વરસાદ પછીનું આદર્શ તાપમાન અને યોગ્ય જાતો સાથે ગાજરનું વધુ ઉત્પાદન કેવી રીતે મેળવવું
શિયાળાની ઋતુ આવી જતા બજારમાં લાલ-નારંગી ગાજરનું પ્રમાણ વધે છે અને ખેડૂતોએ પણ આ અવસર ખેતી માટે સારો માનવામાં આવે છે. ગાજર માટે 18 થી 24 ડિગ્રીનું ઠંડું તાપમાન અનુકૂળ રહી સ્વાદ, રંગ અને રૂપે ગુણવત્તાસભર ફળ મળે છે. જમીન ઊંડી, હળવી અને પોરસ હોય તો મૂળનો વિકાસ સરળ થાય છે તથા પાણીની નિકાસ સારી રહે. ગાજરની જાણીતી જાતોમાં પૂસા કેસર, નેન્ટિસ, પૂસા મંદાકિની, સિલેક્શન-5 અને પૂસા નયનજ્યોતિ ધ્યાનમાં રાખવા યોગ્ય માનાય છે.
ગાજરમાં પોષક તત્વો ભરપુર, રસોઈ અને આરોગ્ય બંનેમાં મહત્વ
ગાજર વિટામિન Aનું ઉત્તમ સ્ત્રોત છે, જેને કારણે આંખોની તંદુરસ્તી માટે તે ખૂબ ફાયદાકારક ગણાય છે. તેમાં ખનિજ લવણ, રાઇબોફ્લેવિન અને થાયમિન જેવા પદાર્થો પણ સમૃદ્ધ માત્રામાં હોય છે. રસોઈ જગતમાં તેની વિવિધતા ખૂબ છે – સલાડથી લઈને શાક, અથાણું, મુરબ્બો તથા પ્રસિદ્ધ ગાજર હલવો સુધી અનેક વાનગીઓમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે. તાજા અને મીઠા ગાજર શિયાળે સ્વાદ તથા પોષણ બંનેની જરૂરિયાત પુરી કરે છે.
વાવેતર દરમિયાન અંતર રાખો, ખાતર અને સિંચાઈ મુજબ આયોજન કરો
ગાજર વાવતી વખતે પંક્તિઓ વચ્ચે 30 સે.મી. અને બે છોડ વચ્ચે 8-10 સે.મી.નું અંતર રાખવાથી મૂળને પૂરતી જગ્યા મળે છે. એક હેક્ટર માટે 5 થી 6 કિલો બીજ પૂરતું રહે છે અને ખાતર ચુકવણી પણ શરૂઆતમાં જ કરવી અગત્યની છે. પ્રથમ ખેડાણ દરમિયાન 250 ક્વિન્ટલ સારી રીતે સડેલુ ગોબર ખાતર જમીનમાં ભેળવવું જોઈએ. 60 કિલો નાઇટ્રોજન, 40 કિલો ફોસ્ફરસ અને 120 કિલો પોટાશમાંથી અડધું નાઇટ્રોજન બાદમાં આપવાનું રહે છે. વાવેતર પછી તરત સિંચાઈ કરવી અને જમીનમાં ભેજ જાળવવું ખૂબ જરૂરી છે.
રોગ-જંતુ નિયંત્રણ માટે જરૂરી દવાઓનો છંટકાવ લાભદાયી
ક્યારેક ગાજરમાં કટ વર્મનો પ્રકોપ વધે છે, જેને કારણે પાંદડાં પર ગોળ ડાઘો દેખાઈ પછી સુકાઈ જાય છે. આવી સ્થિતિમાં મેન્કોઝેબ 2 ગ્રામ પ્રતિ લિટર પાણી પ્રમાણે છાંટવાથી નિયંત્રણ પ્રાપ્ત થાય છે. જો પાન પર સફેદ પાઉડર જેવા નિશાન દેખાય તો તેને ‘છાછિયા’ રોગ ગણવામાં આવે છે. આવા સમયે ડાયનોકેપ એલસી 1 મિલી પ્રતિ લિટર પાણી પ્રમાણે છાંટવાથી અસરકારક પરિણામ જોવા મળે છે. છોડને સ્વસ્થ રાખવા નિયમિત નિરીક્ષણ અને સમયસર દવાના ઉપાય જરૂરી રહે છે.
ઉપાડનો યોગ્ય સમય 60 થી 85 દિવસ, મોડું ઉપાડવાથી ગુણવત્તામાં ઘટાડો
ગાજર તૈયાર થાય તે પહેલા હળવી સિંચાઈ કરી લેવાથી ઉપાડ સરળ બને છે અને મૂળ ખેંચવામાં નુકસાન ઓછું થાય છે. સામાન્ય રીતે 60 થી 85 દિવસમાં ગાજર ઉપાડવા યોગ્ય બને છે, પરંતુ વધુ મોડું કરવાથી સ્વાદ અને નરમાઈ ઘટી જાય છે. યોગ્ય સંભાળ સાથે પ્રતિ હેક્ટર 250 થી 300 ક્વિન્ટલ સુધી ઉપજ મેળવી શકાય છે. શિયાળો ગાજરના વાવેતર માટે ઉત્તમ ગણાય છે, અને આ મોસમમાં તેનો રસોઇમાં ઉપયોગ વધે છે – શાક, અથાણું કે મીઠાઈઓમાં ગાજરનું સ્થાન હંમેશાં ખાસ રહે છે.
