મોબાઇલનું વ્યસન બની રહ્યું છે જીવલેણ: ઓનલાઇન ગેમ અને રીલ્સના એડિક્શનથી બાળકોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર ઘેરું સંકટ
સ્માર્ટફોન હવે માત્ર એક સુવિધા રહ્યો નથી, પરંતુ બાળકો અને યુવાનો માટે ગંભીર માનસિક ખતરો બનીને સામે આવી રહ્યો છે. ઓનલાઇન ગેમિંગ અને સોશિયલ મીડિયાનું વધતું વ્યસન માત્ર અભ્યાસ અને સંબંધોને જ અસર નથી કરી રહ્યું, પરંતુ અનેક કિસ્સાઓમાં તે જીવ પણ લઈ રહ્યું છે. તાજેતરના મહિનાઓમાં બનેલી ઘટનાઓએ સમગ્ર દેશને હચમચાવી દીધો છે.
ગાઝિયાબાદની ઘટનાએ ચિંતા વધારી
3 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ ગાઝિયાબાદમાં સામે આવેલો કિસ્સો આ જોખમની ભયાનક તસવીર રજૂ કરે છે. ત્રણ સગીર બહેનો—16, 14 અને 12 વર્ષ—ના મોતથી સમગ્ર સમાજ સ્તબ્ધ છે. પ્રાથમિક તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે બાળકો લાંબા સમયથી એક મોબાઈલ ગેમના વ્યસની હતા અને તેનાથી જોડાયેલા એક કથિત “અંતિમ ટાસ્ક” (Last Task) ના દબાણમાં તેમણે આ પગલું ભર્યું હતું. પરિવાર ઘરે જ હતો, પરંતુ બાળકોની દુનિયા સંપૂર્ણપણે મોબાઈલ સ્ક્રીન સુધી સીમિત થઈ ગઈ હતી.
ડરાવી દે તેવા આંકડા
- ભારતમાં અત્યારે આશરે 59 કરોડ લોકો ગેમિંગ સાથે જોડાયેલા છે.
- ‘Gen Z’ ના 70% થી વધુ યુવાનો દર અઠવાડિયે 6 કલાકથી વધુ ગેમ રમે છે.
- ડોક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, દર અઠવાડિયે ગેમિંગ એડિક્શનના 4 થી 5 નવા કેસ હોસ્પિટલ પહોંચી રહ્યા છે.
મગજ પર કેવી રીતે અસર કરે છે ગેમિંગ?
માનસિક સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, ગેમ જીતવા પર મગજમાં ડોપામાઈન રિલીઝ થાય છે, જે ખુશીનો અનુભવ કરાવે છે. પરંતુ આ પ્રક્રિયા ધીમે ધીમે વ્યસનમાં બદલાઈ જાય છે. જ્યારે ગેમ ન રમે ત્યારે ગુસ્સો, ચીડિયાપણું, બેચેની અને ડિપ્રેશન જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે. એક અભ્યાસ મુજબ, ભારતમાં 60% માનસિક સમસ્યાઓ 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરમાં શરૂ થઈ રહી છે, જેમાં સ્ક્રીન ટાઈમ મુખ્ય કારણ છે.
સોશિયલ મીડિયા અને રીલ્સનું જોખમ
રીલ્સ અને શોર્ટ વીડિયોના સતત વપરાશને કારણે નીચે મુજબની સમસ્યાઓ વધી રહી છે:
- ગભરાટ અને એકલતાની ભાવના.
- અનિદ્રા (ઊંઘ ન આવવી) અને ડિપ્રેશન.
- ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો.
- વાસ્તવિક જીવન અને સામાજિક સંબંધોથી દૂરી.
વધતી શારીરિક બીમારીઓ
મોબાઈલના વધુ પડતા ઉપયોગથી માત્ર માનસિક જ નહીં, પરંતુ શારીરિક સમસ્યાઓ પણ વધી છે:
- ટેક્સ્ટ નેક સિન્ડ્રોમ: ગરદન અને પીઠનો દુખાવો.
- આંખોમાં બળતરા, ડ્રાયનેસ અને દ્રષ્ટિ નબળી પડવી.
- સ્થૂળતા (ઓબેસિટી) અને હૃદય સંબંધિત સમસ્યાઓ. નિષ્ણાતોના મતે, 14 થી 24 વર્ષના યુવાનોમાં આવા કેસોમાં છેલ્લા એક વર્ષમાં 15–20% નો વધારો થયો છે.
ઉકેલ શું છે?
મનોવૈજ્ઞાનિકો માને છે કે માત્ર રોકટોક પૂરતી નથી. સૌથી મહત્વની બાબત સંવાદ છે. માતા-પિતાએ બાળકોની ડિજિટલ પ્રવૃત્તિઓ પર નજર રાખવાની સાથે તેમની સાથે ખુલીને વાત કરવી પડશે. બાળકોના વ્યવહાર અને મૂડમાં આવતા બદલાવને સમયસર સમજવો અત્યંત જરૂરી છે.
