બ્રિટિશ કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો: સાઉદી સરકાર ઘનેમ અલ-મસરીરને ₹38 કરોડનું વળતર ચૂકવશે
બ્રિટનની એક અદાલતે સાઉદી અરેબિયાના ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન (MBS) ના કટ્ટર વિવેચક અને પ્રસિદ્ધ યુટ્યુબર ઘનેમ અલ-મસરીરના પક્ષમાં એક ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. લંડન સ્થિત હાઈકોર્ટે સાઉદી સરકારને આદેશ આપ્યો છે કે તે ઘનેમને 30 લાખ પાઉન્ડ (લગભગ 38 કરોડ રૂપિયા) નું વળતર ચૂકવે. આ કેસ માત્ર એક વ્યક્તિની જીત નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સરકારો દ્વારા કરવામાં આવતી ડિજિટલ જાસૂસી અને વિરોધીઓના દમન વિરુદ્ધ એક મોટું ઉદાહરણ પણ છે.
શું છે આખો મામલો?
ઘનેમ અલ-મસરીર (45) સાઉદી મૂળના એક વ્યંગ્યકાર અને માનવાધિકાર કાર્યકર્તા છે, જે છેલ્લા બે દાયકાથી બ્રિટનમાં રહી રહ્યા છે. તેમની યુટ્યુબ ચેનલના 30 કરોડથી વધુ વ્યૂઝ છે, જ્યાં તેઓ કોમેડી અને વ્યંગ્ય દ્વારા સાઉદી શાહી પરિવારની નીતિઓ અને ભ્રષ્ટાચારની ટીકા કરે છે. ન્યાયાલયમાં રજૂ કરવામાં આવેલા તથ્યો અનુસાર, ઘનેમને નિશાન બનાવવા માટે બે પ્રકારની રણનીતિઓ અપનાવવામાં આવી હતી:
- ડિજિટલ જાસૂસી (Pegasus Spyware): 2018 માં ઘનેમના આઈફોનને ખતરનાક પેગાસસ સ્પાયવેરથી હેક કરવામાં આવ્યો હતો. ટોરોન્ટો યુનિવર્સિટીની ‘સિટિઝન લેબ’ એ પુષ્ટિ કરી કે તેમના ફોનમાં નકલી લિંક દ્વારા આ સોફ્ટવેર નાખવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી લોકેશન, ખાનગી ચેટ અને કોલ રેકોર્ડિંગ સીધું સાઉદી સરકાર સાથે જોડાયેલા એજન્ટો સુધી પહોંચતું હતું.
- લંડનમાં શારીરિક હુમલો: જાસૂસી દરમિયાન જ ઓગસ્ટ 2018 માં લંડનના વ્યસ્ત વિસ્તાર નાઈટ્સબ્રિજમાં બે અજ્ઞાત વ્યક્તિઓએ ઘનેમ પર હુમલો કર્યો હતો. હુમલાખોરોએ તેમના ચહેરા પર મુક્કા માર્યા અને તેમને ‘કતારના ગુલામ’ કહ્યા હતા. કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે આ હુમલો સાઉદી અરેબિયાના ઈશારે જ કરવામાં આવ્યો હતો.
અદાલતનો ચુકાદો: “ગોપનીયતાનું ગંભીર ઉલ્લંઘન”
જજ પુષ્પિંદર સૈનીએ પોતાના ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે સાઉદી અરેબિયાએ ઘનેમની ખાનગી માહિતીનો દુરુપયોગ કર્યો અને તેમને માનસિક રીતે પ્રતાડિત કર્યા. કોર્ટે માન્યું કે સાઉદી અરેબિયા પાસે ઘનેમની જાહેર ટીકાને બંધ કરવા માટે સ્પષ્ટ રસ અને પ્રેરણા હતી. તેમના ફોનને જાસૂસી ઉપકરણ (Bugging device) માં ફેરવી દેવો એ તેમની નિજતાનું ગંભીર હનન છે. વળતરની કુલ રકમ (£3,025,662) માંથી મોટો હિસ્સો ‘આવકની ખોટ’ (Loss of earning) માટે આપવામાં આવ્યો છે, કારણ કે આ ઘટનાઓ બાદ ઘનેમ ઊંડા તણાવ (Depression) માં જતા રહ્યા હતા અને તેમને કામ બંધ કરવું પડ્યું હતું.
સાઉદી અરેબિયાનો પક્ષ અને આગળનો માર્ગ
સાઉદી સરકારે શરૂઆતમાં આ કેસમાં ‘સ્ટેટ ઈમ્યુનિટી’ (રાજ્યની સાર્વભૌમત્વતા) નો હવાલો આપીને બચવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જોકે 2022 માં કોર્ટે આ દલીલ ફગાવી દીધી હતી. ત્યારથી સાઉદી અરેબિયાએ કોર્ટની કાર્યવાહીમાં ભાગ લેવાનું બંધ કરી દીધું હતું. આ કેસ જમાલ ખશોગીની હત્યા બાદ સાઉદી અરેબિયા માટે વધુ એક મોટો કાનૂની ફટકો માનવામાં આવે છે. જોકે સાઉદી અરેબિયા આ રકમ ચૂકવશે કે નહીં તે સ્પષ્ટ નથી, પરંતુ ઘનેમના વકીલોએ ચેતવણી આપી છે કે જો પેમેન્ટ નહીં કરવામાં આવે, તો તેઓ સાઉદી અરેબિયાની મિલકતો જપ્ત કરવાની કાનૂની પ્રક્રિયા શરૂ કરશે.
