ભૂલથી પણ ખોટી જગ્યાએથી લોન ન લેતા! બેંક અને NBFC વચ્ચેનો આ અસલી તફાવત તમને મોટી મુશ્કેલીમાંથી બચાવશે
માનવ જીવનમાં ક્યારે, કઈ ક્ષણે અચાનક મોટી આર્થિક જરૂરિયાત અથવા કટોકટી આવી પડે, તે કોઈ અગાઉથી જાણી શકતું નથી. તબીબી કટોકટી હોય, બાળકના ઉચ્ચ શિક્ષણની ફી ભરવાની હોય કે પછી વ્યવસાયમાં અચાનક રોકડની અછત વર્તાય, આવા સમયે સામાન્ય માણસના મનમાં સૌથી પહેલો વિચાર બેંકમાંથી લોન (ધિરાણ) લેવાનો જ આવે છે.
પરંતુ, વર્તમાન સમયમાં ભારતીય નાણાકીય બજાર (Financial Market) નો મિજાજ અને આખું માળખું સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ચૂક્યું છે. હવે માત્ર પરંપરાગત સરકારી કે ખાનગી બેંકો જ નહીં, પણ નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓ (NBFC) પણ લોન આપવાની રેસમાં ખૂબ જ ઝડપથી આગળ વધી રહી છે. પર્સનલ લોનથી લઈને બિઝનેસ વધારવા સુધીની તમામ જરૂરિયાતો માટે આ કંપનીઓ મિનિટોમાં નાણાં ઉપલબ્ધ કરાવી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં એક સામાન્ય ગ્રાહક તરીકે મનમાં મૂંઝવણ થવી સ્વાભાવિક છે કે આખરે લોન લેવી ક્યાંથી? બેંકનો દરવાજો ખટખટાવવો વધુ સુરક્ષિત છે કે પછી NBFC પાસેથી પૈસા લેવા વધુ શાણપણનો સોદો ગણાશે? ચાલો આપણે આ બંને સંસ્થાઓ વચ્ચેના પાયાના તફાવતોને વિગતવાર સમજીએ, જેથી તમે તમારા નાણાકીય હિતમાં એકદમ સચોટ અને યોગ્ય નિર્ણય લઈ શકો.
બંને સંસ્થાઓની કાર્યપદ્ધતિમાં છુપાયેલું છે મોટું રહસ્ય
કોઈપણ નાણાકીય નિર્ણય લેતા પહેલા, આ બંને સંસ્થાઓ કઈ રીતે કામ કરે છે તે સમજવું અત્યંત જરૂરી છે. બેંકો એ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા સંપૂર્ણપણે નિયંત્રિત અને કડક દેખરેખ હેઠળ ચાલતી સંસ્થાઓ છે. બેંકોનું મુખ્ય કામ સામાન્ય જનતા પાસેથી બચત તરીકે નાણાં સ્વીકારવાનું અને તે જ એકત્રિત થયેલી રકમને લોન તરીકે બજારમાં વ્યાજે આપવાનું છે. ગ્રાહકોના સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ, કરન્ટ એકાઉન્ટ કે ફિક્સ ડિપોઝિટ (FD) માં પડેલા નાણાં જ બેંકની અસલી તાકાત અને મૂડી હોય છે. સામાન્ય જનતાના આ નાણાંની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે જ બેંકો પર આરબીઆઈના નિયમો અને કાયદાઓ અત્યંત કડક હોય છે.
