની ફરજ ધરાવે છે. બંને દેશોએ મુક્ત અને ખુલ્લા ઇન્ડો-પેસિફિક (Free and Open Indo-Pacific – FOIP) પ્રત્યેના તેમના સહિયારા દૃષ્ટિકોણને પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો અને અમેરિકાની બદલાતી નીતિઓ વચ્ચે ‘ક્વાડ’ (Quad) ની સતત પ્રાસંગિકતા પર ભાર મૂક્યો હતો.

આર્થિક સુરક્ષા અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

વાર્તામાં આર્થિક સુરક્ષા પહેલ હેઠળ ખાનગી ક્ષેત્ર સાથે સંવાદ વધારવાનો પણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. બંને દેશોએ મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ (બુલેટ ટ્રેન) ની પ્રગતિની સમીક્ષા કરી અને તેને વધુ ઝડપી બનાવવા પર સહમતિ દર્શાવી. જાપાન આ પ્રોજેક્ટ માટે તેની નવીનતમ E10 શિંકાન્સેન (Shinkansen) ટેકનોલોજી પ્રદાન કરી રહ્યું છે. હાલમાં, જાપાન ભારતના ટોચના પ્રત્યક્ષ વિદેશી રોકાણ (FDI) સ્ત્રોતોમાંનું એક છે, જેની ૧,૪૦૦ થી વધુ કંપનીઓ ભારતમાં કાર્યરત છે.

આ વ્યૂહાત્મક સંવાદ માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધોના નવા આયામો ખોલે છે એટલું જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે સપ્લાય ચેઇનને ‘ડી-રિસ્ક’ (De-risk) કરવા અને ટેકનોલોજી આધારિત નવી વિશ્વ વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવામાં ભારત અને જાપાનની કેન્દ્રીય ભૂમિકાને પણ રેખાંકિત કરે છે.