એક ક્લિકમાં આખું બજેટ: શું સસ્તું થયું અને શું મોંઘું? ૨૦ પોઈન્ટ્સમાં સમજો વિકસિત ભારતનો નવો રોડમેપ
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે રજૂ કરેલું બજેટ ‘વિકસિત ભારત’ના પાયાને મજબૂત કરનારું છે. આ બજેટમાં ટેક્સમાં રાહતથી લઈને સ્વાસ્થ્ય અને સંરક્ષણ સુધીના દરેક પાસાઓને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. નીચે મુજબ બજેટ ૨૦૨૬ની ૨૦ મુખ્ય જાહેરાતોની વિગતવાર સમજૂતી આપવામાં આવી છે.
૧. ઇન્કમ ટેક્સ કાયદામાં ધરખમ સુધારો: હવે જેલ નહીં, માત્ર દંડ
સરકારે કરદાતાઓ માટે મોટી રાહત જાહેર કરતા જણાવ્યું છે કે હવે ઇન્કમ ટેક્સમાં ગરબડ કે માહિતી છુપાવવા બદલ જેલની સજા થશે નહીં. ભૂલ કરનાર કરદાતા માત્ર દંડ ભરીને કેસનો નિકાલ કરી શકશે. વધુમાં, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬થી એક નવો અને સરળ ઇન્કમ ટેક્સ કાયદો અમલમાં આવશે. વિદેશ પ્રવાસ પરનો TCS (Tax Collected at Source) ઘટાડીને ૨% કરી દેવામાં આવ્યો છે, જે મુસાફરીને સસ્તી બનાવશે.
૨. શું સસ્તું થયું અને શું મોંઘું?
સામાન્ય જનતાના ઘરબજેટને અસર કરતા ફેરફારોમાં દવાઓ, મોબાઈલ ફોન, ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV) ની બેટરી અને રમતગમતનો સામાન સસ્તો કરવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ, સિગારેટ, વિદેશી દારૂ, લક્ઝરી વસ્તુઓ અને શેરબજારમાં F&O ટ્રેડિંગ પર ટેક્સ વધવાને કારણે તે મોંઘું થશે.
૩. ભારત બનશે ગ્લોબલ ‘બાયોફાર્મા હબ’
બાયોફાર્મા ક્ષેત્રમાં ભારતને વિશ્વનું નેતા બનાવવા માટે સરકારે ૧૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાના ‘બાયોફાર્મા શક્તિ’ મિશનની જાહેરાત કરી છે. આગામી ૫ વર્ષમાં આ ફંડનો ઉપયોગ સંશોધન અને ઉત્પાદન વધારવા માટે કરવામાં આવશે.
૪. જનકલ્યાણ યોજનાઓ માટે સરકારી તિજોરી ખુલ્લી
બજેટમાં ગ્રામીણ વિકાસ અને ગરીબો પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. મનરેગા (VB-G RAM G) અને મફત રાશન યોજના માટે સૌથી મોટું બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત પીએમ કિસાન અને આયુષ્માન ભારત યોજના દ્વારા સામાન્ય માણસને સીધો આર્થિક લાભ પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય છે.
૫. હેલ્થ સેક્ટરમાં ૨.૫૦ લાખ નવી નોકરીઓ
સ્વાસ્થ્ય સેવાઓને સુદ્રઢ કરવા માટે સરકારે મેડિકલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને તાલીમ પર જોર આપ્યું છે. આગામી વર્ષોમાં હેલ્થ અને કેર સેક્ટરમાં ૨,૫૦,૦૦૦ થી વધુ નવા વ્યાવસાયિકોની ભરતી અને તાલીમ કરવામાં આવશે, જે યુવાનો માટે રોજગારીની નવી તકો ઉભી કરશે.
૬. પ્રાદેશિક વિકાસ અને હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર
પશ્ચિમ બંગાળ, આસામ, તમિલનાડુ અને કેરળ જેવા રાજ્યો માટે વિશેષ પ્રોજેક્ટ્સ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. અહીં રેર અર્થ ડેડિકેટેડ કોરિડોર બનાવવામાં આવશે. સાથે જ ૭ નવા હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરનો પ્રસ્તાવ છે જે નાના શહેરોને મોટા કેન્દ્રો સાથે ઝડપથી જોડશે.
૭. સેમિકન્ડક્ટર મિશન માટે ૪૦,૦૦૦ કરોડ
ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં ચીન પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ‘સેમિકન્ડક્ટર મિશન ૨.૦’ ની શરૂઆત કરવામાં આવી છે. આ માટે ૪૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની ફાળવણી કરવામાં આવી છે, જેનો ઉપયોગ રિસર્ચ અને ટ્રેનિંગ સેન્ટરો સ્થાપવા માટે થશે.
૮. ટૂરિઝમ: સી-પ્લેન સેવાઓ અને મેડિકલ ટૂરિઝમ
પર્યટનને આર્થિક વિકાસનું એન્જિન બનાવવા માટે મેડિકલ ટૂરિઝમ અને વિરાસત સંરક્ષણ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં કનેક્ટિવિટી વધારવા માટે સી-પ્લેન (Sea-plane) સેવાઓને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.
