સંતુલિત ખાતર, સચોટ ટેકનિક અને ડિજિટલ મિશનથી કૃષિ ક્ષેત્રમાં મોટા ફેરફારની શક્યતા
રાષ્ટ્રીય રાજધાની નવી દિલ્હીમાં શરૂ થયેલી એગ્રીબિઝનેસ સમિટ 2025 માં કૃષિ ક્ષેત્રના વિકાસ પર મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓ થઈ રહી છે. હોટેલ તાજ પેલેસના દરબાર હૉલમાં યોજાયેલ આ સમિટમાં ઉદ્યોગજગત, નીતિનિર્માતાઓ, ઇનોવેટર્સ અને ખેડૂતોને એકસાથે મંચ મળ્યો છે. મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે નવી ટેકનિક અને ગુણવત્તાયુક્ત ઇનપુટની મદદથી કૃષિ GDP કેવી રીતે ત્રણગણી થઈ શકે. સમિટમાં કૃષિ કલ્યાણ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે મુખ્ય મહેમાન તરીકે હાજરી આપી ચર્ચાને વધુ દિશા આપી. આ સંમેલન ખેડૂતો માટે આવતા સમયના મહત્વપૂર્ણ બદલાવ સૂચવે છે.
કૃષિ ઉત્પાદનમાં વૃદ્ધિ અને નવા બીજોની ભૂમિકા
કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે કાર્યક્રમ દરમિયાન કહ્યું કે ખેડૂત દેશની આત્મા છે અને છેલ્લા દસ વર્ષમાં કૃષિ ક્ષેત્રે નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. 2014 પછી શેરડીના કુલ ઉત્પાદનમાં 44 ટકાનો વધારો થયો છે, જે મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ છે. સાથે દેશમાં 3,300 જેટલા જળવાયુ-અનુકૂળ બીજ વિકસાવવામાં આવ્યા છે, જે આવતા સમયમાં ખેતીને વધુ મજબૂત બનાવશે. ગુણવત્તાયુક્ત ઇનપુટ, આધુનિક સાધનો અને MSPની નીતિઓના કારણે કૃષિ ઉત્પાદનમાં 36 ટકાનો વધારો થયો છે. આ આંકડા ભારતીય ખેતીની પ્રગતિનું પ્રતિબિંબ છે.
નાના ખેડૂતો માટે વિવિધકરણ અને સંતુલિત ખેતી જરૂરી
કૃષિ મંત્રીએ જણાવ્યું કે દેશમાં સરેરાશ જોતનું કદ એક હેક્ટરથી ઓછું છે, તેથી નાના ખેડૂતોની આવક વધારવા માટે વિવિધકરણ અત્યંત જરૂરી છે. ઇન્ટિગ્રેટેડ ફાર્મિંગ, માછલી ઉછેર, પશુપાલન અને વેલ્યૂ એડિશન જેવી પદ્ધતિઓ નાના ખેડૂતોને વધુ સ્થિરતા આપશે. સાથે ઓર્ગેનિક ઇનપુટની ગુણવત્તા પર કડક નિયંત્રણ અપનાવાયું છે, જેમાં 30,000 ઉત્પાદકોમાંથી માત્ર 8,000 સર્ટિફાઈડ ઉત્પાદકો માન્ય છે. તેમણે સંતુલિત ખાતરના ઉપયોગ પર ભાર મૂક્યો અને કહ્યું કે માટીની ફળદ્રુપતા જાળવી રાખવી આગામી પેઢીઓની જવાબદારી છે. નકલી ખાતર અને પેસ્ટિસાઇડ સામે ચુસ્ત કામગીરી જરૂરી છે.
સચોટ ખેતી અને ઉત્પાદકતા વધારવાની જરૂર
નીતિ આયોગના સભ્ય ડૉ. રમેશ ચંદે કહ્યું કે ભારતમાં ખેડૂત મહેનત તો કરે છે, પરંતુ પ્રતિ એકર ઉત્પાદનમાં હજી ઘણી શક્યતાઓ છે. તેમણે ચીનનું ઉદાહરણ આપ્યું, જ્યાં ખેડૂત માઇક્રો મેનેજમેન્ટ અને સચોટ ખાતર વ્યવસ્થાપન દ્વારા વધુ ઉત્પાદન મેળવે છે. ભારતને પણ આવું જ વૈજ્ઞાનિક અને બુદ્ધિમાન કૃષિ મોડેલ અપનાવવાની જરૂર છે. સચોટ ટેકનિક અપનાવી પાકની ગુણવત્તા અને પ્રમાણ બંને વધારી શકાય. ભવિષ્યના પડકારો માટે સ્માર્ટ કૃષિ મોડલ મહત્વનું બનશે.
ખેડૂતોને ટેકનિક, જ્ઞાન અને સહયોગ આપવાની સમયની માંગ
PHDCCI ની એગ્રીબિઝનેસ કમિટીના ચેરમેન ડૉ. આર. જી. અગ્રવાલે કહ્યું કે ભારતના ખેડૂત હંમેશા દેશના આધારસ્તંભ રહ્યા છે. હવે સમય છે કે તેમને નવી ટેકનિક, જ્ઞાન અને તાલીમ આપી વધુ સશક્ત બનાવવામાં આવે. ધાનુકા એગ્રિટેકના MD રાહુલ ધાનુકાએ જણાવ્યું કે FAOના આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતમાં વિશ્વમાં સૌથી ઓછો કૃષિ કેમિકલનો ઉપયોગ થાય છે. પરંતુ કેટલાક વિસ્તારોમાં દુરુપયોગ ચિંતા છે, તેથી સાર્વજનિક-ખાનગી ભાગીદારી દ્વારા જવાબદાર ઉપયોગ વધારવો જોઈએ. દેશના વિકાસ માટે સારા ઇનપુટ અને સારું માર્ગદર્શન જરૂરી છે.
ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર મિશનથી કૃષિ ક્ષેત્રે મોટો બદલાવ
PHDCCI ના CEO ડૉ. રણજીત મહેતાએ કહ્યું કે ભારતનું એગ્રીબિઝનેસ ક્ષેત્ર ઐતિહાસિક પરિવર્તનોમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. PM ધન-ધાન્ય યોજનામાં 1.7 કરોડ લાભાર્થીઓને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. 15,000 પ્રાકૃતિક ખેતી ક્લસ્ટર મળીને 7.5 લાખ હેક્ટર ક્ષેત્ર આવરી રહ્યા છે, જેના કારણે પ્રાકૃતિક ખેતીને નવી ઊંચાઈ મળી છે. ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર મિશન અંતર્ગત ₹2,817 કરોડનું રોકાણ કરીને 38,000 મૈત્રીઝ અને અનેક AI સેન્ટર ઉભાં કરાયા છે. સાથે 10,000 બાયો-ઇનપુટ સેન્ટર ઓછા ખર્ચે ઇનપુટ પૂરા પાડશે, જ્યારે કાર્બન ક્રેડિટ ટ્રેડિંગ ગ્રામ્ય આવકના નવા રસ્તા ખોલશે.
