કૃષિ ક્ષેત્રમાં નવી દિશા: એરંડા સાથે એરી ઇયળ ઉછેરનો સફળ પ્રયોગ
ઉત્તર ગુજરાતના વિસ્તારોમાં એરંડાની ખેતી ખેડૂતો માટે વર્ષોથી મુખ્ય આવકનો આધાર રહી છે. આ પાક ઓછા ખર્ચે સારી ઉપજ આપે છે તેથી મોટા પાયે તેની વાવણી થાય છે. હવે દાંતીવાડા કૃષિ યુનિવર્સિટીના તાજેતરના સંશોધનથી એરંડાની ખેતીમાં કમાણીના નવા દ્વાર ખુલ્યા છે. યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકોએ એરી ઇયળ ઉછેરને એરંડાના પાક સાથે સાંકળીને આવક બમણી કરવાની અસરકારક પદ્ધતિ વિકસાવી છે. આ મોડલ ખેડૂતોના પાકને નુકસાન કર્યા વગર વધારની આવક મેળવવામાં મદદરૂપ સાબિત થતું જાય છે.
વધારાના પાનથી શક્ય બન્યું એરી ઇયળ ઉછેર
એરંડા ખેતીમાં સાધારણ રીતે 20 થી 25 ટકા પાન ચૂંટી લેવા છતાં મુખ્ય ઉત્પાદન પર અસર થતી નથી. અત્યાર સુધી આ વધારાના પાન ઉપયોગ વગર વેડફાઈ જતા હતા. તાજેતરના અભ્યાસ પ્રમાણે, આ જ પાન એરી ઇયળ માટે ઉત્તમ આહાર બની શકે છે. એરી ઇયળ એરંડાના પાન ઝડપથી ખાઈ વિકાસ પામે છે અને પરિપક્વતા પર પહોંચ્યા પછી પોતાના મોઢામાંથી ઘાટીલા રેશમનો દોરો કાઢવા લાગે છે. આ દોરો ગોટીનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે જે એરી સિલ્કનું મુખ્ય સ્ત્રોત છે. ખેડૂતો માટે આ પદ્ધતિ ખૂબ જ સરળ અને લાભદાયી બની રહી છે.
એરી ગોટીની પ્રક્રિયા અને બજારમાં ઊંચી કિંમત
એરી ઇયળ બનાવેલી ગોટીઓને એકત્ર કરી સૌપ્રથમ સાબુના પાણી વડે ધોઈ તેમાં રહેલી ખરાબી દૂર કરવામાં આવે છે. પછી ગોટીમાંથી રેશમ કુશળતાપૂર્વક અલગ કરી સૂકવવામાં આવે છે જેથી શુદ્ધ સિલ્ક તૈયાર થાય. આ સિલ્કનું બજારમાં મૂલ્ય ખુબ ઊંચું છે અને પ્રતિ કિલો આશરે આઠ હજાર રૂપિયાનું વેચાણ થાય છે. યુનિવર્સિટીના અભ્યાસ મુજબ, માત્ર પાનના 20-25 ટકા ઉપયોગથી હેક્ટર દીઠ 80 હજારથી એક લાખ રૂપિયા સુધીની વધારાની આવક શક્ય છે. સાથે એરંડાના બીજનું મૂળ ઉત્પાદન પણ યથાવત પ્રાપ્ત થાય છે.
ખેડૂતોના અનુભવો અને વૈજ્ઞાનિકોની રૂપરેખા
આ સંકલિત પદ્ધતિ અપનાવનાર ખેડૂત અલ્પેશ ઠાકોર જણાવે છે કે અગાઉ વેડફાતા પાન આજે વધારાના નફાનો સશક્ત સ્ત્રોત બન્યા છે. યુનિવર્સિટીના માર્ગદર્શન અને તાલીમના કારણે એરી ઇયળ ઉછેરની પ્રક્રિયા વધુ સરળ બની છે. કૃષિ વૈજ્ઞાનિક ડૉ. એલ.ડી. પરમાર જણાવે છે કે આ મોડલ પાકને બિનઅસરકારક કર્યા વગર આવક વધારવાનો શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે. પાનના 20-25 ટકા ઉપાડથી છોડના મુખ્ય વિકાસમાં કોઈ નુકસાન થતું નથી તેવું તેમની નોંધ સૂચવે છે. પરિણામે આ પ્રયોગ વિશ્વસનીય અને પ્રાયોગિક બંને સાબિત થાય છે.
ઉત્તર ગુજરાતમાં નવી કૃષિ ક્રાંતિની શરૂઆત
એરંડા સાથે એરી રેશમનું ઉત્પાદન ખેડૂતો માટે ડબલ લાભ આપતું મોડલ બની રહ્યું છે. ઓછા જોખમ, ઓછી મૂડી અને વધારાના નફાના કારણે આ પદ્ધતિ ઘણા ખેડૂતોને આકર્ષી રહી છે. ઉત્તર ગુજરાતમાં આ પ્રયોગથી કૃષિ ક્ષેત્રને નવી દિશા મળવાની સંભાવના વધી છે. ભવિષ્યમાં વધુ ખેડૂતો આ પદ્ધતિ અપનાવશે તો આ ક્ષેત્રમાં રોજગારી તથા ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર બંનેને નવો વેગ મળશે. આ મોડલ સમગ્ર પ્રદેશમાં કૃષિ વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થઈ શકે છે.
