3% થી 18% નો જંગ: અમેરિકી બજારમાં ભારતીય સામાનનું ભાવિ શું?
અમેરિકાની બદલાતી વ્યાપાર નીતિઓ અને ખાસ કરીને ટેરિફ (આયાત શુલ્ક) માં આવતા ઉતાર-ચઢાવ અત્યારે ભારતીય નિકાસકારો માટે ચિંતાનો વિષય બન્યા છે. વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં જ્યારે પણ અમેરિકા જેવો મોટો દેશ પોતાની ટેક્સ નીતિમાં ફેરફાર કરે છે, ત્યારે તેની સીધી અસર ભારત જેવા ઉભરતા બજારો પર પડે છે. તાજેતરમાં ટેરિફના દરોમાં જે અચાનક ઘટાડો થયો અને ત્યારબાદ ફરીથી વધારાની જે શક્યતાઓ દેખાઈ રહી છે, તેણે વેપારી જગતમાં એક પ્રકારની અનિશ્ચિતતા ઊભી કરી છે.
અમેરિકી ટેરિફ નીતિ અને ભારતીય નિકાસકારોની મુંઝવણ
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યાપારિક સંબંધો હંમેશા વ્યૂહાત્મક રહ્યા છે, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ટેરિફ યુદ્ધે આ સંબંધોમાં થોડી ખટાશ અને અનિશ્ચિતતા ઉમેરી છે. ઓગસ્ટ મહિનામાં જ્યારે ભારતીય સામાન પર અસરકારક શુલ્ક 50 ટકા સુધી પહોંચી ગયું હતું, ત્યારે ભારતીય ટેક્સટાઇલ, એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સ અને કેમિકલ સેક્ટરના નિકાસકારોના શ્વાસ અધ્ધર થઈ ગયા હતા. આટલો ઊંચો ટેક્સ ભારતીય ઉત્પાદનોને અમેરિકી બજારમાં મોંઘા બનાવી દે છે, જેનાથી સ્પર્ધામાં ટકી રહેવું મુશ્કેલ બને છે.
જોકે, અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટના તાજેતરના હસ્તક્ષેપ બાદ આ દરોમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. હાલમાં આ ટેરિફ ઘટીને લગભગ 3 ટકા (Most Favored Nation – MFN સ્તર) પર આવી ગયો છે. આ ઘટાડો નિકાસકારો માટે ચોક્કસપણે રાહતના સમાચાર છે, પરંતુ આ રાહત લાંબો સમય ટકશે કે કેમ તે મોટો પ્રશ્ન છે. ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી નવી નીતિઓ મુજબ, તમામ દેશો પર 10 ટકાનો વૈશ્વિક ટેરિફ લાદવાની વાત કરવામાં આવી છે. આનાથી નિકાસકારો હવે એ મૂંઝવણમાં છે કે તેમણે ભવિષ્યના ઓર્ડર કયા ભાવે લેવા.
3%, 10% કે 18%: ટેરિફ દરોનું ગણિત અને અનિશ્ચિતતા
ભારતીય નિકાસકારો માટે અત્યારે સૌથી મોટો પડકાર એ સમજવાનો છે કે આખરે કયો દર લાગુ થશે. જો વર્તમાન 3 ટકાનો દર જળવાઈ રહે તો ભારત માટે તે સુવર્ણ તક છે, કારણ કે ચીન જેવા હરીફ દેશો પર અમેરિકા પહેલેથી જ ઊંચા ટેક્સ લગાવી રહ્યું છે. પરંતુ જો ટ્રમ્પ પ્રશાસન 10 ટકાનો વૈશ્વિક ટેરિફ લાગુ કરે છે, તો ભારતીય સામાનની પડતર કિંમત વધી જશે.
વધુમાં, એવી પણ ચર્ચા છે કે અમુક ખાસ શ્રેણીની વસ્તુઓ પર આ ટેક્સ 18 ટકા સુધી પણ જઈ શકે છે. આ અનિશ્ચિતતાને કારણે નિકાસકારો નવા કોન્ટ્રાક્ટ સાઈન કરવામાં ડરી રહ્યા છે. વ્યાપાર જગતમાં સ્થિરતા ખૂબ જરૂરી હોય છે. જ્યારે ટેક્સના દરો આટલી ઝડપથી બદલાતા હોય, ત્યારે લાંબા ગાળાનું આયોજન કરવું અશક્ય બની જાય છે. પેકેજિંગ, શિપિંગ અને રો મટિરિયલના ખર્ચમાં પહેલેથી જ વધારો થયેલો છે, તેમાં જો ટેરિફમાં વધઘટ થાય તો નિકાસકારોનો નફો સાવ ઓછો થઈ જાય છે.
વૈશ્વિક વ્યાપાર યુદ્ધ અને ભારત પર તેની સંભવિત અસરો
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિ અને સંરક્ષણવાદી વલણ (Protectionism) ભારતીય અર્થતંત્ર માટે બેધારી તલવાર સમાન છે. એક તરફ, અમેરિકા ચીન પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગે છે, જેનો સીધો ફાયદો ભારતને મળી શકે છે. જો ભારત પોતાને ચીનના વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરે, તો અમેરિકામાં ભારતીય માલની માંગ વધી શકે છે. પરંતુ બીજી તરફ, જો ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર ભારતને પણ અન્ય દેશોની જેમ જ ‘ટ્રેડ ડેફિસિટ’ (વ્યાપાર ખાધ) ધરાવતા દેશ તરીકે જોશે, તો ભારત પર પણ દબાણ વધશે.
ભારતથી અમેરિકામાં ખાસ કરીને આઈટી સેવાઓ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી અને કૃષિ ઉત્પાદનોની નિકાસ મોટા પાયે થાય છે. જો 10 ટકાનો નવો ટેરિફ અમલમાં આવે છે, તો આ તમામ ક્ષેત્રોને ફટકો પડી શકે છે. ખાસ કરીને નાના અને મધ્યમ કદના ઉદ્યોગો (MSMEs) જે ઓછી માર્જિન પર કામ કરે છે, તેમના માટે આ ફેરફાર સહન કરવો મુશ્કેલ બનશે. ભારતીય વાણિજ્ય મંત્રાલયે અત્યારથી જ અમેરિકી સત્તાવાળાઓ સાથે વાતચીત શરૂ કરવી પડશે જેથી ભારતને આ ‘ગ્લોબલ ટેરિફ’ માંથી મુક્તિ મળે અથવા ઓછામાં ઓછો ટેક્સ ભરવો પડે.
