ગુજરાત પ્રાકૃતિક કૃષિ વિકાસ બોર્ડ દ્વારા લીલિયા અને અમરેલી તાલુકામાં પ્રાકૃતિક ખેતીને વેગ આપતી એક દિવસીય તાલીમ
અમરેલી જિલ્લામાં પ્રાકૃતિક ખેતીનો વ્યાપ વધારવાના ઉમદા હેતુથી ગુજરાત પ્રાકૃતિક કૃષિ વિકાસ બોર્ડ દ્વારા એક વિશેષ તાલીમ શિબિરનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. લીલિયા અને અમરેલી તાલુકાની કૃષિ સખીઓ તથા સી.આર.પી. (CRP) માટે યોજાયેલા આ કાર્યક્રમમાં કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર અને કોલેજ ઓફ નેચરલ ફાર્મિંગના નિષ્ણાતોએ માર્ગદર્શન આપ્યું હતું. પ્રોજેક્ટ ડિરેક્ટર મહેશ ઝીડની પ્રેરક ઉપસ્થિતિમાં યોજાયેલી આ તાલીમમાં ખેતીના વધતા ખર્ચને કાબૂમાં લઈ કઈ રીતે જમીનને ફરીથી જીવંત બનાવી શકાય તે અંગે ગહન ચર્ચાઓ કરવામાં આવી હતી.
પ્રાકૃતિક ખેતીના પાંચ સ્તંભ અને વૈજ્ઞાનિક અભિગમ
તાલીમ દરમિયાન કૃષિ વૈજ્ઞાનિકોએ પ્રાકૃતિક ખેતીના પાંચ પાયાના સિદ્ધાંતો વિશે ઊંડાણપૂર્વક સમજ પૂરી પાડી હતી. ખેડૂતોને પાકોની નવી અને સુધારેલી જાતોની સાથે જમીનના પોષણ વ્યવસ્થાપન અંગે માહિતગાર કરવામાં આવ્યા હતા. તાલુકા પ્રોગ્રામ મેનેજરો તૃષા બહેન બોરીસાગર અને રોશન ભંડેરીએ ગ્રામ્ય સ્તરે ચાલી રહેલી પ્રવૃત્તિઓની સમીક્ષા કરી હતી. નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું કે પ્રાકૃતિક ખેતી માત્ર ઉત્પાદન પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તે પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને ખર્ચ ઘટાડવાની એક ટકાઉ પદ્ધતિ છે, જે ખેડૂતને દેવામાંથી મુક્તિ અપાવી શકે છે.
ખેતર પર પ્રાયોગિક તાલીમ અને જૈવિક ઇનપુટ્સનું નિર્માણ
તાલીમાર્થીઓને માત્ર સૈદ્ધાંતિક જ્ઞાન જ નહીં, પરંતુ કોલેજ ઓફ નેચરલ ફાર્મિંગ ખાતે વિવિધ પાકોમાં ઉપયોગમાં લેવાતી પદ્ધતિઓનું જીવંત નિદર્શન પણ બતાવવામાં આવ્યું હતું. જેમાં નીચે મુજબના જૈવિક દ્રાવણો બનાવવાની પ્રક્રિયા શીખવવામાં આવી હતી:
-
બીજામૃત અને જીવામૃત: બિયારણના સંસ્કાર અને જમીનમાં બેક્ટેરિયા વધારવાની રીત.
-
નીમાસ્ત્ર અને દશપર્ણી અર્ક: જીવાત નિયંત્રણ માટે ઘરઆંગણે તૈયાર થતી કુદરતી દવાઓ.
-
જમીન સંજીવની: ઘનજીવામૃતના ઉપયોગથી જમીનની ફળદ્રુપતામાં થતો વધારો.
આ તાલીમ બાદ કૃષિ સખીઓ ગામડાઓમાં જઈને ખેડૂતોને રાસાયણિક મુક્ત ખેતી માટે પ્રેરણા આપશે. પ્રાકૃતિક ખેતીથી થતું રોગ-જીવાત નિયંત્રણ અને જમીનની ફળદ્રુપતામાં સુધારો આવનારા સમયમાં કૃષિ ક્ષેત્રે નવી શ્વેતક્રાંતિ લાવશે તેવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
