‘મારો રોલ નંબર, પણ લખાણ બીજાનું!’ સીબીએસઈ ડિજિટલ મૂલ્યાંકન સામે વિદ્યાર્થીઓએ ઉઠાવ્યા સવાલ
સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) ના પરીક્ષા પરિણામો અને મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયાને લઈને છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી સોશિયલ મીડિયા પર ઘણી અફવાઓ અને દાવાઓ ચાલી રહ્યા હતા. આ દાવાઓમાં કહેવામાં આવી રહ્યું હતું કે સીબીએસઈનું ‘ઓનસ્ક્રીન માર્કિંગ’ (OSM) પોર્ટલ હેક થઈ ગયું છે અને વિદ્યાર્થીઓનો સંવેદનશીલ ડેટા લીક થઈ ગયો છે. આ સમાચાર સામે આવતાની સાથે જ લાખો વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના વાલીઓની ચિંતા વધી ગઈ હતી.
હવે આ સમગ્ર મામલે સીબીએસઈએ પોતાની મૌન તોડ્યું છે. બોર્ડે સત્તાવાર નિવેદન જાહેર કરીને હેકિંગ અને ડેટા લીકના તમામ દાવાઓને સખત શબ્દોમાં ફગાવી દીધા છે. સીબીએસઈએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વિદ્યાર્થીઓનો કોઈ વાસ્તવિક ડેટા લીક થયો નથી અને તેમની મૂલ્યાંકન પ્રણાલી સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે. ચાલો આ સમગ્ર મામલાને વિગતવાર સમજીએ કે આખરે વિવાદ ક્યાંથી શરૂ થયો અને આ અંગે બોર્ડનું શું કહેવું છે.
સોશિયલ મીડિયા પર શું હતો દાવો?
વાસ્તવમાં, સોશિયલ મીડિયા પર કેટલીક પોસ્ટ્સ ઝડપથી વાયરલ થઈ રહી હતી, જેમાં એક વેબસાઈટ cbse.onmarks.co.in નો સ્ક્રીનશોટ શેર કરીને એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે સીબીએસઈનું ઓનસ્ક્રીન માર્કિંગ પોર્ટલ (OSM) કોમ્પ્રોમાઈઝ એટલે કે હેક થઈ ગયું છે. આ પોસ્ટ સામે આવ્યા બાદ વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષણ જગત સાથે જોડાયેલા લોકોમાં દોડધામ મચી ગઈ હતી. લોકોને લાગ્યું કે કૉપિઓ ચેક કરનારી મુખ્ય સિસ્ટમ જ હેકર્સના નિશાના પર આવી ગઈ છે, જેનાથી પરીક્ષાના પરિણામોમાં મોટી ગરબડ થઈ શકે છે.
સીબીએસઈની સ્પષ્ટતા: ‘તે માત્ર એક ટેસ્ટિંગ સાઇટ હતી’
આ બાબતની ગંભીરતાને જોતા સીબીએસઈએ તરત જ સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી દીધી. બોર્ડે જણાવ્યું કે જે વેબસાઈટનો ઉલ્લેખ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં કરવામાં આવી રહ્યો છે, તે અસલમાં સીબીએસઈનું મુખ્ય કે સત્તાવાર મૂલ્યાંકન પોર્ટલ છે જ નહીં.
સીબીએસઈના જણાવ્યા અનુસાર:
-
વાયરલ થઈ રહેલી વેબસાઈટ માત્ર એક ‘ટેસ્ટિંગ વેબસાઈટ’ હતી, જેનો ઉપયોગ આંતરિક તપાસ, ટેકનિકલ ટ્રાયલ અને સિસ્ટમની ક્ષમતા ચકાસવા માટે કરવામાં આવતો હતો.
-
આ ટેસ્ટિંગ સાઇટ પર કોઈ પણ વિદ્યાર્થીની અસલી કૉપિઓ, તેમના રોલ નંબર, મેળવેલા માર્ક્સ કે મૂલ્યાંકન સાથે જોડાયેલો કોઈ વાસ્તવિક ડેટા હાજર નહોતો.
