રાફેલ વિરૂદ્ધ J-16: ઇજિપ્તમાં આમને-સામને આવ્યા ફ્રાન્સ અને ચીનના ફાઇટર જેટ્સ, જાણો કોનું પલ્લુ ભારે
વૈશ્વિક સંરક્ષણ ક્ષેત્રે (Defense Sector) આધુનિક ફાઇટર જેટ્સ વચ્ચેની સરખામણી હંમેશા ચર્ચાનો વિષય રહી છે. ખાસ કરીને જ્યારે સરખામણી ફ્રાન્સના બહુચર્ચિત ‘રાફેલ’ (Rafale) અને ચીનના શક્તિશાળી ગણાતા ‘J-16’ (Shenyang J-16) વચ્ચે થતી હોય, ત્યારે સમગ્ર વિશ્વની નજર તેના પર ટકેલી હોય છે. તાજેતરમાં ઇજિપ્ત (Egypt) ખાતે યોજાયેલા એક હવાઈ યુદ્ધાભ્યાસ દરમિયાન આ બંને ફાઇટર જેટ્સ સામસામે આવ્યા હતા. આ યુદ્ધાભ્યાસના આધારે સામે આવેલા આંકડા અને વિશ્લેષણ ચીન માટે ચિંતાજનક અને રાફેલની ટેકનિકલ શ્રેષ્ઠતા સાબિત કરનારા રહ્યા છે.
ઇજિપ્તમાં યોજાયેલો યુદ્ધાભ્યાસ અને લોંગ-રેન્જ ઉડાનનું વિશ્લેષણ
ચીનની સરકારી મીડિયાના અહેવાલો મુજબ, ચીની વાયુસેનાના J-16 ફાઇટર જેટ્સે ઇજિપ્ત સુધી પહોંચવા માટે 9 કલાકમાં 6,000 કિલોમીટરથી વધુનું અંતર કાપ્યું હતું. આ યાત્રા દરમિયાન તેમણે ચાર દેશોના હવાઈ ક્ષેત્રને પાર કર્યું હતું અને હવામાં જ ઈંધણ ભરવાની (Mid-air refueling) જટિલ પ્રક્રિયા સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી હતી.
બીજી તરફ, રાફેલની ક્ષમતા પર નજર કરીએ તો, વર્ષ 2020માં ફ્રાન્સથી યુએઈ (UAE) સુધીની 5,800 કિલોમીટરની ઉડાન રાફેલે માત્ર 7.5 કલાકમાં પૂરી કરી હતી. આ બંને ઉડાનોના ડેટાની સરખામણી કરવામાં આવે તો રાફેલની સરેરાશ ઝડપ આશરે 773 કિમી/કલાક નોંધાઈ હતી, જ્યારે ચીનના J-16ની સરેરાશ ઝડપ આશરે 667 કિમી/કલાક રહી હતી. ગાણિતિક દ્રષ્ટિએ રાફેલ લાંબા અંતરની ક્રૂઝિંગ સ્પીડમાં J-16 કરતાં આશરે 16% જેટલું વધુ ઝડપી અને કાર્યક્ષમ સાબિત થાય છે.
ટેકનિકલ સરખામણી: રાફેલ અને J-16 ની મુખ્ય વિશેષતાઓ
બંને ફાઇટર જેટ્સ 4.5 જનરેશનના શ્રેષ્ઠ વિમાનો માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેમની ટેકનોલોજી અને ડિઝાઇનમાં નોંધપાત્ર તફાવત છે:
એરોડાયનેમિક્સ અને એરફ્રેમ: રાફેલનું એરફ્રેમ કમ્પોઝિટ મટિરિયલથી બનેલું છે, જે તેને વજનમાં ખૂબ હલકું અને કદમાં કોમ્પેક્ટ બનાવે છે. આનાથી રાફેલને અત્યંત ઝડપી દાવપેચ (Maneuverability) કરવાની ક્ષમતા મળે છે, જે નજીકની હવાઈ લડાઈમાં (Dogfight) તેને નિર્ણાયક લીડ આપે છે. J-16 કદમાં મોટું અને ભારે છે.
રેડાર અને એવિઓનિક્સ: રાફેલમાં અત્યાધુનિક RBE2 AESA રેડાર અને ‘SPECTRA’ ઈલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ સજ્જ છે. SPECTRA સિસ્ટમ દુશ્મનની પિનપોઈન્ટ સ્થિતિ ઓળખવામાં અને તેના રેડારને જામ કરવામાં સક્ષમ છે. ચીનનું J-16 પણ AESA રેડારનો ઉપયોગ કરે છે, પરંતુ તેની ઈલેક્ટ્રોનિક વોરફેર અને ટાર્ગેટિંગ સિસ્ટમ્સ રિયલ-વર્લ્ડ યુદ્ધના અનુભવ વિના હજુ સુધી સંપૂર્ણ રીતે સાબિત થઈ નથી.
ઝડપ અને રેન્જ: રાફેલની મહત્તમ ઝડપ 1,700 થી 1,900 કિમી/કલાક (મેક 1.8) છે અને તેની ફેરી રેન્જ 3,700 કિમી છે. J-16 ની મહત્તમ ઝડપ મેક 2.0 સુધી પહોંચી શકે છે, પરંતુ લાંબા અંતરના ઓપરેશનલ વાતાવરણમાં રાફેલની ફ્યુઅલ એફિશિયન્સી વધુ સારી જોવા મળી છે.
આર્થિક પાસું: કિંમત અને જાળવણી ખર્ચ
સંરક્ષણ ખરીદીમાં ટેકનોલોજી સિવાય કિંમત પણ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. આ મામલે બંને વિમાનો વચ્ચે મોટો તફાવત છે:
ચીનનું J-16: એક J-16 ની આશરે કિંમત 60 થી 70 મિલિયન યુએસ ડોલરની વચ્ચે માનવામાં આવે છે. આ વિમાન બજેટની દ્રષ્ટિએ સસ્તું વિકલ્પ પૂરું પાડે છે.
ફ્રાન્સનું રાફેલ: રાફેલની એક યુનિટ કિંમત આશરે 100 થી 125 મિલિયન યુએસ ડોલર છે (શસ્ત્રો અને જાળવણી પેકેજ સિવાય). તે મોંઘું ચોક્કસ છે, પરંતુ તેની યુદ્ધ ક્ષમતા અને મલ્ટી-રોલ કામગીરી તેને તે કિંમતનું યોગ્ય વળતર આપે છે.
ભારતીય વાયુસેના (IAF) માટે આ રિપોર્ટનું મહત્વ
ઇજિપ્તમાં થયેલી આ સરખામણી ભારત માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત અત્યારે 36 રાફેલ ફાઇટર જેટ્સનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે અને વાયુસેનાની ક્ષમતા વધારવા માટે વધુ 114 મલ્ટી-રોલ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ (MRFA) ખરીદવાની પ્રક્રિયા પણ પ્રગતિમાં છે.
ભારતના બે મુખ્ય પાડોશી દેશો સાથેના ભૌગોલિક તણાવને ધ્યાનમાં લેતાં, ચીન પોતાના સૈન્ય સંસાધનો અને J-સિરીઝના ફાઇટર જેટ્સ (જેમ કે J-10C અને J-16) પાકિસ્તાનને પણ સપ્લાય કરે છે. ઇજિપ્તના આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતીય વાયુસેનાનું રાફેલ ચીની અને પાકિસ્તાની વાયુસેનાના મુખ્ય વિમાનો કરતાં સોફ્ટવેર, રેડાર અને સ્પીડના મામલે ઘણું આગળ છે.
