૮મું પગાર પંચ: શું સરકારી કર્મચારીઓની આશાઓ પર ફરી વળ્યું પાણી?
કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓ લાંબા સમયથી 8મા પગાર પંચની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છે. પગાર વધારા અને ભથ્થાંમાં સુધારાની અપેક્ષાઓ વચ્ચે, કર્મચારીઓ માટે એક નિરાશાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. સરકારે હાલમાં જ રાજ્યસભામાં એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દે પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે, જેણે ખાસ કરીને સ્વાયત્ત સંસ્થાઓ (Autonomous Bodies) માં કામ કરતા હજારો દંપતી કર્મચારીઓની આશાઓ પર પાણી ફેરવી દીધું છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
તાજેતરમાં રાજ્યસભામાં પ્રો. મનોજ કુમાર ઝા દ્વારા કેન્દ્ર સરકારને પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હતો કે શું સરકાર એવી કોઈ યોજના પર વિચાર કરી રહી છે જેના હેઠળ કેન્દ્ર સરકારની સ્વાયત્ત સંસ્થાઓમાં કામ કરતા પતિ-પત્નીને એક જ સ્ટેશન કે શહેરમાં પોસ્ટિંગ આપવામાં આવે.
આ પ્રશ્નના જવાબમાં, કર્મચારી, જાહેર ફરિયાદ અને પેન્શન મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે ખૂબ જ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો. તેમણે કહ્યું કે હાલમાં કેન્દ્ર સરકારના નિયમો હેઠળ પતિ-પત્નીની પોસ્ટિંગની સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી. વિભાગોમાં જોવા મળે છે, તેને સ્વાયત્ત સંસ્થાઓ અથવા વૈધાનિક સંસ્થાઓ સુધી કોઈપણ પ્રકારનો વિસ્તાર આપવાનો પ્રસ્તાવ સરકારના વિચારણા હેઠળ નથી.
આ નિર્ણયનો સીધો અર્થ એ છે કે જે કર્મચારીઓ વિવિધ કેન્દ્રીય સ્વાયત્ત સંસ્થાઓમાં કાર્યરત છે, તેમને તેમના જીવનસાથી સાથે રહેવાની સુવિધા માટે સરકાર તરફથી અત્યારે કોઈ વિશેષ રાહત મળવાની શક્યતા નથી.
કર્મચારી સંઘોનો આક્રોશ
સરકારના આ જવાબથી કર્મચારી જગતમાં ભારે નારાજગી જોવા મળી રહી છે. ઓલ ઈન્ડિયા એનપીએસ એમ્પ્લોઈઝ ફેડરેશનના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ ડો. મનજીત સિંહ પટેલે આ નિર્ણયની સખત શબ્દોમાં ટીકા કરી છે. તેમના મતે, આ માત્ર એક વહીવટી નિર્ણય નથી, પરંતુ કર્મચારીઓના પરિવારના સુખ અને માનસિક શાંતિ સાથે જોડાયેલો મુદ્દો છે.
કર્મચારી સંગઠનોનું માનવું છે કે જ્યારે કેન્દ્ર સરકારના અન્ય વિભાગોમાં પતિ-પત્ની પોસ્ટિંગની પોલિસી અમલમાં છે, તો સ્વાયત્ત સંસ્થાઓના કર્મચારીઓ સાથે આવો ભેદભાવ કેમ? ફેડરેશનના નેતાઓનું કહેવું છે કે સ્વાયત્ત સંસ્થાઓના કર્મચારીઓ પણ રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં સમાન યોગદાન આપે છે, તેથી તેમને પણ પારિવારિક જીવન સંતુલિત રાખવા માટે આ સુવિધા મળવી જોઈએ.
પરિવાર અને કામ વચ્ચેનું સંતુલન: પડકાર કે જરૂરિયાત?
આજના સમયમાં, જ્યાં મોંઘવારી અને કામનું દબાણ સતત વધી રહ્યું છે, ત્યાં પતિ અને પત્ની બંનેનું અલગ-અલગ શહેરોમાં નોકરી કરવું પરિવાર માટે અનેક પ્રકારની મુશ્કેલીઓ ઉભી કરે છે. બાળકોનો ઉછેર, ઘરની જવાબદારીઓ અને એકબીજાને સમય આપવાની મજબૂરી વચ્ચે આ દંપતી કર્મચારીઓ સતત માનસિક તાણનો અનુભવ કરે છે.
