મ્યુલ એકાઉન્ટનું મસમોટું નેટવર્ક: સાયબર ઠગીના આંતરરાજ્ય કૌભાંડમાં 6 આરોપીઓની ધરપકડ
ડિજિટલ યુગમાં સાયબર ગુનેગારો દરરોજ નવી તરકીબો અપનાવી રહ્યા છે. હાલમાં ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ અને ‘ફેક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ’ ના નામે નિર્દોષ લોકોને લૂંટવાનું મસમોટું નેટવર્ક કાર્યરત છે. તાજેતરમાં પોલીસે એક મોટી કાર્યવાહીમાં આ પ્રકારની સાયબર ઠગી સાથે સંકળાયેલા 6 રીઢા ઠગોની ધરપકડ કરી છે. આ ટોળકી કેવી રીતે ઓપરેટ કરતી હતી અને ‘મ્યુલ એકાઉન્ટ’ (Mule Accounts) દ્વારા નાણાંની હેરફેર કેવી રીતે થતી હતી
ડિજિટલ અરેસ્ટ: ભય ફેલાવીને લૂંટની નવી રીત સાયબર ગુનેગારોની સૌથી ખતરનાક પદ્ધતિ ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ છે. પકડાયેલા ઠગો પૂછપરછમાં જણાવ્યું કે તેઓ પીડિતને વીડિયો કોલ કરીને સીબીઆઈ (CBI), ક્રાઈમ બ્રાન્ચ કે નાર્કોટિક્સ વિભાગના અધિકારી હોવાનો ડોળ કરતા હતા. તેઓ પીડિતને કહેતા કે તેમના નામે કોઈ ગેરકાયદેસર પાર્સલ આવ્યું છે જેમાં ડ્રગ્સ અથવા બનાવટી પાસપોર્ટ છે. પીડિતને ડરાવવા માટે નકલી પોલીસ સ્ટેશન જેવું સેટઅપ બનાવી તેને કેમેરા સામે કલાકો સુધી બેસાડી રાખવામાં આવતો, જેને તેઓ ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ કહે છે. આ ડરનો ફાયદો ઉઠાવી કેસ રફા-દફા કરવાના નામે લાખો રૂપિયા પડાવવામાં આવતા હતા.
ફેક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (નકલી રોકાણ) નું જાળ
બીજી તરફ, આ ટોળકી સોશિયલ મીડિયા પર આકર્ષક જાહેરાતો મૂકીને લોકોને શેરબજાર કે ક્રિપ્ટોકરન્સીમાં ટૂંકા સમયમાં ડબલ વળતરની લાલચ આપતી હતી. ઠગો પીડિતોને નકલી ટ્રેડિંગ એપ્સ ડાઉનલોડ કરાવતા, જેમાં પીડિતને તેના પૈસા વધતા દેખાય, પરંતુ વાસ્તવમાં તે પૈસા ઠગોના ખાતામાં જતા રહેતા હતા. જ્યારે પીડિત પૈસા ઉપાડવાનો પ્રયત્ન કરે, ત્યારે ‘ટેક્સ’ કે ‘પ્રોસેસિંગ ફી’ ના નામે વધુ પૈસાની માંગણી કરવામાં આવતી હતી.
મ્યુલ એકાઉન્ટ્સ (Mule Accounts) નો ખેલ
પોલીસ તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે ઠગીના નાણાં છુપાવવા માટે ‘મ્યુલ એકાઉન્ટ્સ’ નો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો.
-
શું છે મ્યુલ એકાઉન્ટ? આ એવા બેંક ખાતા છે જે ગરીબ અથવા અભણ લોકો પાસેથી ભાડે અથવા કમિશન આપીને લેવામાં આવે છે.
-
સાયબર ઠગ સીધા પોતાના ખાતામાં પૈસા લેવાને બદલે આ મ્યુલ એકાઉન્ટ્સમાં નાણાં મંગાવતા હતા.
-
એકવાર પૈસા મ્યુલ એકાઉન્ટમાં આવે એટલે તરત જ તે એટીએમ (ATM) દ્વારા ઉપાડી લેવામાં આવતા અથવા લેયરિંગ પદ્ધતિથી બીજા અનેક ખાતાઓમાં ટ્રાન્સફર કરી દેવામાં આવતા, જેથી પોલીસ માટે પૈસા ટ્રેસ કરવા મુશ્કેલ બને.
પોલીસ કાર્યવાહી અને ધરપકડ
સાયબર સેલે ટેકનિકલ સર્વેલન્સ અને આઈપી એડ્રેસ (IP Address) ના આધારે આ આખી ગેંગને ટ્રેસ કરી હતી. પોલીસે દરોડા દરમિયાન 6 શખ્સોને ઝડપી પાડ્યા છે. તેમની પાસેથી નીચે મુજબનો મુદ્દામાલ જપ્ત કરવામાં આવ્યો છે:
-
મોબાઈલ ફોન અને સિમ કાર્ડ: સેંકડોની સંખ્યામાં પ્રિ-એક્ટિવેટેડ સિમ કાર્ડ્સ.
-
લેપટોપ: નકલી ડોક્યુમેન્ટ્સ અને સ્ક્રિપ્ટ બનાવવા માટે વપરાતા ઉપકરણો.
-
બેંક કિટ્સ: અનેક મ્યુલ એકાઉન્ટ્સની પાસબુક, ચેકબુક અને એટીએમ કાર્ડ્સ.
-
રોકડ: ઠગી દ્વારા મેળવેલી મોટી રકમ.
જનતા માટે સાવચેતીની સલાહ
પોલીસે આ કેસના આધારે નાગરિકોને ચેતવણી આપી છે કે:
-
પોલીસ ક્યારેય વીડિયો કોલ પર ધરપકડ કરતી નથી: ભારતમાં ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ જેવી કોઈ કાયદેસરની જોગવાઈ નથી.
-
અજાણી લિંક પર ક્લિક ન કરો: વોટ્સએપ કે ટેલિગ્રામ પર આવતી ‘વધારે વળતર’ વાળી સ્કીમથી દૂર રહો.
-
ઓફિશિયલ એપનો ઉપયોગ કરો: હંમેશા સેબી (SEBI) રજિસ્ટર્ડ બ્રોકર્સ દ્વારા જ રોકાણ કરો.
-
હેલ્પલાઇન નંબર: જો તમારી સાથે સાયબર ઠગી થાય, તો તરત જ 1930 નંબર પર કોલ કરો અથવા સાયબર ક્રાઈમ પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવો.
નિષ્કર્ષ
આ 6 ઠગની ધરપકડથી સાયબર ક્રાઈમના એક મોટા નેટવર્કનો પર્દાફાશ થયો છે. જોકે, સાયબર ગુનેગારો સતત સક્રિય છે, તેથી ટેકનિકલ સુરક્ષા સાથે વ્યક્તિગત જાગૃતિ જ શ્રેષ્ઠ બચાવ છે.
