ચીન-પાકિસ્તાનની ‘કાશ્મીર ચાલબાજી’ પર ભારતનો વિસ્ફોટક જવાબ: વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું- જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ પર અન્ય કોઈ દેશની ટિપ્પણી મંજૂર નથી
વૈશ્વિક કૂટનીતિ અને ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitics) મંચ પર ભારતે પાકિસ્તાન અને ચીનની જુગલબંધીને ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સણસણતો જવાબ આપ્યો છે. ડ્રેગન અને પાકિસ્તાનની ‘કાશ્મીર પ્રોપેગેન્ડા’ ની જુની આદત પર ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે લાલ આંખ કરી છે.
ભારત સરકારે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર પડોશી દેશો ચીન અને પાકિસ્તાનની કૂટનીતિક નાપાક હરકતો પર અત્યંત આકરા પ્રહારો કર્યા છે. પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફની તાજેતરની બેઇજિંગ મુલાકાત દરમિયાન ચીન અને પાકિસ્તાન દ્વારા જારી કરાયેલા સંયુક્ત નિવેદનમાં જમ્મુ-કાશ્મીરનો બિનજરૂરી ઉલ્લેખ કરવા સામે ભારતે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો છે. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે (MEA) આ સંયુક્ત નિવેદનને “સંપૂર્ણપણે અયોગ્ય, ગેરવાજબી અને ભારતની આંતરિક બાબતોમાં દખલગીરી” ગણાવીને કડક શબ્દોમાં ફગાવી દીધું છે.
ભારતે વૈશ્વિક સમુદાય સમક્ષ ફરી એકવાર લોખંડી સ્વરમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખના સમગ્ર કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દેશના અવિભાજ્ય અને અભિન્ન અંગ છે. આ વિસ્તારો પર કોઈપણ ત્રીજા દેશ કે સંગઠન દ્વારા કરવામાં આવેલી કોઈ પણ પ્રકારની મિથ્યા ટિપ્પણી ભારત ક્યારેય સ્વીકારશે નહીં.
શાહબાઝ શરીફની ચીન મુલાકાત અને વિવાદનું મૂળ
વાસ્તવમાં, આર્થિક કટોકટી અને આંતરિક વિખવાદોથી ઘેરાયેલા પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફ તાજેતરમાં જ ચીનના પ્રવાસે ગયા હતા. આ બેઠક બાદ ચીન અને પાકિસ્તાને એક સંયુક્ત નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું, જેમાં જાણીજોઈને કાશ્મીર મુદ્દાનો રાગ આલાપવામાં આવ્યો હતો. આ નિવેદનમાં બંને દેશોએ કાશ્મીરને “ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલો લાંબા સમયથી ચાલતો મુદ્દો” ગણાવીને તેના પર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ના ઠરાવો મુજબ ઉકેલ લાવવાની વકીલાત કરી હતી.
ચીન દ્વારા પાકિસ્તાનની પીઠ થાબડવાની આ પરંપરાગત ચાલબાજી સામે ભારતે આ વખતે પ્રો-એક્ટિવ ડિપ્લોમેસી (Pro-active Diplomacy) અપનાવીને ત્વરિત અને આકરો વળતો પ્રહાર કર્યો છે.
