DA વધશે પણ પગાર પંચ નહીં? જાણો ૨ ફેબ્રુઆરીના બજેટની કર્મચારીઓ પર કેવી પડશે અસર
કેન્દ્રીય બજેટ પર દેશભરના લાખો કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને પેન્શનરોની નજર ટકેલી હતી. એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવતી હતી કે સરકાર આ વર્ષે ૮મા પગાર પંચની રચના અંગે સત્તાવાર જાહેરાત કરશે. જોકે, બજેટ ભાષણમાં નાણા મંત્રાલય દ્વારા ૮મા પગાર પંચ વિશે કોઈ સીધો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નથી. આ મૌન બાદ સરકારી વર્તુળોમાં એવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે કે શું વર્ષ ૨૦૨૬માં પણ ૮મું પગાર પંચ નહીં આવે? બજેટના દસ્તાવેજોમાં નાણાકીય જોગવાઈઓના અભાવે કર્મચારી સંગઠનોમાં ચિંતા વધારી દીધી છે, કારણ કે સામાન્ય રીતે પગાર પંચના અમલ માટે બજેટમાં મોટા ફંડની ફાળવણી જરૂરી હોય છે.
બજેટમાં મળેલા સંકેતો: પગાર પંચને બદલે અન્ય વિકલ્પો પર ભાર?
બજેટ ૨૦૨૬માં સરકારે મોંઘવારી ભથ્થા (DA) અને મોંઘવારી રાહત (DR) માટે પૂરતા ભંડોળની જોગવાઈ કરી છે, પરંતુ નવા પગાર પંચના માળખા માટે કોઈ ખાસ રકમ ફાળવી નથી. આ એક મોટો સંકેત છે કે સરકાર કદાચ હવે દર ૧૦ વર્ષે નવું પગાર પંચ લાવવાની પરંપરાને બદલવા માંગે છે. નાણાકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સરકાર હવે કર્મચારીઓના પગારમાં સુધારા માટે ‘ઓટોમેટિક પે રિવિઝન’ (Automatic Pay Revision) જેવી નવી સિસ્ટમ પર વિચાર કરી રહી છે. આ નવી સિસ્ટમ હેઠળ, જ્યારે મોંઘવારી ભથ્થું ૫૦% કે તેથી વધુ થઈ જાય, ત્યારે કર્મચારીઓના મૂળ પગારમાં આપોઆપ વધારો થઈ શકે છે. બજેટમાં આ અંગેના છૂપા સંકેતોએ કર્મચારીઓની મૂંઝવણ વધારી છે.
મોંઘવારી અને પગાર વધારા વચ્ચેનું સંતુલન
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વધતી જતી મોંઘવારીને કારણે કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ સતત ૮મા પગાર પંચની માંગ કરી રહ્યા છે. કર્મચારી સંગઠનોનું કહેવું છે કે ૭મા પગાર પંચની ભલામણો હવે જૂની થઈ ગઈ છે અને વર્તમાન આર્થિક સ્થિતિને જોતા નવો પગાર સ્કેલ અનિવાર્ય છે. જોકે, બજેટ ૨૦૨૬માં સરકારે મૂડી ખર્ચ (Capex) અને માળખાગત સુવિધાઓ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. સરકારના આ વલણથી લાગે છે કે તે હાલમાં પગાર અને પેન્શન પર થતા જંગી ખર્ચને મર્યાદિત રાખવા માંગે છે. જો સરકાર પગાર પંચની જાહેરાત કરે, તો સરકારી તિજોરી પર કરોડો રૂપિયાનો વધારાનો બોજ પડી શકે છે, જે કદાચ અત્યારે સરકાર ટાળવા માંગે છે.
