ગેરકાયદે ખનન પર લગામ કસવાનું પરિણામ: ઉત્તરાખંડને કેન્દ્રએ આપ્યા ₹૧૦૦ કરોડ, મુખ્યમંત્રી પુષ્કર સિંહ ધામીનો દાવો
ઉત્તરાખંડના મુખ્યમંત્રી પુષ્કર સિંહ ધામીનું કહેવું છે કે, રાજ્યમાં ખનન ક્ષેત્રે પારદર્શિતા અને જવાબદેહી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઈ-નીલામી પ્રણાલી, સેટેલાઇટ આધારિત મોનિટરિંગ જેવા અનેક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. સરકાર પર્યાવરણનું ધ્યાન રાખીને, ગેરકાયદે ખનન પર લગામ કસી રહી છે, જેના સકારાત્મક પરિણામો જોવા મળી રહ્યા છે.
મુખ્યમંત્રી પુષ્કર સિંહ ધામીના નેતૃત્વમાં ખનન ક્ષેત્રે નોંધપાત્ર પ્રદર્શન અને સતત સુધારાઓને કારણે ઉત્તરાખંડ ફરી એકવાર કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી મોટી પ્રોત્સાહન રકમ મેળવવામાં સફળ રહ્યું છે. કેન્દ્રના ખાણ મંત્રાલયે વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ની વિશેષ સહાયતા યોજના (SASCI) હેઠળ ઉત્તરાખંડને માઇનર મિનરલ્સ રિફોર્મ્સમાં ₹૧૦૦ કરોડની વધારાની પ્રોત્સાહન રકમ પ્રદાન કરી છે.
આ પહેલા પણ, ઓક્ટોબર ૨૦૨૫માં રાજ્યને SMRI રેન્કિંગમાં બીજું સ્થાન મળવા બદલ ₹૧૦૦ કરોડની પ્રોત્સાહન રકમ મળી ચૂકી છે. આ રીતે, ખનન ક્ષેત્રે ઉત્કૃષ્ટ સુધારાઓ અને બહેતર નીતિઓને કારણે ઉત્તરાખંડને કુલ ₹૨૦૦ કરોડની પ્રોત્સાહન રકમ પ્રાપ્ત થઈ ચૂકી છે.
ખનન સુધારાઓમાં દેશમાં નંબર-૧ સ્થાન
રાજ્યે તાજેતરના વર્ષોમાં ખનન સુધારાઓ પર ભાર મૂકીને બહેતર નીતિઓ લાગુ કરી છે, જેનું પરિણામ એ છે કે ઉત્તરાખંડે ખનન સેક્ટરમાં દેશમાં નંબર-૧ સ્થાન હાંસલ કર્યું છે. કેન્દ્ર દ્વારા જારી કરાયેલા તાજા કાર્યાલય જ્ઞાપ (તારીખ ૧૮.૧૧.૨૦૨૫)માં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, રાજ્યે ખનન ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલી મોટાભાગની સુધારાત્મક કાર્યવાહીઓને સમયસર અને અસરકારક રીતે લાગુ કરી છે. ખાસ કરીને માઇનર મિનરલ રિફોર્મ્સ સંબંધિત ૭માંથી ૬ મુખ્ય સુધારાઓના માપદંડોને સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા, જેનાથી રાજ્યે પ્રથમ સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું છે.
પારદર્શી અને વ્યવસાય-હિતકારી નીતિઓ
ખનન ક્ષેત્રમાં ઉત્તરાખંડ સરકાર દ્વારા અપનાવવામાં આવેલી પારદર્શી અને વ્યવસાય-હિતકારી નીતિઓએ સરકારની આવકમાં અભૂતપૂર્વ વધારો કર્યો છે. ખનન વિભાગના સુદ્રઢ વ્યવસ્થાપન અને નવી નીતિઓએ માત્ર સરકારી તિજોરીને જ મજબૂત બનાવી નથી, પરંતુ પ્રદેશમાં ખનન વ્યવસાયથી લાખો લોકોને રોજગાર મળી રહ્યો છે અને તેનાથી જોડાયેલા લાખો વેપારીઓ અને ઉદ્યમીઓને પણ આર્થિક લાભ થઈ રહ્યો છે.
સ્થાનિક લોકો અને સરકારી કાર્યદાયી સંસ્થાઓને સસ્તા દરે નિર્માણ સામગ્રી મળી રહી છે. ખનન ગતિવિધિઓને કારણે રાજ્યમાં રોજગારીની તકો પણ વધી છે અને સ્થાનિક અર્થવ્યવસ્થાને ગતિ મળી છે.
ઉત્તરાખંડનું પ્રદર્શન સૌથી બહેતર
કેન્દ્ર સરકારે પોતાના સમીક્ષા અહેવાલમાં સ્વીકાર્યું છે કે ઉત્તરાખંડ ખનન ક્ષેત્રમાં સતત પ્રગતિ કરી રહ્યું છે અને સુધારાઓને ઝડપથી લાગુ કરી રહ્યું છે. આ જ પ્રદર્શનને જોતા કેન્દ્રએ નાણાં મંત્રાલય દ્વારા રાજ્યને ₹૧૦૦ કરોડની વધારાની રકમનો આદેશ જારી કર્યો છે.
ઉક્ત આદેશમાં સામેલ રાજ્યો – નાગાલેન્ડ, જમ્મુ-કાશ્મીર અને ઉત્તરાખંડ – માં ઉત્તરાખંડનું પ્રદર્શન સૌથી બહેતર નોંધાયું છે. મંત્રાલયના આદેશ અનુસાર, તમામ રાજ્યોએ ખનનમાં સુધાર પ્રક્રિયાને વધુ અસરકારક બનાવી છે.
આ ઉપલબ્ધિ સાથે એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે ઉત્તરાખંડનું ખનન ક્ષેત્ર રાજ્ય સરકાર માટે આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત સાબિત થઈ રહ્યું છે. વધતી પારદર્શિતા, બહેતર નીતિ નિર્માણ અને સમયબદ્ધ સુધારાઓને કારણે ઉત્તરાખંડ હવે દેશના ખનન પરિદ્રશ્યમાં એક મજબૂત અને વિશ્વસનીય ઓળખ બનાવી રહ્યું છે. ઉત્તર પ્રદેશ, હિમાચલ, જમ્મુ-કાશ્મીર વગેરે રાજ્યો પણ ઉત્તરાખંડની ખનન નીતિઓનું અનુકરણ કરી રહ્યા છે.
