કેબિનેટનો ઐતિહાસિક નિર્ણય: ₹9,450 કરોડના રેલવે પ્રોજેક્ટ્સથી કયા 4 રાજ્યોની બદલાશે કિસ્મત?
ભારતીય રેલવેને વધુ આધુનિક, ઝડપી અને ક્ષમતાવાન બનાવવાના દિશામાં કેન્દ્ર સરકારે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને મોટો નિર્ણય લીધો છે. વડાપ્રધાનની અધ્યક્ષતામાં મળેલી આર્થિક બાબતોની કેબિનેટ કમિટી (CCEA) એ દેશના ચાર રાજ્યોમાં રેલવે નેટવર્કને મજબૂત કરવા માટે ₹9,450 કરોડના ચાર મોટા રેલ પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપી દીધી છે.
આ નિર્ણયથી દેશના પૂર્વ અને દક્ષિણ ભાગોમાં સ્થિત ચાર પ્રમુખ રાજ્યો – પશ્ચિમ બંગાળ, ઓડિશા, તમિલનાડુ અને આંધ્ર પ્રદેશ ને સીધો અને મોટો ફાયદો થશે. આ તમામ પ્રોજેક્ટ્સ અંતર્ગત રેલવે માર્ગો પર નવી લાઈનો નાખવી, લાઈનોનું મલ્ટી-ટ્રેકિંગ (ત્રીજી અને ચોથી લાઈન ઉમેરવી) અને ક્ષમતા વિસ્તાર જેવા મહત્વના કામો કરવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટ્સ પૂર્ણ થવાથી મુસાફરોની સફર વધુ આરામદાયક બનશે અને સાથે-સાથે માલવાહક ટ્રેનો (Freight Trains) ની અવરજવરમાં પણ ક્રાંતિકારી પરિવર્તન આવશે.
કયા 4 મોટા રેલવે પ્રોજેક્ટ્સને મળી મંજૂરી?
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવેલા ચારેય પ્રોજેક્ટ્સ અત્યંત વ્યસ્ત અને આર્થિક રીતે મહત્વના રેલ માર્ગો પર આધારિત છે. આ ચાર પ્રોજેક્ટ્સની વિગતો નીચે મુજબ છે:
ખડગપુરથી ભદ્રક (ચોથી લાઈન): પશ્ચિમ બંગાળના ખડગપુરથી શરૂ થઈને ઓડિશાના ભદ્રક સુધીના 173 કિલોમીટર ના માર્ગ પર ચોથી નવી રેલ લાઈન નાખવામાં આવશે.
ભદ્રકથી હરિદાસપુર (ચોથી લાઈન): ઓડિશામાં ભદ્રકથી હરિદાસપુર વચ્ચેના 75 કિલોમીટર ના રૂટ પર ચોથી લાઈન ઉમેરવામાં આવશે.
ગુમ્મિડિપુંડીથી ગુડૂર (ત્રીજી અને ચોથી લાઈન): આંધ્ર પ્રદેશના ગુમ્મિડિપુંડીથી તમિલનાડુના ગુડૂર વચ્ચેના 90 કિલોમીટર ના અંતરમાં ત્રીજી અને ચોથી એમ બે નવી રેલ લાઈનોનું નિર્માણ થશે.
કટકની પરાદીપ (નવી લાઈન ક્ષમતા): ઓડિશાના કટકથી મહત્વના બંદર શહેર પરાદીપ વચ્ચેના 72 કિલોમીટર ના માર્ગ પર નવી લાઈન ક્ષમતાનો વિસ્તાર કરવામાં આવશે.
410 કિમી નવું નેટવર્ક ઉમેરાશે: ટ્રેનોના મોડા પડવાની સમસ્યામાંથી મુક્તિ
આ ચારેય વિકાસ કાર્યો પૂર્ણ થવાથી ભારતીય રેલવેના હાલના નેટવર્કમાં લગભગ 410 કિલોમીટરની વધારાની ટ્રેક ક્ષમતા (Track Capacity) ઉમેરાશે.
હાલમાં આ માર્ગો પર ટ્રેનોનું ભારણ ખૂબ જ વધારે રહે છે, જેના કારણે પેસેન્જર ટ્રેનો અને માલગાડીઓ બંનેને વારંવાર સિગ્નલ પર રોકાઈ રહેવું પડે છે. હવે મલ્ટી-ટ્રેકિંગ (Multi-tracking) ની મદદથી:
વ્યસ્ત રેલ માર્ગો પરથી ટ્રાફિકનું દબાણ ઘટી જશે.
ટ્રેનોના સંચાલનમાં થતો વિલંબ (Delay) અટકશે.
