એશિયામાં યુદ્ધના ભણકારા? ચીને ૪૦ જાપાની કંપનીઓ પર મૂક્યો પ્રતિબંધ
વિશ્વ અત્યારે અમેરિકા-ઈરાન અને યુક્રેન સંઘર્ષમાં વ્યસ્ત છે, ત્યારે પૂર્વ એશિયામાં એક નવું યુદ્ધ મેદાન તૈયાર થઈ રહ્યું હોય તેવું લાગે છે. ચીને જાપાનની લશ્કરી મહત્વાકાંક્ષાઓને ડામવા માટે એક મોટું પગલું ભર્યું છે. ચીનના વાણિજ્ય મંત્રાલયે જાપાનની ૪૦ અગ્રણી કંપનીઓ સામે કડક કાર્યવાહીની જાહેરાત કરી છે. ચીનનો દાવો છે કે આ કંપનીઓ જાપાનની સૈન્ય ક્ષમતાઓને પુનર્જીવિત કરવા અને પ્રાદેશિક અસ્થિરતા ઊભી કરવા માટે કામ કરી રહી છે.
તાઇવાન મુદ્દો અને તણાવની શરૂઆત
આ વિવાદના કેન્દ્રમાં ફરી એકવાર તાઇવાન છે. જાપાનના નેતૃત્વએ તાજેતરમાં એવા સંકેત આપ્યા હતા કે જો ચીન તાઇવાન પર આક્રમણ કરશે અથવા લશ્કરી કાર્યવાહી કરશે, તો ટોક્યો (જાપાન) માત્ર પ્રેક્ષક બનીને નહીં રહે, પરંતુ તેમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનું પણ વિચારી શકે છે. ચીન તાઇવાનને પોતાનો અભિન્ન અંગ ગણાવે છે, તેથી જાપાનનું આ નિવેદન ડ્રેગન માટે સીધો પડકાર સાબિત થયું. આ નિવેદનના પ્રત્યાઘાત રૂપે ચીને જાપાની ઉદ્યોગોની કમર તોડવાની રણનીતિ અપનાવી છે.
૪૦ કંપનીઓ પર ગાજ: શું છે ચીનની રણનીતિ?
ચીનના વાણિજ્ય મંત્રાલયે ૨૦ જાપાની કંપનીઓને ‘નિકાસ નિયંત્રણ સૂચિ’ (Export Control List) માં મૂકી દીધી છે, જ્યારે અન્ય ૨૦ કંપનીઓને ‘વોચ લિસ્ટ’ માં રાખવામાં આવી છે.
ડ્યુઅલ-યુઝ માલ પર પ્રતિબંધ: નિકાસ નિયંત્રણ સૂચિમાં રહેલી કંપનીઓ હવે ચીન પાસેથી એવો કોઈ માલ આયાત કરી શકશે નહીં જેનો ઉપયોગ નાગરિક અને લશ્કરી એમ બંને હેતુઓ માટે થઈ શકે.
આયાત પર રોક: આ પ્રતિબંધિત કંપનીઓને ચીનમાં કાર્યરત વિદેશી સંસ્થાઓ પાસેથી પણ આ પ્રકારનો માલ મેળવવા પર રોક લગાવી દેવામાં આવી છે.
નિશાન પર રહેલા જાપાની જાયન્ટ્સ
ચીનની આ કાર્યવાહીમાં જાપાનના ઉદ્યોગ જગતના પાયા સમાન કંપનીઓને નિશાન બનાવવામાં આવી છે: ૧. મિત્સુબિશી હેવી ઇન્ડસ્ટ્રીઝ: જહાજ નિર્માણ અને ફાઇટર એરક્રાફ્ટ એન્જિન માટે જાણીતી આ કંપની જાપાનની સંરક્ષણ તાકાત છે. ૨. કાવાસાકી હેવી ઇન્ડસ્ટ્રીઝ: મરીન મશીનરી અને હાઈ-ટેક ઉપકરણોના ઉત્પાદનમાં અગ્રેસર. ૩. ફુજીત્સુ: ટેકનોલોજી અને ડેટા મેનેજમેન્ટ ક્ષેત્રે વૈશ્વિક નામ.
નિષ્ણાતોની ચેતવણી: વૈશ્વિક અસરો
વ્યૂહાત્મક નિષ્ણાતો માને છે કે આ માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો વેપારી ઝઘડો નથી, પરંતુ એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં પ્રભુત્વ મેળવવાની લડાઈ છે. ચીનના આ પગલાથી:
સપ્લાય ચેઈન: જાપાનની ટેકનોલોજી અને ચીનના કાચા માલ વચ્ચેનું જોડાણ તૂટવાથી ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઓટોમોબાઇલ ક્ષેત્રે મોંઘવારી વધી શકે છે.
રાજદ્વારી સંબંધો: બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો ૨૦૨૬માં તેના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયા છે, જેની અસર ક્વાડ (QUAD) અને અમેરિકાની એશિયા નીતિ પર પણ પડશે.
ચીન અને જાપાન વચ્ચેનો આ નવો આર્થિક મોરચો વિશ્વના અન્ય દેશોને પણ કોઈ એક પક્ષ પસંદ કરવા મજબૂર કરી શકે છે. જો આ તણાવ વધુ ઉગ્ર બનશે, તો તે એશિયામાં શસ્ત્ર સ્પર્ધાને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે, જે ૨૦૨૬માં વૈશ્વિક સ્થિરતા માટે સૌથી મોટો પડકાર બની રહેશે.
