લોકશાહીના વૈશ્વિક મહાકુંભની યજમાની કરશે ભારત: નવી દિલ્હીમાં 70 થી વધુ દેશોના પ્રતિનિધિઓ સામેલ થશે
ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) 21 થી 23 જાન્યુઆરી, 2026 દરમિયાન ‘ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય લોકશાહી અને ચૂંટણી વ્યવસ્થાપન સંમેલન’ (IICDEM) 2026 ની યજમાની કરવા માટે સંપૂર્ણ રીતે સજ્જ છે. નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે આયોજિત આ ત્રણ દિવસીય કાર્યક્રમ ચૂંટણી વ્યવસ્થાપનના ક્ષેત્રમાં ભારત દ્વારા આયોજિત અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું વૈશ્વિક સંમેલન હશે.
વૈશ્વિક ભાગીદારી અને મુખ્ય પહેલ
આ સંમેલનમાં વિશ્વભરના 70 થી વધુ દેશોના અંદાજે 100 આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિનિધિઓ ભાગ લેશે. ભારતના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર શ્રી જ્ઞાનેશ કુમાર, ચૂંટણી કમિશનરો ડૉ. સુખબીર સિંહ સંધૂ અને ડૉ. વિવેક જોશી સાથે પ્રતિનિધિઓનું સ્વાગત કરશે અને 21 જાન્યુઆરીએ ઉદ્ઘાટન સત્રની શરૂઆત કરશે.
આ અવસરે ચૂંટણી પંચ તેના ‘ECINET’ નામના ડિજિટલ પ્લેટફોર્મને ઔપચારિક રીતે લોન્ચ કરશે, જે ચૂંટણી સંબંધિત તમામ માહિતી અને સેવાઓ માટે ‘વન-સ્ટોપ સેન્ટર’ હશે. આ ઉપરાંત, પંચની ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) કવાયતને એક મુખ્ય પહેલ તરીકે પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે, જેનો ઉદ્દેશ્ય મતદાર યાદીને શુદ્ધ અને ક્ષતિરહિત બનાવવાનો છે.
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ડિજિટલ લોકશાહીના પડકારો
સ્ત્રોતો અનુસાર, આ સંમેલન એવા સમયે યોજાઈ રહ્યું છે જ્યારે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ડિજિટલ લોકશાહીના સ્વરૂપને બદલી રહ્યું છે. જ્યાં એક તરફ AI મતદાર નોંધણી, ઈ-વોટિંગ અને પરિણામોની ગણતરીને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, તો બીજી તરફ તે પ્રાઈવસીના જોખમો, ખોટી માહિતી (Misinformation) અને ડીપફેક જેવા ગંભીર પડકારો પણ રજૂ કરે છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે AI નો ઉપયોગ ચૂંટણી સ્પર્ધાની ગતિશીલતા બદલી શકે છે, જે લોકશાહીની માન્યતા અને હેરાફેરી (Manipulation) અંગે નૈતિક પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. સંમેલન દરમિયાન 36 થીમેટિક ગ્રૂપોમાં આ વૈશ્વિક ચૂંટણી મુદ્દાઓ અને નવીનતાઓ પર ગહન ચર્ચા કરવામાં આવશે, જેમાં IIT, IIM અને નેશનલ લો યુનિવર્સિટીઝ (NLUs) ના નિષ્ણાતો પણ સામેલ થશે.
ભારતનું વધતું વૈશ્વિક કદ
મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારે ડિસેમ્બર 2025 માં ‘ઈન્ટરનેશનલ આઈડિયા’ (International IDEA) ના સભ્ય દેશોની કાઉન્સિલનું અધ્યક્ષપદ સંભાળ્યું છે. ભારતની આ ભૂમિકા અને IICDEM 2026 નું આયોજન વિશ્વભરની ઉભરતી લોકશાહીઓને તકનીકી સહાય અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ શેર કરવામાં મદદ કરશે.
સંમેલનના પ્રથમ દિવસે “ઈન્ડિયા ડિસાઈડ્સ” નામની ડોક્યુ સિરીઝ પણ બતાવવામાં આવશે, જે 2024 ની લોકસભા ચૂંટણીની જટિલતા અને વિશાળતા પર પ્રકાશ પાડે છે. આ આયોજન માત્ર ભારતીય ચૂંટણી પ્રક્રિયાની મજબૂતી જ નહીં બતાવે, પરંતુ ભવિષ્યની ડિજિટલ લોકશાહી માટે વૈશ્વિક રોડમેપ તૈયાર કરવામાં પણ સહાયક બનશે.