સમયપાલન અને સેવાઓની વિશ્વસનીયતામાં મોટો સુધારો થશે.
સરકાર દ્વારા આ ચારેય પ્રોજેક્ટ્સને 2030 થી 2031 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે.
6,448 ગામડાઓ અને 60 લાખ લોકોને મળશે સીધો ફાયદો
આ પ્રોજેક્ટ્સ માત્ર ટ્રેનોની સ્પીડ વધારવા પૂરતા સીમિત નથી, પરંતુ તેનો સામાજિક અને પ્રાદેશિક વિકાસ પર પણ મોટો પ્રભાવ પડશે.
આ ચારેય પ્રોજેક્ટ પશ્ચિમ બંગાળ, ઓડિશા, તમિલનાડુ અને આંધ્ર પ્રદેશના 8 જેટલા જિલ્લાઓમાંથી પસાર થશે. બેકવર્ડ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોને જોડતા આ ટ્રેક્સના કારણે આશરે 6,448 ગામડાઓને બહેતર રેલ કનેક્ટિવિટી મળશે. આ ગામોમાં વસતા આશરે 60 લાખથી વધુ લોકોને નજીકના શહેરો અને વેપારી મથકો સુધી પહોંચવું અત્યંત સરળ, ઝડપી અને સસ્તું બની જશે.
પ્રવાસન (Tourism) અને સ્થાનીય વેપારને મળશે બૂસ્ટર ડોઝ
નવા રેલવે નેટવર્કને કારણે આ વિસ્તારના ઘણા પ્રખ્યાત કુદરતી અને ઐતિહાસિક પ્રવાસન સ્થળો સુધી પહોંચવું હવે પ્રવાસીઓ માટે વધુ આસાન બનશે. આ પ્રોજેક્ટ્સથી નીચેના સ્થળોને સીધો લાભ મળશે:
કુલડીહા વાઇલ્ડલાઇફ સેન્ચ્યુરી (Kuldiha Wildlife Sanctuary)
ભીતરકનિકા નેશનલ પાર્ક (Bhitarkanika National Park)
ચાંદીપુર બીચ (Chandipur Beach)
પુલિકેટ સરોવર (Pulicat Lake)
આ ઉપરાંત, આ માર્ગ પર આવેલા અનેક ધાર્મિક મંદિરો અને ઐતિહાસિક સ્મારકો સુધી પણ દેશ-વિદેશના પ્રવાસીઓ સરળતાથી પહોંચી શકશે. પ્રવાસીઓની સંખ્યા વધવાથી સ્થાનિક સ્તરે હોટેલ, ટ્રાન્સપોર્ટ અને નાના વેપારીઓ માટે રોઝગારની નવી વિપુલ તકો ઉભી થશે.
માલવાહક ક્ષમતામાં 76 MTPA નો વધારો: દેશને થશે કરોડોની બચત
આ તમામ રેલ માર્ગો દેશના આર્થિક દ્રષ્ટિએ અત્યંત સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ કોરિડોર પર આવેલા છે. આ રૂટ્સનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે કોલસો, સિમેન્ટ, લોખંડ અને સ્ટીલ, કન્ટેનર, ઓટોમોબાઈલ્સ અને અનાજ જેવી આવશ્યક વસ્તુઓની હેરફેર માટે થાય છે.
| વિગત | અંદાજિત ફાયદો |
| અતિરિક્ત માલઢોળાવ ક્ષમતા | 76 મિલિયન ટન પ્રતિ વર્ષ (MTPA) |
| ઈંધણ બચત (ક્રૂડ ઓઈલ) | લગભગ 13 કરોડ લીટર (દર વર્ષે) |
| લોજિસ્ટિક્સ કોસ્ટ | નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે |
ટ્રેક ક્ષમતા વધવાને કારણે ઈન્ડસ્ટ્રીઝ પોતાનો માલ ઝડપથી બંદરો અને મધ્ય ભારતના બજારો સુધી પહોંચાડી શકશે. તેનાથી દેશમાં લોજિસ્ટિક્સનો ખર્ચ ઘટશે, જે ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અભિયાનને મજબૂતી આપશે.
આ ઉપરાંત, માલસામાનનો વાહનવ્યવહાર રોડના બદલે રેલવે તરફ શિફ્ટ થવાથી દર વર્ષે આશરે 13 કરોડ લીટર ઈંધણ (ડીઝલ/ઓઈલ) ની બચત થશે, જે પર્યાવરણના રક્ષણ અને દેશના આયાત બિલને ઘટાડવામાં ખૂબ જ મદદરૂપ સાબિત થશે.
