CCPA ની લાલ આંખ: ઈ-કોમર્સ સાઇટ્સ પર ડ્રોન જામરના વેચાણ પર એક્શન, 6 ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ ફસાયા
ભારત સરકારની સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) એ ઈ-કોમર્સ અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર પ્રતિબંધિત ઉપકરણોના વેચાણને લઈને અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું છે. તાજેતરમાં IndiaMart સહિત છ જાણીતી કંપનીઓને નોટિસ ફટકારવામાં આવી છે. આ કંપનીઓ પર આરોપ છે કે તેઓ તેમની વેબસાઇટ પર એન્ટી-ડ્રોન સિસ્ટમ્સ, ડ્રોન જામર અને જીપીએસ જામર જેવા અત્યંત સંવેદનશીલ અને પ્રતિબંધિત વાયરલેસ ઉપકરણોનું વેચાણ કરી રહી હતી, જે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે મોટું જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
CCPA ની લાલ આંખ: IndiaMart સહિત 6 કંપનીઓ શંકાના દાયરામાં
સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) ને જાણવા મળ્યું હતું કે કેટલાક ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ્સ એવા ઉપકરણોની લિસ્ટિંગ કરી રહ્યા છે જેના વેચાણ માટે સરકારની વિશેષ મંજૂરી અનિવાર્ય છે. સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, જે છ કંપનીઓને નોટિસ મોકલવામાં આવી છે તેમાં IndiaMart, Everse, Xboom, Javiat Aerospace, AirONE Robotics અને Maveric Drones & Technologies Pvt Ltd નો સમાવેશ થાય છે. આ કંપનીઓ માત્ર આ ઉપકરણો પ્રદર્શિત જ નહોતી કરતી, પરંતુ તેના વેચાણની સુવિધા પણ આપી રહી હતી.
જામર અને એન્ટી-ડ્રોન સિસ્ટમ જેવા વાયરલેસ સાધનોનો ઉપયોગ ભારતમાં સખત રીતે નિયંત્રિત છે. વાયરલેસ પ્લાનિંગ એન્ડ કોઓર્ડિનેશન (WPC) વિંગ અને ટેલિકોમ વિભાગની મંજૂરી વિના આવા સાધનોનું વેચાણ કરવું એ કાયદાકીય ગુનો છે. CCPA એ આ કંપનીઓ પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે કે શા માટે તેમની સામે ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ અને અન્ય સુરક્ષા કાયદાઓ હેઠળ કડક કાર્યવાહી ન કરવી જોઈએ. આ નોટિસ ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્રમાં કામ કરતી કંપનીઓ માટે એક ચેતવણી સમાન છે કે તેઓ નફા માટે સુરક્ષાના નિયમો સાથે ચેડાં કરી શકશે નહીં.
શા માટે જામર અને એન્ટી-ડ્રોન સિસ્ટમ્સ જોખમી છે?
ઘણા લોકોને પ્રશ્ન થઈ શકે છે કે એક સામાન્ય જામર કે જીપીએસ ડિવાઈસ કેવી રીતે જોખમી હોઈ શકે? હકીકતમાં, જીપીએસ જામર (GPS Jammer) એક એવું ઉપકરણ છે જે રેડિયો સિગ્નલોમાં દખલ કરીને નેવિગેશન સિસ્ટમને બ્લોક કરી દે છે. આનો દુરુપયોગ ગુનેગારો દ્વારા વાહનોની ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ ફેઈલ કરવા માટે અથવા એરપોર્ટ અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં નેવિગેશન ખોરવવા માટે થઈ શકે છે. તેવી જ રીતે, ડ્રોન જામર કોઈપણ સત્તાવાર ડ્રોન ઓપરેશનમાં વિક્ષેપ પાડી શકે છે.
