Budget 2026: ક્રિપ્ટોકરન્સી પરનો ટેક્સ ઘટશે? જાણો રોકાણકારો અને એક્સચેન્જોની 5 મોટી માંગણીઓ
કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ થવાને હવે ગણતરીના કલાકો બાકી છે, ત્યારે ભારતની ક્રિપ્ટોકરન્સી ઈન્ડસ્ટ્રી અને લાખો રોકાણકારોની નજર નાણામંત્રીના પિટારા પર ટકેલી છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ભારત સરકાર ક્રિપ્ટોકરન્સી પ્રત્યે સખત વલણ અપનાવી રહી છે, પરંતુ વર્ષ 2026ના બજેટમાં આ ક્ષેત્રને મોટી રાહતની આશા છે.
30% ફ્લેટ ટેક્સમાં રાહતની માગ
ભારત સરકારે 2022માં ક્રિપ્ટોકરન્સીથી થતા નફા પર 30% ફ્લેટ ટેક્સ લાદ્યો હતો. આ ટેક્સમાં કોઈ પણ પ્રકારના નુકસાનને સેટ-ઓફ (Set-off) કરવાની મંજૂરી નથી.
-
ઉદ્યોગની અપેક્ષા: ક્રિપ્ટો એક્સચેન્જો અને રોકાણકારોની માંગ છે કે આ ટેક્સના દરને ઘટાડીને શેરબજારના શોર્ટ ટર્મ કેપિટલ ગેઈન્સ (STCG) ની જેમ 15% અથવા 20% કરવામાં આવે.
-
તર્ક: 30% જેટલો ઊંચો ટેક્સ હોવાને કારણે ઘણા ભારતીય રોકાણકારો વિદેશી એક્સચેન્જો તરફ વળ્યા છે, જેનાથી ભારત સરકારને ટેક્સની આવકમાં નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
1% TDS ઘટાડીને 0.01% કરવાની માંગ
હાલમાં દરેક ક્રિપ્ટો ટ્રાન્ઝેક્શન પર 1% TDS કાપવામાં આવે છે. આ નિયમ ક્રિપ્ટો માર્કેટમાં લિક્વિડિટી (તરલતા) ઘટાડવાનું મુખ્ય કારણ બન્યો છે.
-
માંગ: ઉદ્યોગના નિષ્ણાતો ઈચ્છે છે કે આ TDS ને ઘટાડીને 0.01% અથવા 0.1% કરવામાં આવે.
-
અસર: જો TDS ઘટશે, તો ડે-ટ્રેડર્સ ફરીથી સક્રિય થશે, જેનાથી ભારતીય એક્સચેન્જોના વોલ્યુમમાં વધારો થશે અને બજારમાં રોકાણનું વાતાવરણ સુધરશે.
લોસ સેટ-ઓફ (Loss Set-off) ની સુવિધા
હાલના નિયમો મુજબ, જો તમને એક ક્રિપ્ટોમાં નફો થાય અને બીજામાં નુકસાન, તો તમારે નફા પર પૂરો ટેક્સ ભરવો પડે છે. તમે નુકસાનને નફા સામે બાદ કરી શકતા નથી.
-
માંગ: રોકાણકારો ઈચ્છે છે કે ક્રિપ્ટોને પણ અન્ય એસેટ ક્લાસ (જેમ કે સ્ટોક્સ અથવા મ્યુચ્યુઅલ ફંડ) ની જેમ ગણવામાં આવે અને તેમાં થતા નુકસાનને આગામી વર્ષોમાં કેરી ફોરવર્ડ કરવાની મંજૂરી મળે.
ક્રિપ્ટોકરન્સીનું વર્ગીકરણ અને કાયદાકીય માળખું
ભારતમાં હજુ પણ ક્રિપ્ટોકરન્સી ‘ચલણ’ છે કે ‘એસેટ’, તે અંગે સ્પષ્ટતાનો અભાવ છે.
-
અપેક્ષા: બજેટ 2026માં સરકાર ક્રિપ્ટોને ‘ડિજિટલ એસેટ’ તરીકે સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા આપે અને સેબી (SEBI) જેવી કોઈ સંસ્થાને તેના રેગ્યુલેશનની જવાબદારી સોંપે તેવી શક્યતા છે. આનાથી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (Institutional Investors) નો વિશ્વાસ વધશે.
વેબ 3.0 અને બ્લોકચેન માટે પ્રોત્સાહન
ભારત વિશ્વમાં સોફ્ટવેર પાવરહાઉસ છે. ક્રિપ્ટો ઉદ્યોગ આશા રાખે છે કે સરકાર Web 3.0, Metaverse અને Blockchain ટેકનોલોજી માટે વિશેષ ઈન્સેન્ટિવ અથવા ગ્રાન્ટની જાહેરાત કરે. આનાથી ભારતમાં નવા સ્ટાર્ટઅપ્સ આવશે અને રોજગારીની તકો ઊભી થશે.
શું સરકાર રાહત આપશે? (નિષ્ણાતોનો મત)
બજારના વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે સરકાર હજુ પણ ક્રિપ્ટોને હાઈ-રિસ્ક માને છે. જોકે, G20 પ્રેસિડેન્સી દરમિયાન ભારતે ક્રિપ્ટોના વૈશ્વિક રેગ્યુલેશન પર ભાર મૂક્યો હતો. તેથી, એવી શક્યતા છે કે સરકાર ખૂબ મોટી રાહત નહીં આપે, પરંતુ TDS ના દરમાં આંશિક ઘટાડો કરીને મધ્યમ માર્ગ અપનાવી શકે છે.
નિષ્કર્ષ
ક્રિપ્ટો ઈન્ડસ્ટ્રી માટે 2026નું બજેટ ‘મેક ઓર બ્રેક’ (બનશે અથવા બગડશે) જેવી સ્થિતિ છે. જો સરકાર ટેક્સમાં થોડી પણ રાહત આપે છે, તો ભારતમાં ડિજિટલ એસેટ ક્ષેત્રે નવી ક્રાંતિ આવી શકે છે. અન્યથા, ભારતીય રોકાણકારો અને પ્રતિભાઓ ગ્રે માર્કેટ અથવા વિદેશી પ્લેટફોર્મ તરફ પલાયન કરવાનું ચાલુ રાખશે.
