‘હાઈ લેવલ AQI અને ફેફસાના રોગો વચ્ચે કોઈ નક્કર ડેટા નથી’, સંસદમાં કેન્દ્ર સરકારનું મોટું નિવેદન
રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હી અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં વાયુ પ્રદૂષણની ગંભીર સ્થિતિ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં એક મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારે જણાવ્યું છે કે, હાઈ એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) અને ફેફસાના રોગો અથવા મૃત્યુ વચ્ચે સીધો સંબંધ સ્થાપિત કરવા માટે કોઈ ચોક્કસ અને નક્કર આંકડાકીય ડેટા ઉપલબ્ધ નથી. આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે પ્રદૂષણને કારણે સામાન્ય જનતાના સ્વાસ્થ્ય પર માઠી અસરો પડી રહી હોવાની વ્યાપક ચર્ચા ચાલી રહી છે.
સંસદમાં સરકારે શું કહ્યું?
પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન રાજ્ય મંત્રી કીર્તિ વર્ધન સિંહે સંસદમાં વાયુ પ્રદૂષણ અંગેના એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં આ માહિતી આપી હતી. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે, વાયુ પ્રદૂષણ એ સ્વાસ્થ્ય પર અસર કરતા ઘણા પરિબળોમાંનું એક હોઈ શકે છે, પરંતુ તેના કારણે જ ફેફસાની બીમારીઓ કે અકાળ મૃત્યુ થાય છે તેવું સાબિત કરતો કોઈ એકમાત્ર ડેટા ઉપલબ્ધ નથી.
મંત્રીએ વધુમાં જણાવ્યું કે, રોગોના ઉદભવ માટે ખરાબ હવા સિવાય આનુવંશિકતા, સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિ, રહેવાની પદ્ધતિ અને અન્ય પર્યાવરણીય પરિબળો પણ જવાબદાર હોય છે.
જનજાગૃતિ માટે સરકારી પ્રયાસો
કેન્દ્ર સરકારે પ્રદૂષણ સામે લડવા માટે લેવામાં આવેલા પગલાં વિશે પણ માહિતી આપી હતી:
-
માહિતી અને સંચાર (IEC): વાયુ પ્રદૂષણથી થતી બીમારીઓ અને તેનાથી બચવાના ઉપાયો અંગેની માહિતી, શિક્ષણ અને સંચાર સામગ્રી અંગ્રેજી, હિન્દી અને વિવિધ પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં તૈયાર કરવામાં આવી છે.
-
આરોગ્ય માર્ગદર્શિકા: નેશનલ પ્રોગ્રામ ઓન ક્લાઈમેટ ચેન્જ એન્ડ હ્યુમન હેલ્થ (NPCCHH) હેઠળ રાજ્યોને સમયાંતરે હેલ્થ એડવાઈઝરી જારી કરવામાં આવે છે.
-
ક્ષમતા વર્ધન: ડોક્ટરો અને આરોગ્ય કર્મચારીઓને પ્રદૂષણને કારણે થતા રોગોના નિદાન અને સારવાર માટે વિશેષ તાલીમ આપવામાં આવી રહી છે.
દિલ્હી-NCR ની વર્તમાન સ્થિતિ
દિલ્હી અને તેની આસપાસના શહેરોમાં છેલ્લા ઘણા દિવસોથી પ્રદૂષણની ચાદર પથરાયેલી છે. AQI સતત ‘ખતરનાક’ સ્તરે (400 થી ઉપર) રહેવાને કારણે જનજીવન પ્રભાવિત થયું છે. ૧. શિક્ષણ: પ્રદૂષણને કારણે શાળાઓમાં હાઈબ્રિડ મોડ (ઓનલાઈન અને ઓફલાઈન) અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. ૨. ઓફિસ: ખાનગી કચેરીઓમાં 50 ટકા સ્ટાફને બોલાવવાની અને બાકીનાને ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ આપવાની સૂચનાઓ જારી કરવામાં આવી છે. ૩. ચોકસાઈ: બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ અને ટ્રકોના પ્રવેશ પર મર્યાદા જેવા કડક પગલાં (GRAP-4) લાગુ કરવામાં આવ્યા છે.
નિષ્ણાતોના મંતવ્યો અને વિરોધાભાસ
જોકે સરકાર કહે છે કે કોઈ નક્કર આંકડા નથી, પરંતુ અનેક વૈશ્વિક અને સ્થાનિક અભ્યાસો દર્શાવે છે કે લાંબા સમય સુધી ઝેરી હવામાં રહેવાથી અસ્થમા, બ્રોન્કાઈટિસ અને હૃદયરોગનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. AIIMS અને અન્ય મોટી હોસ્પિટલોમાં શ્વાસની તકલીફ ધરાવતા દર્દીઓની સંખ્યામાં પ્રદૂષણના દિવસો દરમિયાન ૨૦-૩૦ ટકાનો વધારો નોંધાયો છે.
સરકારનું આ નિવેદન કાયદાકીય અને આંકડાકીય દૃષ્ટિકોણથી હોઈ શકે છે, પરંતુ જમીની હકીકત એ છે કે પ્રદૂષણ સામાન્ય લોકો માટે શ્વાસ લેવો મુશ્કેલ બનાવી રહ્યું છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે સરકાર આંકડાઓના અભાવ વચ્ચે પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે કેવા કડક અને લાંબાગાળાના પગલાં ભરે છે.
