ચીનનો નવો લઘુમતી કાયદો: શું આ એકતા છે કે સાંસ્કૃતિક ઓળખ ભૂંસવાનો પ્રયાસ?
ચીન સરકારે તાજેતરમાં એક નવો લઘુમતી કાયદો પસાર કર્યો છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશના 55 લઘુમતી સમુદાયોમાં એક ‘સામાન્ય રાષ્ટ્રીય ઓળખ’ ઉભી કરવાનો છે. ચીની સત્તાધીશો આ પગલાને લઘુમતીઓને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવાના પ્રયાસ તરીકે ગણાવી રહ્યા છે. જોકે, માનવ અધિકાર કાર્યકર્તાઓ અને વિવેચકો આ કાયદાને અત્યંત જોખમી ગણાવી રહ્યા છે. તેમનું માનવું છે કે આ કાયદો બિન-હાન સમુદાયોની વિશિષ્ટ ઓળખ, પરંપરા અને સંસ્કૃતિને નબળી પાડશે.
રાષ્ટ્રીય એકતાના નામે કડક જોગવાઈઓ
ચીનની સંસદ (નેશનલ પીપલ્સ કોંગ્રેસ) દ્વારા ‘વંશીય એકતા અને પ્રગતિ’ના નામે આ કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો છે. આ કાયદાની તરફેણમાં 2756 મતો પડ્યા હતા, જે દર્શાવે છે કે ચીની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (CPC) રાષ્ટ્રીય એકતાને મજબૂત કરવા માટે કેટલી મક્કમ છે. કાયદાના ડ્રાફ્ટ મુજબ, તેનો હેતુ ચીની રાષ્ટ્રના પુનરુત્થાનને વેગ આપવાનો છે. પરંતુ ભય એ વાતનો છે કે જે કોઈ આ ‘સામાન્ય ઓળખ’નો સ્વીકાર નહીં કરે, તેને ‘અલગતાવાદી’ ગણીને સજા કરવામાં આવી શકે છે.
મંદારિન ભાષાનું વર્ચસ્વ અને સાંસ્કૃતિક દબાણ
આ નવા કાયદા હેઠળ શિક્ષણ, સરકારી કામકાજ અને પ્રવાસન જેવા ક્ષેત્રોમાં મંદારિન (ચીની) ભાષાને ફરજિયાત બનાવવામાં આવી છે. જો કોઈ જગ્યાએ સ્થાનિક લઘુમતી ભાષા અને મંદારિન બંનેનો ઉપયોગ થતો હોય, તો પણ મંદારિનને જ પ્રાથમિકતા આપવી પડશે. ભલે કાયદો કાગળ પર લઘુમતી ભાષાઓના રક્ષણની વાત કરતો હોય, પણ વાસ્તવિકતામાં તે સ્થાનિક બોલીઓને હાંસિયામાં ધકેલી દેશે તેવું નિષ્ણાતોનું માનવું છે.
ધર્મનું ‘સાઈનાઈઝેશન’ (Sinicization)
કાયદાની સૌથી વિવાદાસ્પદ કલમ ધર્મના ‘સાઈનાઈઝેશન’ અંગેની છે. આનો અર્થ એ છે કે ચીનમાં વસતા તમામ ધાર્મિક જૂથોએ તેમની માન્યતાઓને ચીની સંસ્કૃતિ અને સમાજવાદી વિચારધારા મુજબ ઢાળવી પડશે. આ ઉપરાંત:
- ધાર્મિક સ્થળો અને શાળાઓએ સરકારની વિચારધારાનું પાલન કરવું પડશે.
- વિવિધ વંશીય જૂથો વચ્ચે આંતર-જ્ઞાતિ લગ્નોને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.
- રીતિ-રિવાજો કે ધર્મના આધારે લગ્નમાં અવરોધ ઉભો કરનાર સામે કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
નિષ્ણાતોનો મત: એકીકરણ કે આત્મસાતીકરણ?
કોર્નલ યુનિવર્સિટીના નિષ્ણાત એલન કાર્લસનના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાયદો ચીનની નીતિમાં આવેલા મોટા ફેરફારને સૂચવે છે. ચીન હવે લઘુમતીઓને સાથે લઈને ચાલવાને બદલે તેમનું ‘આત્મસાતીકરણ’ (Assimilation) કરવા માંગે છે. એટલે કે, લઘુમતીઓએ પોતાની અલગ ઓળખ છોડીને સંપૂર્ણપણે ચીની (હાન) રંગમાં રંગાઈ જવું પડશે.
ચીનમાં 91% થી વધુ વસ્તી ‘હાન’ ચીનીઓની છે, જ્યારે બાકીના લઘુમતી સમુદાયો જેમ કે તિબેટીયન, ઉઇગર અને મોંગોલિયન એવા વિસ્તારોમાં રહે છે જે કુદરતી સંસાધનોથી સમૃદ્ધ છે. આ કાયદા દ્વારા ચીન તે વિસ્તારો પર પોતાનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ મેળવવા માંગે છે તેવું સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યું છે.