૮મું પગાર પંચ નહીં આવવા પાછળના સંભવિત કારણો
સરકાર દ્વારા ૮મા પગાર પંચની જાહેરાત ન કરવા પાછળ કેટલાક મહત્વના કારણો હોઈ શકે છે. પ્રથમ કારણ નાણાકીય શિસ્ત છે; સરકાર રાજકોષીય ખાધને અંકુશમાં રાખવા પ્રયત્નશીલ છે. બીજું કારણ એ છે કે સરકાર ‘આયોક્રાયડ ફોર્મ્યુલા’ (Aykroyd Formula) અપનાવવા માંગે છે, જેમાં કર્મચારીઓના પગારને મોંઘવારી અને સામાન્ય જનતાના વપરાશની ચીજવસ્તુઓના ભાવ સાથે જોડવામાં આવે છે. બજેટ ૨૦૨૬માં સામાજિક સુરક્ષા અને કલ્યાણકારી યોજનાઓ માટે બજેટ વધારવામાં આવ્યું છે, જે દર્શાવે છે કે સરકારની પ્રાથમિકતા અત્યારે સાર્વત્રિક વિકાસ છે, નહીં કે માત્ર સરકારી કર્મચારીઓના પગારમાં વધારો.
કર્મચારી સંગઠનોનો વિરોધ અને ભાવિ રણનીતિ
બજેટમાં ૮મા પગાર પંચ અંગે કોઈ સ્પષ્ટતા ન થતા વિવિધ કેન્દ્રીય કર્મચારી સંગઠનોએ નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. રેલવે, પોસ્ટલ અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રના બિન-લશ્કરી કર્મચારી સંગઠનો હવે સરકાર પર દબાણ લાવવાની રણનીતિ બનાવી રહ્યા છે. તેઓનું દલીલ છે કે ખાનગી ક્ષેત્રમાં પગારમાં વાર્ષિક ધોરણે સુધારો થાય છે, જ્યારે સરકારી ક્ષેત્રમાં ૧૦ વર્ષની રાહ જોવી પડે છે. જો સરકાર વર્ષ ૨૦૨૬ના મધ્ય સુધીમાં કોઈ સકારાત્મક પગલું નહીં ભરે, તો દેશવ્યાપી આંદોલનની પણ ચેતવણી આપવામાં આવી છે. બજેટ બાદ હવે સૌની નજર કેબિનેટની આગામી બેઠકો પર છે, જ્યાં કદાચ બજેટ બહાર કોઈ જાહેરાત થઈ શકે.
શું ૨૦૨૬ના અંત સુધીમાં આશા રાખી શકાય?
ભલે બજેટ ૨૦૨૬માં ૮મા પગાર પંચની જાહેરાત કરવામાં આવી નથી, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે વર્ષ ૨૦૨૬માં કોઈ પ્રગતિ નહીં થાય. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે ઘણીવાર સરકાર બજેટના ભાગરૂપે નહીં પણ વહીવટી આદેશ દ્વારા પે કમિશનની રચના કરતી હોય છે. નિષ્ણાતોના મતે, સરકાર વર્ષના અંતમાં અથવા ૨૦૨૭ની શરૂઆતમાં સમિતિની રચના કરી શકે છે. જોકે, ૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ના બજેટના આંકડાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે હાલમાં સરકારની પ્રાથમિકતા યાદીમાં નવું પગાર પંચ ટોચ પર નથી. કર્મચારીઓએ અત્યારે માત્ર મોંઘવારી ભથ્થામાં થતા વધારાથી જ સંતોષ માનવો પડી શકે છે.
નિષ્કર્ષ: કર્મચારીઓએ અત્યારે રાહ જોવી પડશે
એકંદરે, ૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬નું બજેટ કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ માટે ‘મિશ્ર’ રહ્યું છે. એક તરફ ટેક્સ સ્લેબમાં થોડી રાહત મળી છે, તો બીજી તરફ ૮મા પગાર પંચની ગેરહાજરીએ નિરાશા જન્માવી છે. બજેટમાં મળેલા સંકેતો મુજબ, સરકાર પગાર વધારાની જૂની પદ્ધતિઓને બદલીને વધુ આધુનિક અને ડેટા-આધારિત પદ્ધતિ તરફ આગળ વધી રહી હોય તેવું જણાય છે. કર્મચારીઓએ હવે સરકારના આગામી પગલાની રાહ જોવી પડશે. જ્યાં સુધી સત્તાવાર જાહેરાત ન થાય, ત્યાં સુધી ૮મા પગાર પંચનું ભવિષ્ય અદ્ધરતાલ છે અને ૨૦૨૬માં તેના આવવાની સંભાવના ધૂંધળી દેખાય છે.
