બિહાર મંત્રીમંડળનું વિસ્તરણ: સમ્રાટની સેનામાં જ્ઞાતિવાદનું ગણિત, જાણો કયા વર્ગને મળ્યું કેટલું પ્રતિનિધિત્વ?
બિહારમાં રાજકીય ઉથલપાથલ બાદ સમ્રાટ ચૌધરીએ મુખ્યમંત્રી તરીકેની કમાન સંભાળી તેના ૨૨ દિવસ પછી મંત્રીમંડળનું ભવ્ય વિસ્તરણ કરવામાં આવ્યું છે. આ શપથ ગ્રહણ સમારોહ રાજકીય દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વનો રહ્યો, કારણ કે તેમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, ગૃહમંત્રી અમિત શાહ અને સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહ જેવા દિગ્ગજ નેતાઓએ હાજરી આપી હતી. આ વિસ્તરણમાં સૌથી વધુ ચર્ચા નીતિશ કુમારના પુત્ર નિશાંત કુમારના મંત્રી બનવાની થઈ રહી છે.
જ્ઞાતિ સમીકરણો પર વિશેષ ભાર
બિહારમાં કોઈ પણ ચૂંટણી કે સરકાર જ્ઞાતિના ગણિત વગર અધૂરી છે. સમ્રાટ કેબિનેટમાં પણ આ બાબતનું ખાસ ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે. આ મંત્રીમંડળમાં દરેક વર્ગને સાચવવાનો પ્રયાસ થયો છે:
OBC અને EBC: મુખ્યમંત્રી સહિત કુલ ૮ મંત્રીઓ OBC સમાજમાંથી આવે છે. જ્યારે અતિ પછાત વર્ગ (EBC) માંથી પણ મોટી સંખ્યામાં નેતાઓને સ્થાન મળ્યું છે.
સવર્ણ (અગ્રણી) સમાજ: ઉચ્ચ જ્ઞાતિઓમાંથી કુલ ૯ લોકોને મંત્રીમંડળમાં સ્થાન આપીને પક્ષે પોતાના પરંપરાગત વોટબેંકને મજબૂત કરી છે.
અલ્પસંખ્યક: મુસ્લિમ સમાજમાંથી એકમાત્ર જમા ખાનને મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા છે.
નિશાંત કુમારનું રાજકારણમાં પદાર્પણ
આ મંત્રીમંડળ વિસ્તરણની સૌથી મોટી હાઈલાઈટ નીતિશ કુમારના પુત્ર નિશાંત કુમાર રહ્યા. નીતિશ કુમારે પોતાના પુત્રને સમ્રાટ ચૌધરીની સરકારમાં સામેલ કરવા માટે સંમતિ આપી હતી. નિશાંતે બે મહિના પહેલા જ જેડીયુ (JDU) નું સભ્યપદ લીધું હતું અને હવે તેઓ સીધા મંત્રી પદ પર બિરાજમાન થયા છે. શપથ લીધા બાદ તેમણે મંચ પર જ પિતા નીતિશ કુમારના ચરણસ્પર્શ કરીને આશીર્વાદ લીધા હતા, જે દ્રશ્ય સોશિયલ મીડિયા પર ખૂબ વાયરલ થયું છે.
પક્ષવાર મંત્રીઓ અને જ્ઞાતિનું વિશ્લેષણ
ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) ના મંત્રીઓ:
ભાજપ તરફથી ૧૫ નેતાઓએ મંત્રી તરીકે શપથ લીધા છે. જેમાં સમ્રાટ ચૌધરી પોતે કોઈરી (OBC) જ્ઞાતિના છે. ભાજપે પોતાની યાદીમાં જ્ઞાતિનું સંતુલન જાળવ્યું છે:
ભૂમિહાર: વિજય કુમાર સિંહા, એન્જિનિયર કુમાર શૈલેન્દ્ર.
બ્રાહ્મણ: નીતિશ મિશ્રા, મિથલેશ તિવારી.
રાજપૂત: સંજય ટાઈગર, શ્રેયસી સિંહ.
દલિત: લખેન્દ્ર પાસવાન, નંદ કિશોર રામ.
OBC/EBC: રામ કૃપાલ યાદવ, કેદાર ગુપ્તા, દિલીપ જાયસ્વાલ, પ્રમોદ ચંદ્રવંશી વગેરે.
નોંધનીય છે કે ભાજપે મંગલ પાંડે જેવા દિગ્ગજ નેતાનું પત્તું કાપી નાખ્યું છે, જે ઘણા માટે આશ્ચર્યજનક રહ્યું.
જનતા દળ યુનાઈટેડ (JDU) ના મંત્રીઓ:
જેડીયુ તરફથી ૧૨ નેતાઓને મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા છે. જેમાં નીતિશ કુમારની જ્ઞાતિ કુર્મી ના બે મંત્રીઓ (નિશાંત કુમાર અને શ્રવણ કુમાર) સામેલ છે.
દલિત: અશોક ચૌધરી, સુનીલ કુમાર, રત્નેશ સદા.
અન્ય: લેસી સિંહ (રાજપૂત), મદન સાહની (મલ્લાહ), ભગવાન સિંહ કુશવાહા (કોઈરી).
EBC: શીલા મંડલ, દામોદર રાઉત, બુલો મંડલ.
સાથી પક્ષોને પણ મળ્યું સન્માન
માત્ર ભાજપ અને જેડીયુ જ નહીં, પણ ગઠબંધનના અન્ય સાથી પક્ષોને પણ મંત્રીમંડળમાં યોગ્ય સ્થાન મળ્યું છે:
LJP (રામવિલાસ): ચિરાગ પાસવાનની પાર્ટીમાંથી સંજય પાસવાન (દલિત) અને સંજય સિંહ (રાજપૂત) મંત્રી બન્યા છે.
HAM: જીતન રામ માંઝીના પુત્ર સંતોષ માંઝીને દલિત ક્વોટામાંથી મંત્રી બનાવાયા છે.
RLM: ઉપેન્દ્ર કુશવાહાની પાર્ટીમાંથી દીપક પ્રકાશ (કોઈરી) ને સ્થાન મળ્યું છે.
ઉપમુખ્યમંત્રીઓનું સમીકરણ
બિહારની નવી સરકારમાં બે ઉપમુખ્યમંત્રીઓ છે. જેડીયુના વિજય ચૌધરી જેઓ ભૂમિહાર છે અને વિજેન્દ્ર યાદવ જેઓ OBC (યાદવ) સમાજનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ રીતે સરકારે સવર્ણ અને પછાત વર્ગ બંનેને સત્તાના ઉચ્ચ સ્થાને સ્થાન આપીને સંતુલન જાળવ્યું છે.
