આર્થિક અસ્થિરતા વચ્ચે ભારતની આગેવાનીમાં વૈશ્વિક વેપારને વેગ આપવા નવી પહેલ
આજના બદલાતા વૈશ્વિક રાજકારણ અને આર્થિક ઉથલપાથલના દોરમાં દુનિયાભરના દેશો સામે વેપારી મોરચે એક નવી અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ ગઈ છે. અમેરિકાના સત્તાના ગલિયારામાંથી મળી રહેલી ટેરિફ વધારવાની ધમકીઓ અને બીજી તરફ પશ્ચિમ એશિયામાં સતત ઘેરાતો ભૂ-રાજકીય તણાવ, આ બંનેએ મળીને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને હચમચાવીને મૂકી દીધો છે. આવા નાજુક અને તણાવપૂર્ણ માહોલ વચ્ચે નવી દિલ્હીમાં આયોજિત બ્રિક્સ બિઝનેસ ફોરમ (BRICS Business Forum) ભારત માટે એક મોટું કૂટનીતિક મંચ સાબિત થયું છે. આ પ્રતિષ્ઠિત સંમેલનમાં ભારતે અત્યંત સ્પષ્ટ અને આક્રમક અંદાજમાં પોતાનું ટ્રેડ પ્લાન દુનિયાની સામે રજૂ કર્યું છે. કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલ અને વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે આ મંચ પરથી સાફ કરી દીધું છે કે જો દુનિયામાં આર્થિક મોરચે અસ્થિરતા વધી રહી છે, તો બ્રિક્સ દેશોએ આપસમાં મળીને એક મજબૂત અને આત્મનિર્ભર આર્થિક ચક્ર તૈયાર કરવું પડશે. ભારતનું આ પગલું અમેરિકી ધમકીઓ અને વૈશ્વિક દબાણોને પૂરી રીતે બેઅસર કરવાની દિશામાં એક મોટું અને રણનીતિક માસ્ટરસ્ટ્રોક માનવામાં આવી રહ્યો છે.
પીયૂષ ગોયલે બ્રિક્સ દેશોને બજારો ખોલવા અને નિયમો સરળ બનાવવા માટે કરી જોરદાર અપીલ
બ્રિક્સ બિઝનેસ ફોરમ સંબોધતા કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે આ વાત પર સૌથી વધુ ભાર મૂક્યો કે હવે સમય આવી ગયો છે જ્યારે બ્રિક્સના સભ્ય દેશો અને તેના પાર્ટનર દેશોએ એકબીજા માટે પોતાના બજારો પૂરી રીતે ખોલવા પડશે. રશિયાના મંત્રી મેક્સિમ રેશેટનિકોવ અને વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરની ઉપસ્થિતિમાં બોલતા પીયૂષ ગોયલે કહ્યું કે આજના દોરમાં આર્થિક કૂટનીતિ અને રાજકીય કૂટનીતિ વચ્ચે એક ઊંડો અને સારો તાલમેલ હોવો ખૂબ જ જરૂરી છે. તેમણે આંકડાઓનો હવાલો આપતા જણાવ્યું કે બ્રિક્સ દેશોની અર્થવ્યવસ્થાઓમાં વૈશ્વિક વેપારની કેટલી મોટી અને નિર્ણાયક ભૂમિકા છે. વર્તમાન સમયમાં બ્રિક્સ દેશો દુનિયાની લગભગ અડધી વસ્તી અને વૈશ્વિક જીડીપીના લગભગ ૪૦ ટકા હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એટલું જ નહીં, દુનિયાના કુલ વેપારમાં પણ બ્રિક્સની હિસ્સેદારી લગભગ એક ચોથાઈ છે.
પીયૂષ ગોયલે બેટૂક શબ્દોમાં કહ્યું કે બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે આપસી વેપાર વધારવા માટે માત્ર આયાત શુલ્ક કે ટેરિફ ઘટાડવું જ પૂરતું નથી, પરંતુ અલગ-અલગ દેશોમાં લાગુ જટિલ વેપારી નિયમો અને પ્રક્રિયાઓને પણ અત્યંત સરળ બનાવવી પડશે. તેમણે આ વાત પર ચિંતા વ્યક્ત કરી કે કન્સાઇનમેન્ટની મંજૂરી મળવામાં જરૂરિયાત કરતાં વધુ સમય લાગવાને કારણે વેપારીઓએ ભારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે. ગોયલે સૂચવ્યું કે આ પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવી જોઈએ જેથી એક દેશથી બીજા દેશમાં સામાન મોકલવો સરળ બની શકે. આ ઉપરાંત તેમણે બિન-ટેરિફ ઉપાયો સાથે જોડાયેલા વેપારી ખર્ચને પણ એક મોટો પડકાર ગણાવ્યો. તેમણે કહ્યું કે કાચો માલ, જરૂરી ખનિજો અને વિવિધ ફિનિશ્ડ પ્રોડક્ટ્સ માટે સપ્લાય ચેનને માત્ર મજબૂત જ નહીં પરંતુ અત્યંત સુરક્ષિત અને વિવિધ બનાવવી પડશે, જેથી કોઈપણ બાહ્ય દબાણ કે આંચકાની અસર વેપાર પર ન પડે.