બીજી તરફ, NBFC (જેમ કે બજાજ ફાઇનાન્સ, મુથુટ ફાઇનાન્સ, ટાટા કેપિટલ વગેરે) પણ બજારમાં ધિરાણ આપવાનું જ કામ કરે છે, પરંતુ તેમની પાસે સામાન્ય જનતા પાસેથી ડિમાન્ડ ડિપોઝિટ (સેવિંગ્સ કે કરન્ટ એકાઉન્ટ ખોલીને પૈસા જમા લેવાનો) કોઈ કાનૂની અધિકાર હોતો નથી. તેઓ પોતાના ફંડિંગ માટે શેરબજાર, બોન્ડ્સ અથવા મોટી બેંકો પર નિર્ભર રહે છે. આ જ મુખ્ય કારણ છે કે બેંકોની સરખામણીએ NBFC પર નિયમોના બંધનો થોડા ઓછા અને લવચીક હોય છે, જેનો સીધો લાભ તેમના કામકાજમાં જોવા મળે છે.
લોન અપ્રૂવલ પ્રોસેસ: ક્યાં ઝડપથી મળશે પૈસા?
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને પૈસાની સખત અને તાત્કાલિક જરૂર હોય, ત્યારે તે ક્યારેય એવું નથી ઈચ્છતો કે તેની લોન પાસ થવામાં અઠવાડિયા કે મહિનાઓનો સમય નીકળી જાય. લોન મંજૂર (Approval) કરવાના મામલે બેંક અને એનબીએફસી બંનેના અભિગમમાં આભ-જમીનનો તફાવત છે. બેંકમાંથી લોન લેવી એ ઘણી વખત લોઢાના ચણા ચાવવા જેવું સાબિત થઈ શકે છે. બેંકો તમારા આવકના પુરાવા (Income Proof), ટેક્સ રિટર્ન, બેંક સ્ટેટમેન્ટથી લઈને તમારી આખી ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી (Credit History) ની અત્યંત બારીકાઈથી અને કડક તપાસ કરે છે. જો તમારી નોકરી નવી હોય, આવક અસ્થિર હોય કે પછી તમારો સિબિલ સ્કોર (CIBIL Score) થોડો પણ નબળો હોય, તો બેંકો લોનની ફાઈલ નામંજૂર કરવામાં સહેજ પણ વાર નથી લગાડતી.
આ મોરચે NBFC નો અભિગમ ઘણો ઉદાર અને લવચીક (Flexible) હોય છે. જો તમે પોતાનો નાનો-મોટો વ્યવસાય ચલાવતા હોવ, તમારી પાસે પાકા દસ્તાવેજો ન હોય, તમારો ક્રેડિટ સ્કોર બહુ ઉત્તમ ન હોય અથવા તો તમે જીવનમાં પહેલી જ વાર લોન લઈ રહ્યા હોવ, તો પણ NBFC માંથી લોન મળવાની આશા ઘણી વધારે હોય છે. આજકાલ આ કંપનીઓ ડિજિટલ ટેકનોલોજી અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો ભારે ઉપયોગ કરે છે, જેના કારણે દસ્તાવેજોની ચકાસણી ઓનલાઈન જ થઈ જાય છે અને લોન વિતરણ (Disbursal) ની પ્રક્રિયા ખૂબ જ ઝડપી બને છે.
વ્યાજ દરનું ગણિત: કયું માધ્યમ સસ્તું પડશે?
લોન લેતી વખતે કોઈપણ ગ્રાહકની નજર સૌથી પહેલા વ્યાજના દર (Interest Rate) પર જ ટકેલી હોય છે. સામાન્ય રીતે, પરંપરાગત બેંકોના વ્યાજના દર NBFC ની સરખામણીએ સસ્તા હોય છે. આની પાછળ એક સરળ આર્થિક ગણિત કામ કરે છે. બેંકો પાસે સામાન્ય જનતાની જમા પૂંજી (ડિપોઝિટ્સ) હોય છે, જેના પર તેમણે ગ્રાહકોને માત્ર ૩ થી ૬ ટકા જેટલું સામાન્ય વ્યાજ ચૂકવવું પડે છે. એટલે કે બેંકોને લોન આપવા માટેનું ભંડોળ ખૂબ જ ઓછી કિંમતે (Low Cost of Funds) મળી જાય છે.
