ટ્રમ્પનો ‘ડોનરો ડોક્ટ્રીન’: શું ગ્રીનલેન્ડ બનશે અમેરિકાનું 51મું રાજ્ય?
વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોની અમેરિકી સેના દ્વારા ધરપકડ બાદ, રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હવે પોતાની નજર ઉત્તર તરફ ગ્રીનલેન્ડ પર ટકાવી છે. અમેરિકી રિપબ્લિકન સાંસદ રેન્ડી ફાઈને સત્તાવાર રીતે “ગ્રીનલેન્ડ એનેક્સેશન એન્ડ સ્ટેટહુડ એક્ટ” (Greenland Annexation and Statehood Act) રજૂ કર્યો છે, જે આ વ્યૂહાત્મક આર્કટિક ટાપુના સંપાદન અને અંતે તેને અમેરિકાનું 51મું રાજ્ય બનાવવાનો માર્ગ મોકળો કરે છે.
શું છે ‘ડોનરો ડોક્ટ્રીન’?
આ નવી નીતિને ‘ડોનરો ડોક્ટ્રીન’ (Donroe Doctrine) અથવા ‘મુનરો ડોક્ટ્રીનનું ટ્રમ્પ કોરોલરી’ કહેવામાં આવે છે. આ 19મી સદીના પ્રખ્યાત મુનરો ડોક્ટ્રીનનું આધુનિક સંસ્કરણ છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય પશ્ચિમી ગોળાર્ધમાં અમેરિકી વર્ચસ્વ ફરીથી સ્થાપિત કરવાનો અને રશિયા તથા ચીનના વધતા પ્રભાવને રોકવાનો છે. આ સિદ્ધાંત હેઠળ કેનેડા, પનામા નહેર અને ગ્રીનલેન્ડ જેવા વિસ્તારો પર અમેરિકી નિયંત્રણ કે પ્રભાવ વધારવાની વાત કરવામાં આવી છે.
વ્યૂહાત્મક અને ખનિજ સંપત્તિનું કેન્દ્ર
ગ્રીનલેન્ડનું મહત્વ માત્ર જમીનના એક ટુકડા સુધી સીમિત નથી. સ્ત્રોતો અનુસાર, આ ટાપુ ‘રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ’ (REEs) નો ભંડાર છે, જે સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ, ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અને આધુનિક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ માટે અનિવાર્ય છે. ચીન હાલમાં આ ખનિજોની વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે, અને અમેરિકા ગ્રીનલેન્ડ દ્વારા એક વૈકલ્પિક સ્ત્રોત સુરક્ષિત કરવા માંગે છે. આ ઉપરાંત, ગ્રીનલેન્ડમાં આવેલું પિટુફિક સ્પેસ બેઝ (Pituffik Space Base) અમેરિકાની વહેલી ચેતવણી અને મિસાઈલ સંરક્ષણ પ્રણાલી માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડનો સખત વિરોધ
ટ્રમ્પની આ મહત્વાકાંક્ષાનો ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડના નેતાઓએ સખત વિરોધ કર્યો છે. ડેનમાર્કની વડાપ્રધાન મેટે ફ્રેડરિકસને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે “અમેરિકાને ગ્રીનલેન્ડ પર કબજો કરવાનો કોઈ અધિકાર નથી” અને આ વિચાર “તદ્દન વાહિયાત” છે. ગ્રીનલેન્ડના વડાપ્રધાન જેન્સ-ફ્રેડરિક નીલ્સને પણ આને અપમાનજનક ગણાવતા કહ્યું કે ગ્રીનલેન્ડ વેચાઉ નથી.
તાજેતરના એક જનમત સર્વેક્ષણ (Opinion Poll) મુજબ, ગ્રીનલેન્ડના 85% રહેવાસીઓ અમેરિકાનો હિસ્સો બનવાની વિરુદ્ધમાં છે, જ્યારે માત્ર 6% લોકો જ તેની તરફેણમાં દેખાયા હતા.
નાટો (NATO) માં વધતો તણાવ
ગ્રીનલેન્ડને લઈને અમેરિકાના આક્રમક વલણે નાટો ગઠબંધનની અંદર પણ ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડ બંને નાટોના સભ્યો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો અમેરિકા ગ્રીનલેન્ડને બળજબરીથી કબજે કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, તો તે નાટોના ઇતિહાસમાં એક અભૂતપૂર્વ કટોકટી હશે અને અનુચ્છેદ 5 (સામૂહિક સંરક્ષણ) ની પ્રાસંગિકતા પર સવાલ ઉભા કરશે.
બંધારણ અને રાજ્ય બનવાની પ્રક્રિયા
અમેરિકી બંધારણના અનુચ્છેદ IV, કલમ 3 હેઠળ, કોંગ્રેસ પાસે નવા રાજ્યોને સંઘમાં સામેલ કરવાનો અધિકાર છે. રેન્ડી ફાઈનનું બિલ રાષ્ટ્રપતિને ડેનમાર્ક સાથે ગ્રીનલેન્ડના વિલીનીકરણ માટે વાટાઘાટો શરૂ કરવાનો નિર્દેશ આપે છે. જો આ પ્રક્રિયા આગળ વધે છે, તો ગ્રીનલેન્ડે એક પ્રજાસત્તાક બંધારણ અપનાવવું પડશે જે અમેરિકી બંધારણને અનુરૂપ હોય.
