BHU સુધારાથી વધ્યું આદમચીની ચોખાનું મહત્ત્વ
ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વીય વિસ્તારોમાં ખેડૂતો ફરી એક વખત પ્રાચીન કાળા ચોખાની જાત આદમચીની તરફ વળી રહ્યા છે. લાંબા સમયથી માત્ર ઓછી માત્રામાં ઉગાડાતી આ સુગંધિત જાત હવે ફરી ચર્ચામાં આવી છે. બનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકોના માર્ગદર્શન હેઠળ આ જાતના સુધારેલા બીજ તૈયાર થયા છે, જેના કારણે ખેડૂતોને ઉપજ વધવાની નવી શક્યતાઓ દેખાઈ રહી છે. લાંબા સમય સુધી અવગણાયેલી આ જાત હવે ફરી લોકપ્રિય બનવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે.
આદમચીનીની વિશેષતા અને જૂના પડકારો
આદમચીની ચોખા તેની અનોખી સુગંધ, ખાંડ જેવા નાજુક દાણા અને ઉત્તમ રસોઈ ગુણવત્તા માટે જાણીતા છે. પરંતુ પહેલાં તેનું કદ બહુ મોટુ હોવાથી તે પવન કે વરસાદમાં વળી જતો, જેના કારણે ઉપજ ખરાબ થતી. સાથે જ તેની પાકવાની મુદત 155 દિવસ જેટલી લાંબી હતી, જ્યારે ઉત્પાદન માત્ર 20 થી 23 ક્વિન્ટલ પ્રતિ હેક્ટર સુધી જ મળતું. હોવા છતાં, આ જાતની વિદેશી માંગ ખાસ કરીને ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યુઝીલેન્ડમાં સતત ઊંચી રહેતી હતી.
BHU સંશોધકોની લાંબી શોધખોળ
બનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટીના જિનેટિક્સ અને પ્લાન્ટ બ્રીડિંગ વિભાગના પ્રોફેસર શ્રવણ કુમાર સિંહ અને તેમની ટીમે આ જાતને સુધારવા ચૌદ વર્ષથી વધુ સમય સુધી સંશોધન કર્યું. મ્યુટાજેનેસિસ પદ્ધતિના ઉપયોગથી તેમણે ચોખાની ઊંચાઈ ઓછી કરી, પાકવાનો સમય ઘટાડ્યો અને ઉત્પાદન વધાર્યું. ખાસ વાત એ છે કે આ પરિવર્તનો છતાં તેની મૂળ સુગંધ, રંગ અને દાણા જેવી વિશેષતાઓ જાળવી રાખવામાં સફળતા મળી.
હવે આદમચીની વધુ ઉત્પાદનક્ષમ બની
સંશોધન ટીમે આદમચીનીની 23 નવી મ્યુટન્ટ લાઇનો વિકસાવી છે, જેમાં 105 સે.મી. ઊંચાઈ ધરાવતી ટૂંકી જાત, 120 દિવસમાં તૈયાર થઈ જાય તેવી વહેલી પાકતી જાત અને 30 થી 35 ક્વિન્ટલ પ્રતિ હેક્ટર સુધી ઉપજ આપતી જાતોનો સમાવેશ થાય છે. આ ફેરફારોને કારણે આદમચીની હવે મોટા પાયે ખેતી માટે વધુ યોગ્ય બની છે. સ્થાનિક ખેડૂતોનું માનવું છે કે તેની સુગંધ બાસમતી કરતાં પણ વધુ મોહક લાગે છે.
વિંધ્ય વિસ્તારના ખેડૂતોમાં વધ્યો ઉત્સાહ
ચંદૌલી, મિર્ઝાપુર, સોનભદ્ર અને વારાણસીની તળેટીના વિસ્તારોમાં ખેડૂતો આ સુધારેલી જાતને નવા અવસર તરીકે જોઈ રહ્યા છે. રાજ્ય સરકારે પણ આ જાતનું મહત્વ માન્ય રાખીને તેને વિંધ્ય કાળા ચોખા નામ આપ્યું છે. સુરક્ષા, સુગંધ, બજાર અને ઉપજ — ચારેય ક્ષેત્રોમાં આદમચીનીનો નવો અવતાર ખેડૂતોને આશાભરી દિશામાં લઈ જઈ રહ્યો છે.