-
અસલી મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા જે પ્લેટફોર્મ પર ચાલે છે, તેનો યુઆરએલ (URL) તદ્દન અલગ છે. તે મુખ્ય પોર્ટલમાં સુરક્ષાની કોઈ ખામી નથી અને તે પૂરેપૂરું સુરક્ષિત છે.
બોર્ડે વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓને ખાતરી આપતા કહ્યું કે ડેટા લીક જેવી કોઈ ઘટના બની નથી અને પરીક્ષા સંબંધિત તમામ માહિતી સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત અને સુરક્ષિત છે.
“વાસ્તવિક મૂલ્યાંકન પ્રણાલી સંપૂર્ણ સુરક્ષિત છે” — બોર્ડ
સીબીએસઈએ પોતાના નિવેદનમાં એ વાત પર ભાર મૂક્યો હતો કે ઓન સ્ક્રીન માર્કિંગ (OSM) ડિજિટલ ઇવેલ્યુએશન સિસ્ટમને એટલા માટે લાગુ કરવામાં આવી છે જેથી કૉપિઓની તપાસમાં પારદર્શિતા (Transparency) વધારી શકાય અને માનવીય ભૂલોને ઓછી કરી શકાય.
બોર્ડે ભરોસો આપ્યો કે અસલી મૂલ્યાંકન પ્લેટફોર્મની સુરક્ષા માટે અદ્યતન અને અત્યંત મજબૂત સુરક્ષા માપદંડો (safeguards) લગાવવામાં આવ્યા છે. કોઈ પણ બહારની વ્યક્તિ કે હેકર માટે આ સિસ્ટમમાં સેંધ લગાવવી અશક્ય છે.
પરંતુ વિદ્યાર્થીઓ અને નેતાઓએ ઉઠાવ્યા સવાલ: શું છે જમીની હકીકત?
એક તરફ જ્યાં બોર્ડ હેકિંગના દાવાને ફગાવી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ વિદ્યાર્થીઓ, વાલીઓ અને કેટલાક રાજનેતાઓ આ નવી ઓનસ્ક્રીન માર્કિંગ (OSM) ડિજિટલ સિસ્ટમની કાર્યપદ્ધતિ પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે. ઘણા લોકોનો આરોપ છે કે આ નવી સિસ્ટમ આવ્યા પછી મૂલ્યાંકનમાં મોટા પાયે ગરબડો જોવા મળી રહી છે, જેના કારણે અસંખ્ય વિદ્યાર્થીઓનું ભવિષ્ય અને તેમનું માનસિક સ્વાસ્થ્ય જોખમમાં મુકાઈ ગયું છે.
વિદ્યાર્થી વેદાંતનો કિસ્સો: ‘કૉપિ મારી હતી, પણ લખાણ કોઈ બીજાનું’
વિદ્યાર્થી વેદાંતનો કિસ્સો: ‘કૉપિ મારી હતી, પણ લખાણ કોઈ બીજાનું’આ સમગ્ર વિવાદને ત્યારે વધુ હવા મળી જ્યારે સીબીએસઈ ધોરણ 12 ના એક વિદ્યાર્થી વેદાંતે સોશિયલ મીડિયા પર પોતાની આપવીતી શેર કરી. વેદાંતે આરોપ લગાવ્યો કે જ્યારે તેણે રી-ઇવેલ્યુએશન (પુનઃમૂલ્યાંકન) પ્રક્રિયા હેઠળ પોતાના રોલ નંબર પર અપલોડ કરાયેલી ફિઝિક્સની સ્કેન કરેલી આન્સર શીટ જોઈ, તો તે દંગ રહી ગયો. તે આન્સર શીટમાં જે લખાણ (Handwriting) હતું, તે તેના પોતાના લખાણ સાથે બિલકુલ મેચ થતું નહોતું.
આ ઘટનાએ એક મોટો સવાલ ઊભો કર્યો છે કે શું ડિજિટલ મૂલ્યાંકનના ચક્કરમાં વિદ્યાર્થીઓની અસલી કૉપિઓ જ આપસમાં બદલાઈ ગઈ કે પછી કોઈ બીજાની કૉપિ પર અન્ય વિદ્યાર્થીનો રોલ નંબર ચડી ગયો?
