સાઉદી અરેબિયાની પાઇપલાઇન શરૂ થતાં તેલ બજારમાં પુરવઠાનું જોખમ ઘટ્યું
વૈશ્વિક બજારમાં ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને સશસ્ત્ર સંઘર્ષો અવિરત ચાલુ હોવા છતાં આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં અચાનક તીવ્ર ઘટાડો નોંધાયો છે, જેનાથી ભારત સહિતના તેલ આયાતકાર દેશોને મોટી રાહત મળી છે. બુધવાર, ૨૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ ના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફરી એકવાર $૧૦૦ પ્રતિ બેરલની મનોવૈજ્ઞાનિક સપાટીથી નીચે આવી ગયું છે. મંગળવારના રોજ ટ્રેડિંગ સેશન દરમિયાન બ્રેન્ટ ફ્યુચર્સ લગભગ ૨.૬ ટકા ઘટીને $૯૮ પ્રતિ બેરલની આસપાસ પહોંચી ગયા હતા, જ્યારે અમેરિકી WTI (વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિએટ) ક્રૂડ પણ ઘટીને $૯૦ પ્રતિ બેરલથી નીચે આવી ગયું છે.
નોંધનીય છે કે ગત ૧૬ સપ્ટેમ્બરના રોજ બ્રેન્ટ ક્રૂડ લગભગ $૧૦૭.૮૨ પ્રતિ બેરલની ઊંચી સપાટી પર ટ્રેડ કરી રહ્યું હતું. આંકડાઓની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો માત્ર એક જ સપ્તાહના ટૂંકા ગાળામાં વૈશ્વિક તેલના દરોમાં ૬ ટકાથી વધુનો આકરો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
$૧૫૦ પ્રતિ બેરલની ભયાનક ચેતવણી અને વર્તમાન પરિસ્થિતિ
બજારમાં આ ઘટાડો એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લશ્કરી સંઘર્ષ ચાલુ છે. આ ઉપરાંત લાલ સમુદ્ર (Red Sea) માંથી પસાર થતા તેલના જહાજો અને પુરવઠા માર્ગો સતત જોખમનો સામનો કરી રહ્યા છે, જ્યારે રશિયા અને યુક્રેન પણ એકબીજાના મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા માળખા પર ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલા કરી રહ્યા છે.
આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે બેંક ઓફ અર્થ (BoA) એ પોતાની એક ક્લાયન્ટ નોટમાં ચેતવણી આપતા દાવો કર્યો હતો કે જો ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેનો આ સંઘર્ષ આગામી વર્ષ સુધી લંબાશે તો ભવિષ્યમાં કાચા તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $૧૫૦ ની ભયજનક સપાટીને સ્પર્શી શકે છે. આમ છતાં, વર્તમાન સમયમાં ભાવ ગગડતા નિષ્ણાતો અને ટ્રેડર્સ આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
યુદ્ધ ચાલુ હોવા છતાં તેલ સસ્તું થવાના મુખ્ય કારણો
વિશ્લેષકોના મતે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આવેલા આ અચાનક ઘટાડા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માંથી તેલનો પુરવઠો સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જવાનો જે ભય હતો તે હળવો થવો છે. સાઉદી અરેબિયાએ તેની અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પૂર્વ-પશ્ચિમ (ઈસ્ટ-વેસ્ટ) પાઇપલાઇન પુનઃશરૂ કરી દીધી છે. આ પાઇપલાઇન સાઉદી અરેબિયાને અત્યંત અસ્થિર ગણાતી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને બાયપાસ કરીને લાલ સમુદ્રના માર્ગે ક્રૂડ ઓઇલની નિકાસ કરવાની સુવિધા આપે છે.
ચાલુ મહિનાની શરૂઆતમાં ડ્રોન હુમલાના કારણે આ પાઇપલાઇનને સુરક્ષાના કારણોસર બંધ કરવી પડી હતી, જેના કારણે યાનબુ બંદરથી થતી ક્રૂડની નિકાસ પર વિપરીત અસર પડી હતી. હવે, પાઇપલાઇન દ્વારા પુનઃ પમ્પિંગ શરૂ થતાં જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વધારાના પુરવઠાની આશા ઊભી થઈ છે અને સપ્લાયની કટોકટી ટળી છે.
પુરવઠાનું જોખમ ઘટ્યું અને રાજદ્વારી ઉકેલના સંકેતો
સાઉદી અરેબિયાની આ ઈસ્ટ-વેસ્ટ પાઇપલાઇનની કુલ વહન ક્ષમતા આશરે ૭ મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ જેટલી અતિ વિપુલ છે. જોકે, હાલમાં તે તબક્કાવાર અને ઘટાડેલા પ્રવાહ દરે કાર્યરત કરવામાં આવી છે અને સંપૂર્ણ ક્ષમતા પુનઃસ્થાપિત કરવામાં હજુ થોડા અઠવાડિયાનો સમય લાગી શકે છે. આમ છતાં, વૈશ્વિક બજારમાં તેલની તંગી ઊભી નહીં થાય તેવો મજબૂત વિશ્વાસ પેદા થયો છે.
બીજી તરફ, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ઈરાન સાથે સીધી વાટાઘાટો કરવાની અને રાજદ્વારી રસ્તો શોધવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ટ્રમ્પના આ વલણથી લશ્કરી સંઘર્ષ પૂર્ણ થવાની અને મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ સ્થપાવાની શક્યતાઓ વધી છે. આ બે મુખ્ય પરિબળોએ માર્કેટમાંથી સપ્લાય રિસ્ક પ્રીમિયમને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી દીધું છે.
અમેરિકી ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરીમાં તીવ્ર વધારો
પુરવઠાના સુધારા ઉપરાંત યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાંથી સામે આવેલા તેલના સ્ટોક (ઇન્વેન્ટરી) ના ડેટાએ પણ ક્રૂડના ભાવ પર ભારે દબાણ બનાવ્યું છે. ૧૬ સપ્ટેમ્બરના રોજ જાહેર થયેલા સત્તાવાર આંકડા મુજબ, અમેરિકાની ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરીમાં આશરે ૭.૧ મિલિયન બેરલનો મોટો અને અણધાર્યો વધારો નોંધાયો છે.
આ ડેટાથી વૈશ્વિક બજારને સ્પષ્ટ સંદેશ મળ્યો છે કે ભૌતિક તેલનો પુરવઠો અગાઉ જે ધારણા રાખવામાં આવી રહી હતી તેટલો કડક કે ઓછો નથી. યુએસમાં વિપુલ સ્ટોક અને મધ્ય પૂર્વમાં સાઉદી અરેબિયાની પાઇપલાઇન સક્રિય થવાના કારણે તેલના ભાવ વધુ સ્થિર રહેવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