તેની સામે, NBFC પાસે આવી કોઈ સુવિધા હોતી નથી. તેમણે લોન વહેંચવા માટે બજારમાંથી મોંઘા દરે ફંડ એકત્ર કરવું પડે છે. સ્વાભાવિક છે કે, જો કંપનીને પાછળથી જ નાણાં મોંઘા ભાવે મળતા હોય, તો તે આ વધારાના આર્થિક બોજને ગ્રાહકોની માસિક ઈએમઆઈ (EMI) પર જ નાખશે. આથી જ NBFC ની લોન સામાન્ય રીતે ૧ થી ૪ ટકા જેટલી મોંઘી હોય છે. જો કે, કોઈ આખરી નિર્ણય પર પહોંચતા પહેલા માત્ર વ્યાજનો દર જોવો પૂરતો નથી. ગ્રાહકોએ લોન એપ્લિકેશન પર લાગતી પ્રોસેસિંગ ફી, લેટ પેમેન્ટ ચાર્જ, પ્રી-પેમેન્ટ કે ફોરક્લોઝર પેનલ્ટી (લોન વહેલી બંધ કરવાનો ચાર્જ) જેવી તમામ છુપી શરતોની પણ બારીકાઈથી તુલના કરવી જોઈએ.
યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરવાનો અચૂક ફોર્મ્યુલા
આખરે એક જાગૃત ગ્રાહક તરીકે તમારે કયો વિકલ્પ પસંદ કરવો જોઈએ? આ સવાલનો જવાબ સંપૂર્ણપણે તમારી પ્રોફાઈલ, તમારા દસ્તાવેજોની સ્થિતિ અને તમને પૈસાની કેટલી ઉતાવળ છે તેના પર નિર્ભર કરે છે.
NBFC પોતાના ગ્રાહકોને લોન ચૂકવવા માટે ઘણા લવચીક વિકલ્પો આપે છે, જેમ કે તમે તમારી સગવડ મુજબ ઈએમઆઈનું માળખું ગોઠવી શકો છો, જે ઘણી વખત મધ્યમ વર્ગ માટે મોટી રાહત સાબિત થાય છે. બીજી તરફ, બેંકો એક જ છત નીચે લોન ઉપરાંત ક્રેડિટ કાર્ડ, વીમો, સરકારી બચત યોજનાઓ અને રોકાણ જેવી અસંખ્ય અન્ય નાણાકીય સેવાઓ પ્રદાન કરે છે, જેના કારણે ગ્રાહકોનો વર્ષો જૂનો ભરોસો બેંકો પર વધુ મજબૂત હોય છે.
જો તમારા તમામ સત્તાવાર દસ્તાવેજો એકદમ પાકા અને કાયદેસર છે, તમારો સિબિલ સ્કોર ૭૫૦ થી ઉપર એટલે કે ઉત્તમ છે અને તમને પૈસા મેળવવાની કોઈ તાત્કાલિક કટોકટી નથી, તો તમારા માટે બેંક જ સૌથી શ્રેષ્ઠ અને સસ્તો સોદો સાબિત થશે. પરંતુ, જો તમને અચાનક કોઈ ઈમરજન્સી આવી પડી છે, તમારી પાસે આવકના પરંપરાગત પુરાવા નથી અથવા બેંકના કડક અને અટપટા નિયમોના ચોકઠામાં તમે ફિટ નથી બેસી રહ્યા, તો સમય બગાડ્યા વગર NBFC નો સંપર્ક કરવો એ તમારા માટે સૌથી મોટો અને સાચો મદદગાર સાબિત થઈ શકે છે. યાદ રાખો, લોન ભલે ગમે ત્યાંથી લો, પણ તમારી મહિનાની કમાણી અને લોન ચૂકવવાની આર્થિક ક્ષમતાનું ગણિત સૌથી પહેલા માંડી લેવું જોઈએ જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ મુશ્કેલી ન પડે.
