વિમાનોને બોમ્બની ખોટી ધમકી: સુરક્ષા સંકટ અને નવા કડક કાયદાઓનો પ્રહાર
ભારતીય ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી બોમ્બની નકલી ધમકીઓની (Hoax threats) જાણે પૂર આવી છે. આ ધમકીઓ માત્ર મુસાફરોમાં ગભરાટ જ નથી ફેલાવી રહી, પરંતુ એરલાઇન્સ અને સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે પણ એક મોટો પડકાર બની ગઈ છે. અહેવાલો અનુસાર, માત્ર નવેમ્બર ૨૦૨૪ સુધીમાં ૯૯૯ થી વધુ નકલી ધમકીઓ નોંધાઈ હતી, જેના કારણે સેંકડો ફ્લાઈટ્સના શિડ્યુલને અસર થઈ હતી.
તાજેતરની મુખ્ય ઘટનાઓ
છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં ઇન્ડિગો (IndiGo) ની ફ્લાઈટ્સને ખાસ નિશાન બનાવવામાં આવી છે:
- કુવૈત-દિલ્હી ફ્લાઈટ (૩૦ જાન્યુઆરી ૨૦2૬): કુવૈતથી દિલ્હી જઈ રહેલી ઇન્ડિગોની ફ્લાઈટમાં એક ટિશ્યુ પેપર પર હસ્તલિખિત નોંધ મળી આવી હતી, જેમાં વિમાનને હાઈજેક કરવાની અને બોમ્બથી ઉડાવી દેવાની ધમકી આપવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ વિમાનનું અમદાવાદના સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથકે ઇમરજન્સી લેન્ડિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. વિમાનમાં સવાર તમામ ૧૮૦ મુસાફરોને સુરક્ષિત બહાર કાઢીને સઘન તપાસ કરવામાં આવી હતી, જોકે કોઈ શંકાસ્પદ વસ્તુ મળી નહોતી.
- દિલ્હી-બાગડોગરા ફ્લાઈટ (૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬): આ ફ્લાઈટને પણ શૌચાલયમાં મળેલી ધમકીભરી નોટને કારણે લખનૌ ડાયવર્ટ કરવામાં આવી હતી. આ વિમાનમાં ૨૨૨ મુસાફરો અને ક્રૂ મેમ્બર્સ સવાર હતા.
- આંતરિક કાવતરાની શંકા: ક્રાઈમ બ્રાન્ચ આ બાબતની પણ તપાસ કરી રહી છે કે શું આ ધમકીઓ એરલાઇનના કોઈ અસંતુષ્ટ કર્મચારી અથવા નાણાકીય સંકટનો સામનો કરી રહેલા સ્ટાફનું કામ તો નથી ને?
સુરક્ષા પ્રોટોકોલ શું છે?
જ્યારે પણ કોઈ વિમાનને બોમ્બની ધમકી મળે છે, ત્યારે સુરક્ષા એજન્સીઓ અને પાઇલટ્સ નિર્ધારિત પ્રોટોકોલનું પાલન કરે છે:
- કટોકટીની જાહેરાત: પાઇલટ તરત જ ‘ઇમરજન્સી’ જાહેર કરે છે અને વિમાનને નજીકના સુરક્ષિત એરપોર્ટ તરફ વાળી દે છે.
- આઈસોલેશન બે (Isolation Bay): લેન્ડિંગ પછી, વિમાનને મુખ્ય ટર્મિનલથી દૂર સુરક્ષિત વિસ્તારમાં (આઈસોલેશન બે) ઊભું રાખવામાં આવે છે.
- BTAC ની રચના: બોમ્બ થ્રેટ એસેસમેન્ટ કમિટી (BTAC) જોખમની ગંભીરતાનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
- સઘન તપાસ: બોમ્બ ડિસ્પોઝલ સ્ક્વોડ (BDDS) અને ડોગ સ્ક્વોડ મુસાફરોના સામાન અને સમગ્ર વિમાનની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરે છે.
- મુસાફરોની ગુપ્તતા: ફ્લાઈટ દરમિયાન મુસાફરોમાં નાસભાગ ન મચે, તેથી ઘણીવાર તેમને ડાયવર્ઝનનું ચોક્કસ કારણ જણાવવામાં આવતું નથી.
નવા કાયદા: ૨૦૨૫નું સુધારા વિધેયક
ધમકીઓની વધતી ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકારે ‘નાગરિક ઉડ્ડયન સુરક્ષા વિરુદ્ધ ગેરકાયદેસર કૃત્યોનું દમન (સુધારા) વિધેયક, ૨૦૨૫’ રજૂ કર્યું છે. આ નવા કાયદા હેઠળ નીચે મુજબની જોગવાઈઓ છે:
| ગુનાનો પ્રકાર | સજા (જેલ) | દંડ |
| નકલી બોમ્બની ધમકી આપવી | ૩ થી ૭ વર્ષ | ₹૫ લાખથી વધુ |
| ઇમરજન્સી લેન્ડિંગ કે ડાયવર્ઝનનું કારણ બનવું | ૭ થી ૧૦ વર્ષ | ₹૧૦ લાખથી વધુ |
| ગંભીર વિક્ષેપ (Aggravated Hoax) | ન્યૂનતમ ૭ વર્ષ | ₹૧૫ લાખથી વધુ |
મહત્વની જોગવાઈ: દોષિત ઠરેલી વ્યક્તિને ન્યૂનતમ ૫ વર્ષ માટે ‘નો-ફ્લાય લિસ્ટ’ (No-Fly List) માં મૂકવામાં આવશે, જેનાથી તે વિમાન પ્રવાસ કરી શકશે નહીં.
આર્થિક અને કામગીરી પર અસર
એક નકલી ધમકીને કારણે વિમાનને ડાયવર્ટ કરવા અને તપાસ કરવા પાછળ એરલાઇનને અંદાજે ₹૫૦ થી ₹૬૦ લાખનું ભારે આર્થિક નુકસાન થાય છે. આ ઉપરાંત, ફ્લાઈટ્સમાં કલાકો સુધી વિલંબ થાય છે અને સમગ્ર નેટવર્કની કામગીરી ખોરવાઈ જાય છે.
સુરક્ષા એજન્સીઓનું કહેવું છે કે જોકે અત્યાર સુધીની મોટાભાગની ધમકીઓ નકલી સાબિત થઈ છે, પરંતુ સુરક્ષા સાથે કોઈ સમાધાન કરી શકાય નહીં અને દરેક જોખમને ગંભીરતાથી લેવામાં આવે છે.
