જીવામૃત અને પ્રાકૃતિક અસ્ત્રોની પ્રાયોગિક સમજ સાથે જમીનનું સ્વાસ્થ્ય સુધારવા માર્ગદર્શન
જામનગર જિલ્લાના લાલપુર તાલુકાના દલતુંગી ગામે પ્રાકૃતિક ખેતીના પ્રચાર અને પ્રસાર માટે એક વિશેષ ‘ક્લસ્ટર બેઝ’ તાલીમ કાર્યક્રમ યોજવામાં આવ્યો હતો. આ શિબિરનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોને રાસાયણિક ખેતીના નુકસાનથી બચાવી ગાય આધારિત પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ વાળવાનો છે. તાલીમમાં નિષ્ણાંતોએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ખેતી ખર્ચમાં ઘટાડો કરવા માટે કુદરતી સંસાધનોનો ઉપયોગ જ શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.
પ્રાકૃતિક ખેતીના પાયાના સિદ્ધાંતો
તાલીમ દરમિયાન પ્રગતિશીલ ખેડૂતોએ પ્રાકૃતિક ખેતીના મુખ્ય આયામો વિશે પ્રાયોગિક સમજ આપી હતી:
-
જીવામૃત અને ઘનજીવામૃત: ગાયના ગોબર અને ગૌમૂત્રમાંથી તૈયાર થતા આ જૈવિક ખાતરો જમીનમાં સૂક્ષ્મ જીવાણુઓની સંખ્યામાં વધારો કરે છે.
-
અળસિયાનું મહત્વ: પ્રાકૃતિક ખેતીમાં અળસિયા કુદરતી રીતે સક્રિય થાય છે, જે જમીનને છિદ્રાળુ બનાવી પોષક તત્વોની ઉપલબ્ધતા વધારે છે.
-
પ્રાકૃતિક અસ્ત્રો: પાક સંરક્ષણ માટે રાસાયણિક દવાઓને બદલે વનસ્પતિજન્ય અસ્ત્રોનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તેની વૈજ્ઞાનિક રીત સમજાવવામાં આવી હતી.
આત્મા પ્રોજેક્ટ અને સરકારી યોજનાઓ
ગુજરાત પ્રાકૃતિક કૃષિ વિકાસ બોર્ડ અને આત્મા પ્રોજેક્ટના સ્ટાફ દ્વારા ખેડૂતોને યોજનાકીય માહિતી પૂરી પાડવામાં આવી હતી:
૧. આર્થિક સહાય: પ્રાકૃતિક ખેતી કરતા ખેડૂતોને ગાયના નિભાવ માટે સરકાર દ્વારા અપાતી સહાયની વિગતો રજૂ કરાઈ હતી.
૨. જમીનની ફળદ્રુપતા: રાસાયણિક ખાતરોથી સખત બનેલી જમીનને ફરીથી જીવંત કરવા માટે પ્રાકૃતિક ખેતી એકમાત્ર વિકલ્પ હોવાનું તજજ્ઞોએ જણાવ્યું હતું.
૩. આર્થિક મજબૂતી: ખર્ચમાં બચત અને ઝેરમુક્ત પાકના સારા બજારભાવથી ખેડૂતોની આવક બમણી કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.
