કરાચી-કાબુલથી ઢાકા સુધી સક્રિય: ભારતની આસપાસ કેટલું મજબૂત છે અલ-કાયદાનું નેટવર્ક?
દક્ષિણ એશિયામાં સુરક્ષા અને શાંતિ સામે ફરી એકવાર મોટો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. તાજેતરમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) ના એક અહેવાલમાં કરવામાં આવેલા સંતોષજનક અને આંચકાજનક દાવાઓએ સમગ્ર પ્રદેશની ગુપ્તચર એજન્સીઓને એલર્ટ કરી દીધી છે. યુએનના આ રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતીય રાજધાની દિલ્હીમાં થયેલા ધડાકા પાછળ આંતરરાષ્ટ્રીય આતંકવાદી સંગઠન ‘અલ-કાયદા’નો હાથ હતો. હાલમાં અલ-કાયદાના આતંકીઓ પાકિસ્તાન, અફઘાનિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશમાં તીવ્રતાથી સક્રિય થઈ રહ્યા છે અને ભારતને ઘેરવાની નવી વ્યૂહરચના બનાવી રહ્યા છે.
દિલ્હી બ્લાસ્ટ અને યુએનએસસીનો સનસનીખેજ દાવો
૧૦ નવેમ્બર ૨૦૨૫ની સાંજે નવી દિલ્હીના ઐતિહાસિક લાલ કિલ્લા નજીક એક ઊભેલી કારમાં વિસ્ફોટ થયો હતો. આ ભયાનક ધડાકામાં ૧૧ માસૂમ લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા હતા, જ્યારે ડઝનબંધ લોકો ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા. આ મામલાની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરી રહેલી ભારતની નેશનલ ઈન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી (NIA) એ પણ શરૂઆતમાં જ આ હુમલા પાછળ અલ-કાયદાનો હાથ હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરી હતી.
હવે યુએનએસસીની નવી રિપોર્ટમાં આ વાતની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે અલ-કાયદા હવે મોટા આતંકી હુમલા કરવા માટે મોટા સંગઠનો બનાવવાને બદલે નાના-નાના આતંકી જૂથો (Sleeper Cells) બનાવીને છૂપી રીતે હુમલા કરવાની ફિરાકમાં છે. દિલ્હીનો હુમલો આ નવી વ્યૂહરચનાનો જ એક ભાગ હતો.
નેતૃત્વહીન થયા પછી પણ કેવી રીતે ઊભું થયું નેટવર્ક?
વર્ષ ૧૯૮૮માં ઓસામા બિન લાaden દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવેલું અલ-કાયદા એક સમયે વિશ્વનું સૌથી ખતરનાક આતંકી સંગઠન માનવામાં આવતું હતું. ૨૦૧૧માં યુએસ નેવી સીલ્સ દ્વારા લાadenના ખાતમા બાદ સંગઠનની કમાન અયમાન અલ-ઝવાહિરીએ સંભાળી હતી. જોકે, ૨૦૨૨માં ડ્રોન હુમલામાં ઝવાહિરી પણ માર્યો ગયો હતો.
ટોચના નેતાઓના મૃત્યુ બાદ એવું માનવામાં આવતું હતું કે અલ-કાયદા સાવ તૂટી ગયું છે અને તેનું અસ્તિત્વ સમાપ્ત થઈ ગયું છે. પરંતુ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના નવા રિપોર્ટે આ ભ્રમ ભાંગી નાખ્યો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, અલ-કાયદાએ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં શાંતિથી કામ કરીને પોતાનું લોજિસ્ટિક્સ અને ફાઇનાન્શિયલ (નાણાકીય) નેટવર્ક ફરીથી તૈયાર કરી લીધું છે.
ભારતના પડોશી દેશોમાં અલ-કાયદાની મજબૂત પકડ
દક્ષિણ એશિયામાં અલ-કાયદાની હાજરી અંગે અગાઉ ૨૦૨૨માં યુએનએસસી દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે એશિયા ક્ષેત્રમાં અંદાજે ૨૫૦ જેટલા આતંકીઓ સક્રિય છે. પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર લાગે છે.
- અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાન: અફઘાનિસ્તાનની તાલિબાન સરકારનો દાવો છે કે પાકિસ્તાનની સહાયતા અને મદદથી તેમના દેશમાં અલ-કાયદાના ૪૦૦થી વધુ આતંકીઓ સક્રિય છે. તાલિબાનનો આક્ષેપ છે કે પાકિસ્તાની ગુપ્તચર એજન્સીઓ આ આતંકીઓને શસ્ત્રો અને સુરક્ષિત સ્થાન પૂરું પાડી રહી
- છે.બાંગ્લાદેશમાં નેટવર્કનો વિસ્તાર: યુએનની નવી રિપોર્ટમાં સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ સામે આવી છે કે હવે અલ-કાયદા ઝડપથી બાંગ્લાદેશમાં પોતાના પગ પસારી રહ્યું છે. ઢાકા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં સ્થાનિક ઉગ્રવાદી જૂથો સાથે હાથ મિલાવીને તેઓ ભારતીય સરહદ નજીક પોતાના અડ્ડા બનાવી રહ્યા છે.
રાસાયણિક હથિયારો અને ‘દક્ષિણી કમાન’નો વધતો ખતરો
અલ-કાયદાની આ નવી સક્રિયતા પાછળ તેની ‘સાઉથ કમાન્ડ’ (દક્ષિણ કમાન) જવાબદાર છે. ૨૦૧૪માં અયમાન અલ-ઝવાહિરીએ ભારતીય ઉપખંડમાં સંગઠનનો વિસ્તાર કરવા માટે ‘અલ-કાયદા ઇન ધ ઇન્ડિયન સબકોન્ટિનેન્ટ’ (AQIS) અર્થાત દક્ષિણ કમાનની સ્થાપના કરી હતી. વર્તમાન સમયમાં અલ-કાયદાના માળખામાં આ જ વિંગ સૌથી વધુ શક્તિશાળી અને સક્રિય માનવામાં આવે છે.
આ સિવાય અહેવાલમાં એક અત્યંત ચોંકાવનારો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે અલ-કાયદાના આતંકવાદીઓ હવે પરંપરાગત વિસ્ફોટકોથી આગળ વધીને ‘રાસાયણિક હથિયારો’ (Chemical Weapons) તૈયાર કરી રહ્યા છે. જો આ આતંકીઓ રાસાયણિક હથિયારો બનાવવામાં સફળ થાય છે, તો તે માત્ર ભારત માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર દક્ષિણ એશિયા માટે એક મોટો વિનાશક ખતરો બની શકે છે.
