રખડતા કૂતરાઓના ત્રાસ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો અનામત: ‘રાજ્ય સરકારો હવામાં કિલ્લા બાંધવાનું બંધ કરે’
ભારતમાં રખડતા કૂતરાઓના કરડવાથી થતા મોતના આંકડા અને સામાન્ય નાગરિકોની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાલી રહેલી સુનાવણી હવે તેના અંતિમ તબક્કે પહોંચી છે. ગુરુવારે સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે દાખલ થયેલી વિવિધ અરજીઓ પરનો આદેશ અનામત રાખ્યો છે. સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે રાજ્ય સરકારોની ઢીલી નીતિ અને અધૂરા આંકડાઓ સામે ભારે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી.
રાજ્ય સરકારોને આકરી ફટકાર
બુધવાર અને ગુરુવારની સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે મોટાભાગના રાજ્યો રખડતા કૂતરાઓના વંધ્યીકરણ (Sterilization) અને રસીકરણ (Vaccination) માટે નક્કર કામ કરવાને બદલે માત્ર ‘હવામાં કિલ્લા બાંધી રહ્યા છે’. કોર્ટે નોંધ્યું કે રાજ્યો દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા સોગંદનામાઓમાં ચોક્કસ આંકડાઓનો અભાવ છે.
“અત્યાર સુધી માત્ર આસામ સરકારે જ કૂતરા કરડવાના આંકડા રજૂ કર્યા છે. બાકીના રાજ્યોએ આ મામલે કોઈ ચોક્કસ ડેટા આપ્યો નથી, જે અત્યંત ચિંતાજનક છે,” તેમ ખંડપીઠે જણાવ્યું હતું.
કોર્ટની મહત્વની ટિપ્પણીઓ અને સૂચનો
સુનાવણી દરમિયાન ઉઠાવવામાં આવેલા મુખ્ય મુદ્દાઓ નીચે મુજબ છે:
- કૂતરાઓને ખવડાવનારાઓની જવાબદારી: સુપ્રીમ કોર્ટે સંકેત આપ્યો છે કે જે લોકો જાહેર સ્થળોએ કૂતરાઓને ખવડાવે છે (Feeders), તેમને કૂતરા કરડવાના કિસ્સામાં જવાબદાર ગણવામાં આવી શકે છે. કોર્ટે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે, “જો તમને પ્રાણીઓ પ્રત્યે આટલો જ પ્રેમ હોય, તો તેમને તમારા ઘરે કેમ નથી રાખતા? શા માટે તેમને રસ્તા પર લટાર મારવા અને લોકોને ડરાવવા માટે છોડી દેવામાં આવે છે?”
- ભારે વળતરની ચીમકી: કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ વ્યક્તિનું કૂતરા કરડવાથી મૃત્યુ થાય કે ગંભીર ઈજા પહોંચે, તો તેના માટે રાજ્ય સરકારોએ ભારે વળતર (Heavy Compensation) ચૂકવવું પડશે.
- નેશનલ હાઈવે અને સંસ્થાકીય વિસ્તારો: કોર્ટે નેશનલ હાઈવે ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (NHAI) ને આદેશ આપ્યો છે કે હાઈવે પર રખડતા પ્રાણીઓને કારણે થતા અકસ્માતો રોકવા માટે ચોક્કસ પેટ્રોલિંગ અને હેલ્પલાઈન સુવિધા શરૂ કરવામાં આવે. આ ઉપરાંત, શાળાઓ અને હોસ્પિટલો જેવા સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાંથી કૂતરાઓને હટાવીને શેલ્ટર હોમમાં મોકલવા પર પણ ભાર મૂક્યો છે.
ચોંકાવનારા આંકડા
સુનાવણીમાં રજૂ કરાયેલા ડેટા મુજબ, એકલા આસામમાં 2024માં કૂતરા કરડવાના 1.66 લાખ કેસ નોંધાયા હતા, જ્યારે જાન્યુઆરી 2025માં જ આ આંકડો 20,900 સુધી પહોંચી ગયો હતો. ઝારખંડ જેવા રાજ્યો દ્વારા રજૂ કરાયેલા વંધ્યીકરણના આંકડાઓને કોર્ટે ‘કલ્પિત’ ગણાવીને ફગાવી દીધા હતા.
આગામી પગલું શું?
સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ પક્ષકારોને એક સપ્તાહની અંદર લેખિતમાં પોતાની દલીલો રજૂ કરવા જણાવ્યું છે. ટૂંક સમયમાં જ કોર્ટ આ મામલે માર્ગદર્શિકા જાહેર કરશે, જે દેશભરમાં રખડતા કૂતરાઓના સંચાલન માટે એક નવું માળખું પૂરું પાડશે.
