ભારતીય નાગરિકતા મેળવવાના નિયમો બદલાયા: આ 3 દેશોના પાસપોર્ટ ધારકોએ કરવા પડશે સરન્ડર, જાણો સરકારનો મોટો નિર્ણય
ભારત સરકાર દ્વારા દેશની નાગરિકતા મેળવવાના નિયમોમાં એક બહુ મોટો અને મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. હવેથી ભારતીય નાગરિકતા મેળવવી એટલી સરળ નહીં રહે, કારણ કે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય (MHA) દ્વારા આ અંગેનું એક નવું ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશન બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. આ નવા નિયમો અંતર્ગત, હવે નાગરિકતા મેળવવા ઈચ્છતા અરજદારો માટે એક ખાસ શરત રાખવામાં આવી છે, જે પૂરી કર્યા બાદ જ તેમની નાગરિકતાની અરજી મંજૂર કરવામાં આવશે.
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નાગરિકતા અધિનિયમ ૧૯૫૫ની કલમ ૧૮માં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે અને તે અંતર્ગત ‘નાગરિકતા (સુધારો) નિયમો ૨૦૨૬’ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. આ સાથે જ, વર્ષ ૨૦૦૯ના નિયમોની અનુસૂચિ IC માં એક નવો ફકરો (iiiA) ઉમેરવામાં આવ્યો છે. આ નવા સુધારા મુજબ, ભારતીય નાગરિકતા મેળવવા માટે હવે અરજદારે પોતાનો વિદેશી પાસપોર્ટ સરન્ડર (જમા) કરવો ફરજિયાત રહેશે.
પાસપોર્ટ સંબંધિત તમામ વિગતો આપવી હવે ફરજિયાત
નવા જાહેર કરાયેલા નિયમો અનુસાર, જે પણ વ્યક્તિ ભારતીય નાગરિકતા માટે અરજી કરવા માંગે છે, તેણે પોતાના પાસપોર્ટ સંબંધિત તમામ પ્રકારની નાની-મોટી માહિતી સરકારને સબમિટ કરવી પડશે. અરજદારે સ્પષ્ટપણે જણાવવું પડશે કે તેની પાસે પાકિસ્તાન, અફઘાનિસ્તાન અથવા બાંગ્લાદેશ—આ ત્રણમાંથી કોઈ પણ દેશનો પાસપોર્ટ છે કે નહીં. જો આ ત્રણ દેશોમાંથી કોઈ પણ દેશનો પાસપોર્ટ અરજદાર પાસે હોય, તો તે હાલમાં માન્ય (વેલિડ) અને સક્રિય છે કે પછી તેની મુદત પૂરી થઈ ગઈ છે (એક્સપાયર), તેની વિગતવાર માહિતી આપવી પડશે.
અરજી ફોર્મ સાથે જ પાસપોર્ટની સંપૂર્ણ ડિટેલ્સ આપવી પડશે
નવા નિયમો એટલા માટે કડક બનાવવામાં આવ્યા છે જેથી કોઈપણ પ્રકારની વિસંગતતા ન રહે. જો અરજદાર પાસે ઉપર જણાવેલા ત્રણેય દેશોમાંથી કોઈ પણ એક દેશનો પાસપોર્ટ હોય, તો તેણે અરજી કરતી વખતે જ પાસપોર્ટનો નંબર, પાસપોર્ટ કઈ તારીખે ઈશ્યૂ કરવામાં આવ્યો હતો, કઈ જગ્યાએથી ઈશ્યૂ થયો હતો અને તેની એક્સપાયરી ડેટ કઈ છે, આ તમામ વિગતો ફોર્મમાં ભરવી પડશે. અરજી ફોર્મ સબમિટ કરતી વખતે આ દસ્તાવેજો અને માહિતી જોડવી કાયદાકીય રીતે અનિવાર્ય બનાવવામાં આવી છે.