૯. ૧૨.૨૦ લાખ કરોડનો કેપિટલ એક્સપેન્ડિચર
દેશના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને આધુનિક બનાવવા માટે સરકારે મૂડી ખર્ચ (Capex) વધારીને ૧૨.૨૦ લાખ કરોડ રૂપિયા કર્યો છે. આ રકમ હાઈવે, રેલવે અને મેડિકલ હબ બનાવવા પાછળ ખર્ચાશે, જે લાંબા ગાળે દેશની તસવીર બદલશે.
૧૦. AI અને એડવાન્સ ટેકનોલોજી પર ફોકસ
આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ને ગ્રોથ મલ્ટિપ્લાયર ગણાવતા ‘ઇન્ડિયા AI મિશન’ અને R&D ફંડની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આનાથી નવા સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ટેક-રોજગારમાં મોટો ઉછાળો આવશે.
૧૧. કેન્સર અને ડાયાબિટીસની દવાઓ સસ્તી
આરોગ્ય ક્ષેત્રે મોટી ભેટ આપતા સરકારે કેન્સર અને શુગરની દવાઓ પરના ટેક્સ ઘટાડ્યા છે, જેનાથી સારવારનો ખર્ચ ઘટશે. વધુમાં ૩ નવા AIIMS અને ૫ પ્રાદેશિક મેડિકલ હબ ખોલવાની જાહેરાત કરાઈ છે.
૧૨. MSME ઉદ્યોગોને ૧૦,૦૦૦ કરોડનું પેકેજ
નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSME) ને આર્થિક ટેકો આપવા માટે ૧૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાના પેકેજની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આનાથી નાના વેપારીઓને સસ્તી લોન અને ટેકનિકલ સહાય મળશે.
૧૩. દરેક જિલ્લામાં ગર્લ્સ હોસ્ટેલ અને ૫ નવી યુનિવર્સિટી
મહિલા શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે દેશના દરેક જિલ્લામાં એક ગર્લ્સ હોસ્ટેલ બનાવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત ૫ નવી મોટી યુનિવર્સિટીઓ શરૂ કરવામાં આવશે જેથી ઉચ્ચ શિક્ષણ વધુ સુલભ બને.
૧૪. રેલવે નેટવર્કનું આધુનિકીકરણ
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ સુધીમાં રેલવે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે ૧૨.૨ લાખ કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. ૭ નવા હાઈ-સ્પીડ કોરિડોર રેલ મુસાફરીને સલામત અને અતિ ઝડપી બનાવશે.
૧૫. કન્ટેન્ટ ક્રિએટર લેબ: AVGC ઇન્ડસ્ટ્રીને સપોર્ટ
નવી પેઢીના ક્રિએટર્સ માટે ૫૦૦ શાળાઓ અને ૫૦૦ કોલેજોમાં એનિમેશન, વિઝ્યુઅલ ઇફેક્ટ્સ અને ગેમિંગ (AVGC) કન્ટેન્ટ ક્રિએટર લેબ બનાવવામાં આવશે. આનાથી ક્રિએટર ઇકોનોમીને વેગ મળશે.
૧૬. ડેટા સેન્ટર હબ માટે ટેક્સ હોલિડે
ભારતને ડેટા સેન્ટર હબ બનાવવા માટે ગૂગલ અને એમેઝોન જેવી મોટી ટેક કંપનીઓને ૨૦4૭ સુધી ‘ટેક્સ હોલિડે’ (ટેક્સમાંથી મુક્તિ) આપવાનો પ્રસ્તાવ છે. આનાથી વિદેશી રોકાણ અને ક્લાઉડ સર્વિસમાં વધારો થશે.
૧૭. સંરક્ષણ બજેટમાં વધારો: ૭.૮૫ લાખ કરોડ
દેશની સુરક્ષા માટે સંરક્ષણ બજેટ વધારીને ૭.૮૫ લાખ કરોડ કરવામાં આવ્યું છે. આ રકમનો ઉપયોગ નવી મિસાઇલો, ફાઇટર જેટ્સ અને અત્યાધુનિક હથિયારો ખરીદવા તથા ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ હેઠળ સંરક્ષણ ઉત્પાદન વધારવા માટે થશે.
૧૮. લખપતિ દીદી અને SHE-માર્ટ્સ
ગ્રામીણ મહિલાઓને આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે ‘લખપતિ દીદી’ યોજનાને અપગ્રેડ કરવામાં આવી છે. મહિલા ઉદ્યોગ સાહસિકોના ઉત્પાદનો વેચવા માટે ‘SHE-માર્ટ્સ’ શરૂ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
૧૯. કાજુ-બદામ અને આધુનિક ખેતી
ખેડૂતોની આવક વધારવા માટે કાજુ, બદામ અને નારિયેળ જેવા રોકડિયા પાકો પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ખેતીમાં નવી ટેકનોલોજી અને AI ના ઉપયોગથી ઉત્પાદકતા વધારવાનું લક્ષ્ય છે.
૨૦. સ્પોર્ટ્સ બજેટમાં ૧૧૩૩ કરોડનો ઉછાળો
ખેલાડીઓ માટે બજેટ વધારીને ૪૪૭૯.૮૮ કરોડ રૂપિયા કરવામાં આવ્યું છે. ‘ખેલો ઇન્ડિયા’ મિશન હેઠળ નવા સ્પોર્ટ્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવામાં આવશે, જેથી ભારતીય ખેલાડીઓ વૈશ્વિક સ્તરે ચમકી શકે.