ભારત જેવી મોટી લોકશાહીમાં, જ્યાં સરહદી વિસ્તારો અને મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાપત્યોની સુરક્ષા સર્વોપરી છે, ત્યાં આવા ઉપકરણોનું ખુલ્લેઆમ બજારમાં મળવું આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ અથવા જાસૂસી માટેના માર્ગો ખોલી શકે છે. સરકારના નિયમો મુજબ, માત્ર લાયક સરકારી એજન્સીઓ અથવા વિશેષ પરવાનગી ધરાવતી ખાનગી સંસ્થાઓ જ આ સાધનો ખરીદી અને વાપરી શકે છે. ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ્સ પર તેનું લિસ્ટિંગ થવાથી કોઈપણ સામાન્ય વ્યક્તિ આસાનીથી તેને મેળવી શકતી હતી, જે સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે માથાના દુખાવા સમાન છે.
ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સની જવાબદારી અને ગ્રાહક સુરક્ષા
ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ ઘણીવાર એવું કહીને બચી જતી હોય છે કે તેઓ માત્ર એક ‘માધ્યમ’ (Intermediary) છે અને જે-તે પ્રોડક્ટ વેચનાર વિક્રેતા (Seller) જવાબદાર છે. પરંતુ CCPA ના નવા નિયમો મુજબ, પ્લેટફોર્મની પણ એટલી જ જવાબદારી છે કે તેની વેબસાઇટ પર કઈ વસ્તુઓ વેચાઈ રહી છે. જો કોઈ પ્રતિબંધિત વસ્તુ તમારી વેબસાઇટ પર લિસ્ટ થાય છે, તો પ્લેટફોર્મ તેની દેખરેખ રાખવામાં નિષ્ફળ ગયું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ મુજબ, ગ્રાહકોને સુરક્ષિત ઉત્પાદનો મળવા જોઈએ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને નુકસાન પહોંચાડે તેવી ચીજોનું વેચાણ અટકાવવું એ આ કંપનીઓની નૈતિક અને કાયદાકીય ફરજ છે. એરઓન રોબોટિક્સ (AirONE Robotics) અને જાવિયાત એરોસ્પેસ (Javiat Aerospace) જેવી ડ્રોન ટેકનોલોજી સાથે જોડાયેલી કંપનીઓ પાસેથી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે તેઓ નિયમોથી વાકેફ હોય. આ ઘટના બાદ હવે દરેક ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મે પોતાની પ્રોડક્ટ લિસ્ટિંગનું ઓડિટ કરવું પડશે, જેથી ભવિષ્યમાં આવા વિવાદો ટાળી શકાય.
આગામી પગલાં અને કડક કાયદાકીય કાર્યવાહી
જો આ કંપનીઓ સંતોષકારક જવાબ આપવામાં નિષ્ફળ જશે, તો CCPA તેમના પર મોટો આર્થિક દંડ લાદી શકે છે અથવા ચોક્કસ સમય માટે તેમના ઓપરેશન્સ પર પ્રતિબંધ પણ મૂકી શકે છે. ટેલિકોમ વિભાગ અને ગૃહ મંત્રાલય પણ આ મામલે તપાસ કરી રહ્યા છે. સરકાર હવે એવું મિકેનિઝમ બનાવવાની યોજના બનાવી રહી છે જેમાં ઈ-કોમર્સ સાઇટ્સ પર ‘જામર’ અથવા ‘ડ્રોન ડિફેન્સ’ જેવા શબ્દોના સર્ચ પર જ પ્રતિબંધ લગાવી શકાય અથવા તે શોધતા જ સુરક્ષા એજન્સીઓને એલર્ટ મળી જાય.
આ કિસ્સાએ સાબિત કર્યું છે કે ડિજિટલ ઇન્ડિયામાં જેટલી સુવિધાઓ વધી છે, તેટલા જ નવા જોખમો પણ પેદા થયા છે. IndiaMart જેવી મોટી માર્કેટપ્લેસ કંપનીઓએ પોતાની ‘સેલર વેરિફિકેશન’ પ્રક્રિયાને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે. ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ દેશના વિકાસ માટે થવો જોઈએ, નહીં કે સુરક્ષામાં છીંડા પાડવા માટે. આગામી દિવસોમાં આ છ કંપનીઓ શું પગલાં લે છે અને સરકાર વધુ કેટલા કડક નિયમો લાવે છે, તેના પર આખા ઉદ્યોગ જગતની નજર રહેશે.