પાસપોર્ટ સરન્ડર કર્યાની લેખિત સહમતિ આપવી પડશે
નવા નિયમની સૌથી મહત્વની શરત એ છે કે, જ્યારે કોઈ અરજદારની ભારતીય નાગરિકતા માટેની અરજી સ્વીકારવામાં આવશે, તેના બરાબર ૧૫ દિવસની અંદર તેણે પોતાનો વિદેશી પાસપોર્ટ સરન્ડર કરવો પડશે. આ પ્રક્રિયા માટે અરજદારે સંબંધિત સિનિયર સુપરિટેન્ડન્ટ ઓફ પોસ્ટ અથવા સુપરિટેન્ડન્ટ ઓફ… પોસ્ટ સમક્ષ પોતાનો પાસપોર્ટ જમા કરાવી દીધો છે, તેની લેખિત સહમતિ આપવી પડશે. આ લેખિત દસ્તાવેજ રજૂ કર્યા બાદ જ સરકાર દ્વારા નાગરિકતા આપવાની અંતિમ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં આવશે અને અરજી સત્તાવાર રીતે મંજૂર થશે.
ઈ-ઓસીઆઈ (e-OCI) કાર્ડ સેવાનો પ્રારંભ
ગૃહ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, નાગરિકતાના નિયમોમાં આ ફેરફાર કરવાનો મુખ્ય હેતુ નાગરિકતા મેળવવાની પ્રક્રિયામાં પારદર્શકતા લાવવી, વેરિફિકેશન (ચકાસણી) મજબૂત બનાવવી અને તમામ રેકોર્ડ્સ વ્યવસ્થિત રીતે જાળવી રાખવાનો છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, આ મહિનાની શરૂઆતમાં પણ નાગરિકતા (સુધારો) નિયમો ૨૦૨૬ નોટિફાય કરવામાં આવ્યા હતા, જેના હેઠળ ‘ઇલેક્ટ્રોનિક ઓવરસીઝ સિટીઝન ઓફ ઇન્ડિયા’ એટલે કે e-OCI કાર્ડ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું છે. આ નવી વ્યવસ્થાથી હવે અરજી કરવાની સમગ્ર પ્રક્રિયા ઓનલાઈન અને પેપરલેસ બની ગઈ છે.
બાયોમેટ્રિક ડેટા શેર કરવાની સહમતિ અને સગીરો માટે કડક નિયમો
ગૃહ મંત્રાલયે વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે નાગરિકતાના નવા નિયમોમાં સગીર વયના બાળકો (નાબાલિગ) માટે ડબલ પાસપોર્ટ રાખવાના નિયમોને પહેલા કરતાં વધુ કડક અને ચુસ્ત બનાવવામાં આવ્યા છે. જૂની ભૌતિક (ફિઝિકલ) અને કાગળ આધારિત પ્રક્રિયાઓને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરીને હવે ડિજિટલ માધ્યમથી e-OCI કાર્ડ ઇશ્યૂ કરવાની આધુનિક વ્યવસ્થા શરૂ કરી દેવામાં આવી છે.
આ સાથે જ, હવે પાસપોર્ટ અને નાગરિકતાના અરજદારોએ પોતાનો બાયોમેટ્રિક ડેટા (જેમ કે ફિંગરપ્રિન્ટ્સ અને આઇરિસ સ્કેન) શેર કરવા માટે પોતાની લેખિત સહમતિ આપવી પડશે. આ ડેટા લેવાનો ઉદ્દેશ્ય અરજદારોને ‘ફાસ્ટ-ટ્રેક ઇમિગ્રેશન પ્રોગ્રામ’નો હિસ્સો બનાવવાનો છે, જેથી ભવિષ્યમાં પ્રવાસો દરમિયાન તેમને ઓટોમેટિક એનરોલમેન્ટ અને ઝડપી ઇમિગ્રેશનની સુવિધાનો સીધો લાભ મળી શકે. આ તમામ પગલાં દેશની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને વધુ સદ્રઢ બનાવવા અને ડિજિટાઈઝેશનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે લેવામાં આવ્યા છે.
