ગુજરાત પ્રાકૃતિક કૃષિ વિકાસ બોર્ડ યોજનાથી રાણાવાવ તાલુકાના ખેડૂતોને માર્ગદર્શન
ગુજરાત પ્રાકૃતિક કૃષિ વિકાસ બોર્ડ (GPKVB) યોજના હેઠળ પોરબંદર જિલ્લાના રાણાવાવ તાલુકાના ખીરસરા ગામમાં ખેડૂતો માટે એક વિશેષ તાલીમ કાર્યક્રમ યોજાયો હતો. આ કાર્યક્રમ ‘આત્મા’ (ATMA) પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટરના માર્ગદર્શન હેઠળ આયોજિત કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં ખીરસરા અને આસપાસના ગામોના ખેડૂતોએ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લઈ ગાય આધારિત ખેતી વિશે ઊંડાણપૂર્વક માહિતી મેળવી હતી.
પ્રાકૃતિક ખેતીના પાંચ મુખ્ય સ્તંભો
આસિસ્ટન્ટ ટીમ મેનેજર શ્રી રાજ કારેણાએ ખેડૂતોને રસાયણમુક્ત ખેતી તરફ વળવા માટે પ્રેરણા આપી હતી. તાલીમ દરમિયાન પ્રાકૃતિક ખેતીના પાંચ પાયાના સિદ્ધાંતો વિશે પ્રત્યક્ષ માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું:
૧. જીવામૃત અને ઘન જીવામૃત: ગાયના છાણ અને ગૌમૂત્રમાંથી તૈયાર થતું બેક્ટેરિયાનું જીવંત દ્રાવણ જે જમીનની ફળદ્રુપતા વધારે છે.
૨. અચ્છાદન (મલ્ચિંગ): જમીનમાં ભેજ જાળવી રાખવા અને નિંદામણ રોકવા માટે જમીનને પાકના અવશેષોથી ઢાંકવાની પદ્ધતિ.
૩. મિશ્ર પાક પદ્ધતિ: એક સાથે એકથી વધુ પાક લેવાની પદ્ધતિ જેથી જમીનના પોષક તત્વો સચવાઈ રહે.
૪. વારાફરતી પાક: જમીનની ફળદ્રુપતા જાળવવા પાકની ફેરબદલી કરવી.
૫. ભૂમિ સુધારણા: રાસાયણિક ખાતરોનો ત્યાગ કરી જમીનને કુદરતી રીતે પુનઃજીવિત કરવી.
પ્રાકૃતિક અસ્ત્રો દ્વારા જીવાત નિયંત્રણ
ખેતીમાં જીવાતોના ઉપદ્રવને રોકવા માટે રાસાયણિક જંતુનાશકોના બદલે ગાય આધારિત પ્રાકૃતિક અસ્ત્રો બનાવવાની રીત સમજાવવામાં આવી હતી:
-
અગ્નિઅસ્ત્ર: તીખી મરચી, લસણ અને તમાકુના મિશ્રણથી બનતું શક્તિશાળી કીટનાશક.
-
નીમાસ્ત્ર: લીમડાના પાન અને ગૌમૂત્રમાંથી બનતું દ્રાવણ જે ઈયળો અને ચૂસિયા પ્રકારની જીવાતો સામે રક્ષણ આપે છે.
-
બ્રહ્માસ્ત્ર: વિવિધ કડવા પાન અને ગૌમૂત્રના મિશ્રણથી બનતું અસ્ત્ર જે જટિલ જીવાતોનું નિયંત્રણ કરે છે.
આ તાલીમ બાદ ખેડૂતોએ રાસાયણિક ખેતી છોડી પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવવાની અને જમીનને ઝેરમુક્ત બનાવવાની નેમ વ્યક્ત કરી હતી.
