પાકિસ્તાન માટે નવી મુશ્કેલી: ચીન પાસેથી ખરીદેલા J-10CE ફાઈટર જેટ્સની ડિલિવરી અટકી, કારણ છે આર્થિક સંકટ
ભારતીય વાયુસેનાના શક્તિશાળી ‘રાફેલ’ લડાકુ વિમાનોનો સામનો કરવાના સપના જોતા પાકિસ્તાનને મોટો ફટકો પડ્યો છે. ગંભીર આર્થિક કટોકટી અને સતત ઘટી રહેલા વિદેશી મુદ્રા ભંડારને કારણે પાકિસ્તાન ચીન સાથે થયેલા કરાર મુજબ ફાઈટર જેટ્સનું પેમેન્ટ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે. પરિણામે, ચીને બાકીના 16 ‘J-10CE’ ફાઈટર જેટ્સની ડિલિવરી રોકી દીધી છે. પાકિસ્તાન માટે આ ઘટના માત્ર લશ્કરી જ નહીં, પરંતુ રાજદ્વારી સ્તરે પણ મોટી શરમજનક સ્થિતિ છે.
શું હતો સમગ્ર કરાર?
પાકિસ્તાન અને ચીન વચ્ચે કુલ 36 ‘J-10CE’ લડાકુ વિમાનો ખરીદવાનો કરાર થયો હતો. પાકિસ્તાનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતીય વાયુસેનાના રાફેલ જેટ્સને ટક્કર આપવાનો હતો. ચીન આ વિમાનોને રાફેલના સમકક્ષ ગણાવે છે, જોકે નિષ્ણાતોના મતે બંને વિમાનોની ક્ષમતા અને ટેક્નોલોજીમાં મોટો તફાવત છે. કરાર મુજબ, પાકિસ્તાનને 36 જેટ્સ મળવાના હતા, જેમાંથી અત્યાર સુધીમાં માત્ર 20 જેટ્સ જ તેને મળ્યા છે.
શરૂઆતના 20 જેટ્સની ડિલિવરી ચીની બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા આપવામાં આવેલી લોનથી શક્ય બની હતી. પરંતુ, બાકીના 16 જેટ્સ લેવા માટે પાકિસ્તાને નક્કી કરેલી હપ્તાની રકમ ચૂકવવાની હતી, જે ચૂકવવામાં પાકિસ્તાન સદંતર નિષ્ફળ રહ્યું છે.
પેમેન્ટમાં નિષ્ફળતા અને ચીનનો કડક વલણ
પાકિસ્તાન હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દેવાના ડુંગર નીચે દબાયેલું છે. વિદેશી મુદ્રા ભંડારની અછત અને આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ (IMF) ની કડક શરતોએ પાકિસ્તાનની કમર તોડી નાખી છે. ચીન, જે હંમેશા પાકિસ્તાનનો ‘મિત્ર’ હોવાનો દાવો કરે છે, તેણે પણ હવે વ્યવસાયિક દ્રષ્ટિકોણ અપનાવ્યો છે. નાણાં ચૂકવવામાં નિષ્ફળતા મળતા જ ચીને બાકીના 16 જેટ્સની સપ્લાય રોકીને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે જ્યાં સુધી પાકિસ્તાન પેમેન્ટ નહીં કરે, ત્યાં સુધી તેને વિમાનો નહીં મળે.
પાકિસ્તાની વાયુસેનાના આધુનિકીકરણ પર પાણી
પાકિસ્તાની વાયુસેનાએ પોતાના આધુનિકીકરણના કાર્યક્રમમાં J-10CE ને એક મુખ્ય હથિયાર તરીકે જોયું હતું. તેઓ આ વિમાનો દ્વારા પોતાના સ્ક્વોડ્રનને સંપૂર્ણ ક્ષમતા સાથે સજ્જ કરવા માંગતા હતા. હવે આ ડિલિવરી અટકી જવાથી તેમની તમામ રણનીતિઓ ખોરવાઈ ગઈ છે. દક્ષિણ એશિયામાં વધી રહેલી હવામાં તાકાતની સ્પર્ધા વચ્ચે, આ વિલંબ પાકિસ્તાન માટે સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે.
પાંચમી પેઢીના J-35 જેટ્સનું સપનું પણ અધૂરું?
તાજેતરના મહિનાઓમાં એવી પણ અટકળો ચાલી રહી હતી કે પાકિસ્તાન ચીનના પાંચમી પેઢીના ‘J-35’ સ્ટીલ્થ ફાઈટર ખરીદવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. પરંતુ J-10CE ના પેમેન્ટમાં થયેલી નિષ્ફળતાએ J-35 ના સપના પર પણ સવાલ ઊભા કર્યા છે. જ્યારે પાકિસ્તાન વર્તમાન કરારના નાણાં ચૂકવી શકતું નથી, ત્યારે અત્યંત ખર્ચાળ એવા સ્ટીલ્થ જેટ્સ ખરીદવાનું તેના માટે નાણાકીય રીતે અશક્ય જણાય છે. આ ઘટના પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ બજેટ અને તેની આર્થિક વાસ્તવિકતા વચ્ચેના મોટા અંતરને ઉજાગર કરે છે.
J-10CE શું છે?
J-10CE એ ચીનનું 4.5 પેઢીનું આધુનિક લડાકુ વિમાન છે. તેમાં AESA રડાર, અદ્યતન એવિઓનિક્સ સિસ્ટમ અને લાંબી અંતર સુધી માર કરી શકતી PL-15 એર-ટુ-એર મિસાઈલ લેવાની ક્ષમતા છે. પાકિસ્તાન આ જેટને ભારત સામેની વ્યૂહાત્મક સંતુલન જાળવી રાખવા માટેનું મુખ્ય સાધન માનતું હતું. પરંતુ ટેક્નોલોજી ગમે તેટલી સારી હોય, અંતે તો તેને ખરીદવાની આર્થિક ક્ષમતા જ નિર્ણાયક સાબિત થાય છે, જેમાં પાકિસ્તાન હાલમાં થાપ ખાઈ ગયું છે.
એક કડવી વાસ્તવિકતા
આ સમગ્ર કિસ્સો પાકિસ્તાનની આર્થિક નીતિઓ અને તેના ખોટા આયોજનને પ્રતિબિંબિત કરે છે. એક તરફ દેશમાં સામાન્ય પ્રજા મોંઘવારી અને અછતનો સામનો કરી રહી છે, બીજી તરફ સરકાર પોતાની સૈન્ય મહત્વાકાંક્ષાઓ માટે અબજો ડોલર ખર્ચવા માંગે છે. ચીનનું આ વલણ એ પણ દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં કોઈ પણ મૈત્રી ત્યારે જ ટકે છે જ્યારે તેમાં નાણાકીય વ્યવહાર પારદર્શક હોય.
પાકિસ્તાન માટે આ સ્થિતિ ખૂબ જ નાજુક છે. જો તે IMF પાસેથી રાહત પેકેજ મેળવવામાં સફળ રહે તો કદાચ નાણાકીય સ્થિતિ સુધરી શકે, પરંતુ હાલના તબક્કે ચીન પાસેથી શસ્ત્રો મેળવવા એ પાકિસ્તાન માટે લોઢાના ચણા ચાવવા સમાન છે. આ ઘટનાએ એ વાત ફરીવાર સાબિત કરી છે કે આધુનિક યુદ્ધમાં માત્ર હથિયારો હોવા પૂરતા નથી, તેને ટકાવી રાખવા માટે આર્થિક મજબૂતી અનિવાર્ય છે.
