વ્યસન થશે મોંઘું: હવે સિગારેટની લંબાઈ નક્કી કરશે ટેક્સ, આવતીકાલથી તમાકુના તમામ ઉત્પાદનોના ભાવમાં મોટો ઉછાળો!
બજેટ પૂર્વે જ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા તમાકુ ઉત્પાદનો પરના ટેક્સ માળખામાં મોટા ફેરફારો કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. સરકારના આ નવા નિર્ણય મુજબ, હવે સિગારેટ પરનો ટેક્સ તેની લંબાઈ (Length) ના આધારે નક્કી કરવામાં આવશે. આ ફેરફાર આવતીકાલ એટલે કે ૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬થી અમલમાં આવનાર હોવાથી સિગારેટ સહિતના તમામ તમાકુ ઉત્પાદનો મોંઘા થવા જઈ રહ્યા છે. સરકારના આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મહેસૂલ વધારવાની સાથે સાથે સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક એવા તમાકુના સેવનને પ્રોત્સાહિત કરતા અટકાવવાનો છે.
સિગારેટની લંબાઈ અને ટેક્સનું નવું માળખું
નવા નિયમો મુજબ, સિગારેટને તેની લંબાઈના આધારે અલગ-અલગ સ્લેબમાં વહેંચવામાં આવી છે. ૬૫ મિલીમીટરથી ઓછી લંબાઈ ધરાવતી સિગારેટ પર ટેક્સનો દર ઓછો હશે, જ્યારે ૭૦ મિલીમીટર, ૭૫ મિલીમીટર અને તેનાથી વધુ લંબાઈની પ્રીમિયમ સિગારેટ પર જીએસટી (GST) અને વધારાનો સેસ (Cess) નોંધપાત્ર રીતે વધારવામાં આવ્યો છે. ખાસ કરીને ફિલ્ટર સિગારેટ અને લોન્ગ સિગારેટ પીનારા ગ્રાહકોએ હવે પ્રતિ પેકેટ દીઠ ૧૦% થી ૧૫% વધુ કિંમત ચૂકવવી પડશે. આ તાર્કિક ટેક્સ માળખાથી સરકારને અંદાજે હજારો કરોડની વધારાની આવક થવાની અપેક્ષા છે.
સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર પડશે સીધી અસર
આવતીકાલથી અમલી બનનારા આ ફેરફારોને કારણે સામાન્ય ગ્રાહકના બજેટ પર સીધી અસર પડશે. જો કોઈ સિગારેટના પેકેટની કિંમત અત્યારે રૂ. ૩૦૦ હોય, તો નવા ટેક્સ બાદ તેની કિંમત વધીને રૂ. ૩૩૦ થી રૂ. ૩૫૦ સુધી પહોંચી શકે છે. માત્ર સિગારેટ જ નહીં, પરંતુ બીડી, ગુટખા અને અન્ય ખૈની જેવા તમાકુ ઉત્પાદનો પર પણ નેશનલ કેલામિટી કંટીજન્ટ ડ્યુટી (NCCD) માં વધારો કરવામાં આવ્યો છે. છૂટક વેચાણ કરતા દુકાનદારોનું કહેવું છે કે કંપનીઓ દ્વારા નવી કિંમતોના લિસ્ટ જાહેર થયા બાદ તમામ બ્રાન્ડ્સના ભાવમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળશે.
તમાકુ ઉત્પાદનો પર સેસમાં વધારો
કેન્દ્ર સરકારે માત્ર લંબાઈના આધારે જ નહીં, પરંતુ તમાકુના તમામ સ્વરૂપો પર લાગતા ‘કમ્પન્સેશન સેસ’ (Compensation Cess) માં પણ સુધારો કર્યો છે. તમાકુના પાન, હુક્કા અને સુગંધિત તમાકુ (Scented Tobacco) પરના ટેક્સમાં ૫% થી ૭% નો વધારો સૂચવવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણય પાછળનો હેતુ એ છે કે યુવા પેઢી તમાકુના વ્યસન તરફ ન વળે. પ્રદૂષણ અને સ્વાસ્થ્યના જોખમોને ધ્યાને રાખીને તમાકુ પરનો ટેક્સ વધારવો એ વૈશ્વિક સ્તરે પણ સ્વીકારાયેલી પદ્ધતિ છે, અને ભારત સરકાર તે જ દિશામાં આગળ વધી રહી છે.
બ્લેક માર્કેટિંગ અને ગેરકાયદે વેપારની આશંકા
જ્યારે પણ તમાકુ જેવી વસ્તુઓ પર ટેક્સ વધારવામાં આવે છે, ત્યારે બજારમાં ગેરકાયદેસર રીતે આવતી અને બિન-બ્રાન્ડેડ સિગારેટનું વેચાણ વધવાની ભીતિ રહે છે. ટેક્સ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે લંબાઈના આધારે ટેક્સ નક્કી કરવાથી ઘણી નાની કંપનીઓ કાયદાકીય છટકબારીઓ શોધી શકે છે. જોકે, સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પેકેજિંગ અને કદ અંગે કડક નિરીક્ષણ રાખવામાં આવશે. ગેરકાયદેસર આયાત થતી સિગારેટ પર પણ કસ્ટમ ડ્યુટીમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે જેથી સ્થાનિક બજારમાં સંતુલન જળવાઈ રહે.
જાહેર સ્વાસ્થ્ય અને આર્થિક પાસું
સરકારના આ નિર્ણયને આરોગ્ય ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો આવકારી રહ્યા છે. તમાકુના સેવનથી થતા કેન્સર અને અન્ય જીવલેણ રોગોને કારણે ભારતની આરોગ્ય વ્યવસ્થા પર મોટો બોજ પડે છે. ટેક્સ વધારવાથી કિંમતો વધશે અને લોકો તમાકુનો વપરાશ ઘટાડશે તેવી આશા છે. બીજી તરફ, પાન-મસાલા અને તમાકુ ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા સંગઠનો આ વધારાનો વિરોધ કરી રહ્યા છે, તેમનું કહેવું છે કે આનાથી લાખો લોકોની રોજગારી પર અસર પડી શકે છે. જોકે, ૩૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ના આ જાહેરનામા બાદ હવે કિંમતોમાં ઘટાડો થવાની કોઈ શક્યતા દેખાતી નથી.
નિષ્કર્ષ: વ્યસનીઓ માટે મોંઘી પડશે આદત
૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬થી તમાકુના શોખીનોએ વધુ કિંમત ચૂકવવા તૈયાર રહેવું પડશે. સિગારેટની દરેક મિલીમીટર લંબાઈ હવે તમારી મહેનતની કમાણીમાંથી વધુ હિસ્સો ટેક્સ તરીકે લેશે. આ ફેરફાર માત્ર આર્થિક નથી, પણ સામાજિક રીતે તમાકુમુક્ત ભારત તરફનું એક કડક કદમ પણ છે. જો તમે તમાકુ છોડવાનું વિચારી રહ્યા હોવ, તો કદાચ વધતી કિંમતો તમારા માટે આ નિર્ણય લેવાનું એક મજબૂત કારણ બની શકે છે.