ભારત દુનિયાની ‘ફાર્મસી’, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ટેકનિકમાં પણ આપી રહ્યું છે મોટું યોગદાન
પોતાના સંબોધનમાં પીયૂષ ગોયલે એ પણ રેખાંકિત કર્યું કે ભારત આજે બ્રિક્સ દેશો વચ્ચેના વેપારમાં એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને કેન્દ્રીય ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. ભારતના મેન્યુફેક્ચરિંગ એક્સપોર્ટમાં હવે એન્જિનિયરિંગના સામાન અને આધુનિક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદનોની હિસ્સેદારી ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહી છે. આની સાથે જ, ભારતને આખી દુનિયામાં ‘ફાર્મસી ઓફ ધ વર્લ્ડ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે વિશ્વાસ અપાવ્યો કે દવાઓ અને સ્વાસ્થ્યના ક્ષેત્રમાં ભારત બ્રિક્સના તમામ સભ્ય દેશો માટે એક સૌથી ભરોસાપાત્ર અને મજબૂત સપ્લાયર સાબિત થઈ શકે છે. ભારત પાસે આ ક્ષમતા છે કે તે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેનના સંકટના સમયમાં અન્ય વિકાસશીલ અને ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓને દવાઓ અને જરૂરી વસ્તુઓની નિરંતર પૂર્તિ સુનિશ્ચિત કરી શકે.
બ્રિક્સના ૨૦ વર્ષ પૂરા થવા પર એસ. જયશંકરનું મોટું નિવેદન, કહ્યું- અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે લચીલાપણું જરૂરી
આ ઉચ્ચ સ્તરીય બિઝનેસ ફોરમના ઉદ્ઘાટન સમારોહને સંબોધતા વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે એક ખૂબ જ મહત્વની વાત કહી. તેમણે યાદ અપાવ્યું કે આ વર્ષે બ્રિક્સના સંસ્થાગત સહયોગના સફળતાપૂર્વક ૨૦ વર્ષ પૂરા થઈ રહ્યા છે, જે આ સંગઠન માટે એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ પડાવ છે. છેલ્લા બે દાયકામાં બ્રિક્સના સભ્યોની સંખ્યા, તેનો એજન્ડા અને આપસી સહયોગની પદ્ધતિઓમાં ઘણો મોટો ફેરફાર આવ્યો છે. ભારતની વર્તમાન અધ્યક્ષતા દરમિયાન આ વાત પર વિશેષ રૂપથી ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે કે કેવી રીતે સંગઠનની અંદર લચીલાપણું (Resilience), ઇનોવેશન, આપસી સહયોગ અને આર્થિક સ્થિરતાને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે.
વિદેશ મંત્રીએ વર્તમાન વૈશ્વિક દ્રશ્યનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે દુનિયા આ સમયે અનેક મોરચા પર ભારે રાજકીય અને આર્થિક બદલાવોથી પસાર થઈ રહી છે. એક તરફ જ્યાં ભૂ-રાજકીય તણાવ ચરમસીમા પર છે, તો બીજી તરફ મહામારીઓના પ્રભાવ અને આબોહવા પરિવર્તન સાથે જોડાયેલા પડકારો સીધી રીતે અર્થવ્યવસ્થાને પ્રભાવિત કરી રહ્યા છે. આવા કઠિન અને પડકારજનક માહોલમાં દુનિયાના દેશો માટે આ ખૂબ જ વધુ જરૂરી બની ગયું છે કે તેઓ બદલાતી પરિસ્થિતિઓને સમય રહેતાં સમજે, તેના અનુસાર પોતાને ઢાંલે અને કોઈપણ વિલંબ વગર ત્વરિત પ્રતિક્રિયા આપે.
ડિજિટલ ટેકનિક ખોલી રહી છે વિકાસ અને ઉત્પાદકતાના નવા રસ્તા
ડૉ. જયશંકરે માત્ર પડકારો પર જ વાત નથી કરી, પરંતુ તેમણે આ વાત પર પણ રોશની નાખી કે વર્તમાન દોરમાં સંકટની સાથે-સાથે નવી શક્યતાઓ પણ ઝડપથી પેદા થઈ રહી છે. દુનિયાભરમાં થઈ રહેલા ઝડપી ડિજિટલાઇઝેશન અને તકનીકી બદલાવોના કારણે વિકાસ, ઉત્પાદકતા અને આર્થિક પ્રગતિના બિલકુલ નવા રસ્તા ખુલી રહ્યા છે. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે આજના આ વ્યાપક ભૂ-રાજકીય અને આર્થિક માહોલમાં જોખમ અને તક બંને જ પહેલાં કરતા ક્યાંય વધુ મોટા પાયે હાજર છે. એવામાં બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે આપસી સહયોગને વધુ મજબૂત કરવો તથા પારંપરિક વેપારી સંબંધોને એક નવી ઊંચાઈ પર લઈ જવા ભારત અને તેના સહયોગીઓની પહેલી પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ.
કુલ મળીને, નવી દિલ્હીમાં આયોજિત આ બ્રિક્સ બિઝનેસ ફોરમથી ભારતે આ સાફ કરી દીધું છે કે તે વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ અને પશ્ચિમી દેશોની ટેરિફની ધમકીઓ સામે ઝૂકવાવાળો નથી. ભારતે પોતાના સ્પષ્ટ ટ્રેડ પ્લાન દ્વારા આ સાબિત કરી દીધું છે કે ઘરેલુ અને ક્ષેત્રીય બજારોને મજબૂત કરીને, નિયમોને સરળ બનાવીને તથા સપ્લાય ચેનને નિર્વિઘ્ન રાખીને કોઈપણ મોટી વૈશ્વિક આફતનો ડીને મુકાબલો કરી શકાય છે.