ભૌગોલિક અને વ્યૂહાત્મક મોરચે ભારતની વિદેશ નીતિનું વિશ્લેષણ
| દેશ / પક્ષકાર (Parties Involved) | ચીન-પાકિસ્તાનનું વલણ અને કાવતરું | ભારતનું કૂટનીતિક વલણ (India’s Stand) | વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની આંતરિક સુરક્ષા પર અસર |
| જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ | કાશ્મીરને ઇતિહાસનો વિવાદિત મુદ્દો ગણાવી આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ કરવાનો પ્રયાસ. | જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ હંમેશા ભારતના અવિભાજ્ય ભાગો છે અને રહેશે. | આંતરિક સરહદો સંપૂર્ણ સુરક્ષિત છે અને કલમ ૩૭૦ નાબૂદી બાદ વિકાસ તેજ બન્યો છે. |
| ચીન-પાક સંયુક્ત નિવેદન | શાહબાઝ શરીફ અને ચીની નેતૃત્વ દ્વારા ભારત વિરોધી એજન્ડા પ્રોમોટ કરવો. | પ્રસ્તાવના તમામ સંદર્ભોને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢવામાં આવ્યા છે. | ચીન-પાકિસ્તાન ઇકોનોમિક કોરિડોર (CPEC) જેવી ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓ પર ભારતની કડક નજર. |
| ત્રીજા દેશની દખલગીરી | દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટોમાં ચીનને મધ્યસ્થી અથવા પક્ષકાર તરીકે રજૂ કરવાની કોશિશ. | ભારતની સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા સામે કોઈ પણ બાંધછોડ નહીં. | આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયમાં ભારતની મજબૂત કૂટનીતિક પકડ વધુ દ્રઢ બની છે. |
પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે આપ્યો સણસણતો જવાબ
વિદેશ મંત્રાલયના સત્તાવાર પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે મીડિયા બ્રીફિંગ દરમિયાન પત્રકારોના પ્રશ્નોનો જવાબ આપતા ભારતનું વલણ લોખંડી શબ્દોમાં રજૂ કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું, “જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખના મુદ્દા પર ભારતનું સ્ટેન્ડ હંમેશા અત્યંત સ્પષ્ટ અને સુસંગત રહ્યું છે. અમે ચીન અને પાકિસ્તાનના સંયુક્ત નિવેદનમાં જમ્મુ-કાશ્મીરના તમામ ભ્રામક સંદર્ભોને આકરા શબ્દોમાં નકારીએ છીએ. આવી બિનજરૂરી ટિપ્પણીઓ માત્ર અયોગ્ય જ નથી, પરંતુ તે ભારતની ભૌગોલિક સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા પર સીધો પ્રહાર છે, જેને ભારત સહન કરશે નહીં.”
તેમણે ઉમેર્યું કે અન્ય કોઈ દેશને ભારતના આંતરિક નકશા કે ન્યાયિક ક્ષેત્ર પર ટિપ્પણી કરવાનો કોઈ નૈતિક કે કાનૂની અધિકાર નથી.
ડ્રેગનની બેવડી નીતિ ખુલ્લી પડી
રક્ષણાત્મક અને વ્યૂહાત્મક નિષ્ણાતોના મતે, ચીન પોતે તિબેટ, તાઇવાન અને દક્ષિણ ચીન સમુદ્રમાં અન્ય દેશોની દખલગીરીનો સખત વિરોધ કરે છે, પરંતુ જ્યારે ભારતની વાત આવે છે ત્યારે તે પાકિસ્તાન સાથે મળીને બેવડા ધોરણો (Double Standards) અપનાવે છે. ભારતે ચીનને સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે કે જો તે ભારત સાથે સરહદી શાંતિ અને સામાન્ય દ્વિપક્ષીય સંબંધો ઈચ્છતું હોય, તો તેણે પાકિસ્તાન પ્રેરિત ભારત વિરોધી એજન્ડામાં ભાગીદાર બનવાનું તાત્કાલિક બંધ કરવું પડશે.
નવી દિલ્હીની આ તીવ્ર પ્રતિક્રિયા સ્પષ્ટ કરે છે કે આજનું શક્તિશાળી ભારત પોતાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સાર્વભૌમત્વના મુદ્દે વૈશ્વિક મંચ પર કોઈ પણ પ્રકારની નરમ નીતિ રાખવા તૈયાર નથી. ચીન ભલે પાકિસ્તાનને અબજો ડોલરની આર્થિક મદદ કે લશ્કરી પ્રોત્સાહન પૂરું પાડે, પરંતુ કાશ્મીરના ભૌગોલિક વાસ્તવિકતાને બદલવાની શક્તિ કોઈની પાસે નથી. ભારતની આ મજબૂત કૂટનીતિ અને સેનાની પશ્ચિમ તથા ઉત્તર સરહદે સજ્જતા એ વાતની ગેરંટી છે કે ભવિષ્યમાં આવા કોઈ પણ ભ્રામક નિવેદનો ભારતની અખંડિતતાને આંચ પણ પહોંચાડી શકશે નહીં.