અન્ય ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ પણ લગાવ્યા ગરબડના આરોપ
વેદાંતનો કિસ્સો સામે આવ્યા બાદ અન્ય ઘણા વિદ્યાર્થીઓ પણ પોતાની ફરિયાદો લઈને સામે આવ્યા. સીબીએસઈના રી-ઇવેલ્યુએશન પોર્ટલ દ્વારા જે વિદ્યાર્થીઓએ પોતાની ઉત્તરવહીઓની ફોટોકોપી મેળવી હતી, તેમાંથી ઘણાએ માર્ક્સના સરવાળામાં (ટોટલિંગ) અને મૂલ્યાંકનમાં મોટી વિસંગતતાઓ હોવાનો દાવો કર્યો હતો. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું હતું કે તેમને અપેક્ષા કરતાં ખૂબ ઓછા માર્ક્સ મળ્યા છે અને જ્યારે તેમણે કૉપિઓ જોઈ, તો ઘણી જગ્યાએ સાચા જવાબો પર પણ માર્ક્સ આપવામાં આવ્યા નહોતા અથવા કુલ માર્ક્સ ઉમેરવામાં ભૂલ થઈ હતી.
સીબીએસઈએ સ્વીકારી માનવીય ભૂલ, સુધારી લીધી
શરૂઆતમાં દાવાઓને નકાર્યા બાદ, જ્યારે ફરિયાદોની સંખ્યા વધવા લાગી ત્યારે સીબીએસઈએ સ્વીકાર્યું કે વિદ્યાર્થીઓની આન્સર શીટ અપલોડ કરવામાં કે ડિજિટલ મેપિંગ કરવામાં ટેકનિકલ અને માનવીય સ્તરે કેટલીક ભૂલો થઈ હતી.
બોર્ડે આ ભૂલ સ્વીકારીને પ્રભાવિત વિદ્યાર્થીઓને રાહત આપવાની વાત કહી છે. સીબીએસઈએ સત્તાવાર રીતે ખાતરી આપી છે કે જે પણ વિદ્યાર્થીઓની કૉપિઓમાં આ પ્રકારની સમસ્યા આવી છે, તેમની તપાસ કરીને સાચી અને વાસ્તવિક આન્સર શીટ તેમના રજિસ્ટર્ડ ઈમેલ એડ્રેસ પર ટૂંક સમયમાં મોકલી દેવામાં આવશે. બોર્ડે કહ્યું કે કોઈ પણ વિદ્યાર્થી સાથે અન્યાય થવા દેવામાં નહીં આવે.
ડિજિટલ સિસ્ટમ અને વિશ્વાસનો પડકાર
સીબીએસઈની ઓનસ્ક્રીન માર્કિંગ સિસ્ટમ ચોક્કસપણે એક આધુનિક અને પ્રગતિશીલ પગલું છે, જેનાથી કૉપિઓ તપાસવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બને છે. જો કે, ટેકનિકલ સુરક્ષાના મામલામાં સીબીએસઈ ભલે સંપૂર્ણ સુરક્ષિત હોવાનો દાવો કરી રહ્યું હોય, પરંતુ જમીની સ્તર પર કૉપિઓની અદલાબદલી અને ટોટલિંગની ભૂલોએ વિદ્યાર્થીઓમાં અવિશ્વાસની ભાવના પેદા કરી છે.
ઉચ્ચ શિક્ષણ અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓના આ યુગમાં એક-એક માર્ક વિદ્યાર્થીઓની કારકિર્દી નક્કી કરે છે. આવી સ્થિતિમાં બોર્ડે માત્ર હેકિંગ જેવી અફવાઓને રોકવી નહીં પડે, પરંતુ પોતાની આંતરિક કાર્યપદ્ધતિને પણ એટલી સચોટ બનાવવી પડશે જેથી કોઈ પણ વિદ્યાર્થીએ પોતાના ભવિષ્યને લઈને માનસિક તણાવમાંથી પસાર થવું ન પડે.