ઘણી વખત કર્મચારીઓ પોતાના જીવનસાથીની નજીક રહેવા માટે ટ્રાન્સફરની માંગણી કરે છે, પરંતુ સ્વાયત્ત સંસ્થાઓના નિયમો કઠોર હોવાને કારણે તેમની અરજીઓ વારંવાર નકારી કાઢવામાં આવે છે. સરકારના આ નિર્ણયથી એવા સેંકડો કર્મચારીઓ ફરી એકવાર નિરાશ થયા છે જેઓ છેલ્લા ઘણા સમયથી પોતાની પોસ્ટિંગ બદલવા માટે રાહ જોઈ રહ્યા હતા.
8મું પગાર પંચ અને વધતી અપેક્ષાઓ
8મા પગાર પંચને લઈને ચર્ચાઓ ખૂબ ગરમ છે. કર્મચારીઓ માની રહ્યા છે કે પગાર વધારાની સાથે સાથે તેમની અન્ય સુવિધાઓ અને કાર્યસ્થળની નીતિઓમાં પણ સુધારો કરવામાં આવશે. જોકે, પતિ-પત્ની પોસ્ટિંગના મામલે સરકારનો આ વલણ દર્શાવે છે કે સરકાર નીતિગત ફેરફારો કરવામાં ખૂબ જ સાવચેતી વર્તી રહી છે.
ઘણા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સ્વાયત્ત સંસ્થાઓમાં કામ કરવાની પદ્ધતિ અને પોસ્ટિંગના નિયમો સરકારી વિભાગો કરતા અલગ હોય છે. આથી, સરકાર કદાચ તમામ સ્વાયત્ત સંસ્થાઓને એક જ નિયમ હેઠળ લાવવાને બદલે સંસ્થાકીય સ્તરે નિર્ણયો લેવાની તરફ ઈશારો કરી રહી છે. તેમ છતાં, કર્મચારીઓ આશા રાખી રહ્યા છે કે આવનારા સમયમાં આ નીતિમાં નરમાશ લાવવામાં આવશે.
આગળ શું થઈ શકે?
સરકારનો આ ‘ના’ વાળો જવાબ અંતિમ નથી, પરંતુ હાલના તબક્કે તે એક મોટો અવરોધ જરૂર છે. કર્મચારી સંગઠનો હવે આ મુદ્દાને વધુ મજબૂતીથી રજૂ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. આગામી દિવસોમાં આ મામલે લેખિત રજૂઆતો કરવામાં આવશે અને શક્ય છે કે સ્વાયત્ત સંસ્થાઓના કર્મચારીઓની માગણીઓને પગાર પંચના રિપોર્ટ સાથે જોડવામાં આવે.
કર્મચારીઓ માટે હવે રાહ જોવી અને પોતાના સંગઠનો દ્વારા અવાજ ઉઠાવવો એ જ એકમાત્ર રસ્તો છે. જો સરકાર આ મામલે કોઈ ખાસ પોલિસી નહીં બનાવે, તો સ્વાયત્ત સંસ્થાઓમાં કામ કરતા કર્મચારીઓનું સ્થળાંતર (Attrition) વધી શકે છે, કારણ કે પરિવાર સાથે રહેવાની ઈચ્છા દરેક વ્યક્તિની પ્રાથમિકતા હોય છે.
આ સમગ્ર પ્રકરણ એક વાત સાબિત કરે છે કે વહીવટી નિયમો અને કર્મચારીઓની વ્યક્તિગત જરૂરિયાતો વચ્ચેનું સંતુલન જાળવવું એ સરકાર માટે હંમેશા એક મોટો પડકાર રહ્યો છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે શું 8મા પગાર પંચની ભલામણોમાં આ મુદ્દાને કોઈ સ્થાન મળે છે કે પછી આ કર્મચારીઓએ પોતાના પરિવારથી દૂર રહીને કામ કરવાનું ચાલુ રાખવું પડશે.
