ગરીબ બાળકો માટે મોટી રાહત: સરકાર આપી રહી છે દર વર્ષે ૧૨ હજારની શિષ્યવૃત્તિ, જાણો કોને અને કેવી રીતે મળશે લાભ
મોંઘવારીના આ યુગમાં શિક્ષણ પણ ખૂબ મોંઘું થઈ ગયું છે. દેશમાં એવા લાખો પરિવારો છે જેમના બાળકો ભણવામાં અતિશય તેજસ્વી અને હોશિયાર હોય છે, પરંતુ આર્થિક તંગીના કારણે તેઓ આગળ ભણી શકતા નથી. ઘણા બાળકોએ તો ધોરણ ૮ પછી મજબૂરીમાં ભણવાનું છોડી દેવું પડે છે. ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોના આવા જ હોશિયાર બાળકોના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર એક અદભુત યોજના ચલાવી રહી છે, જેનું નામ છે NMMSS (નેશનલ મીન્સ-કમ-મેરિટ સ્કોલરશિપ સ્કીમ).
આ યોજના આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે કોઈ આશીર્વાદથી ઓછી નથી. આ યોજના હેઠળ પાત્રતા ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓને દર વર્ષે ₹૧૨,૦૦૦ ની આર્થિક સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે, જેથી પૈસાના અભાવે કોઈ પણ તેજસ્વી બાળકનું ભણતર અધવચ્ચે ન અટકે. ચાલો સમજીએ કે આ યોજના શું છે, કોને લાભ મળી શકે અને તેના માટે કેવી રીતે અરજી કરવી.
દર મહિને ખાતામાં આવશે ₹૧,૦૦૦ ની સહાય
NMMSS યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગરીબ પરિવારોના હોશિયાર બાળકોને ઉચ્ચ પ્રાથમિક શિક્ષણ પછી (ધોરણ ૮ પછી) શાળા છોડતા અટકાવવાનો અને તેમને ધોરણ ૧૨ સુધીનો અભ્યાસ પૂર્ણ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.
આ યોજના હેઠળ પસંદ થયેલા વિદ્યાર્થીઓને સરકાર દ્વારા વાર્ષિક ₹૧૨,૦૦૦ ની સ્કોલરશિપ આપવામાં આવે છે. આ રકમ વિદ્યાર્થીઓને દર મહિને ₹૧,૦૦૦ ના હપ્તા તરીકે સીધી તેમના બેંક ખાતામાં (Direct Benefit Transfer – DBT દ્વારા) જમા કરવામાં આવે છે. આ સહાય ધોરણ ૯ થી શરૂ કરીને ધોરણ ૧૨ સુધી એટલે કે સતત ૪ વર્ષ સુધી મળવાપાત્ર છે. આમ, એક વિદ્યાર્થીને તેના હાઈસ્કૂલના અભ્યાસ દરમિયાન કુલ ₹૪૮,૦૦૦ ની મોટી આર્થિક મદદ સરકાર તરફથી મળે છે.
કઈ શાળાના વિદ્યાર્થીઓને આ યોજનાનો લાભ મળે છે?
આ યોજનાનો લાભ લેવા માટે સરકારે કેટલીક માર્ગદર્શિકા નક્કી કરી છે, જે મુજબ વિદ્યાર્થી કઈ શાળામાં ભણે છે તે ખૂબ મહત્વનું છે:
પાત્ર શાળાઓ: માત્ર સરકારી શાળાઓ (Government Schools), સરકારી ગ્રાન્ટેડ શાળાઓ (Government-Aided Schools) અથવા સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ (જેમ કે જિલ્લા પંચાયત કે મહાનગરપાલિકા) દ્વારા ચાલતી શાળાઓમાં નિયમિત અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ જ આ યોજના માટે ફોર્મ ભરી શકે છે.
અપાત્ર શાળાઓ: કેન્દ્રીય વિદ્યાલય (KV), જવાહર નવોદય વિદ્યાલય (JNV), રાજ્ય સરકાર દ્વારા ચાલતી રહેણાંક શાળાઓ (નવાઝ રહેણાંક શાળાઓ) અને ખાનગી આશ્રમશાળાઓ કે ખાનગી સેલ્ફ-ફાઇનાન્સ શાળાઓમાં ભણતા વિદ્યાર્થીઓ આ યોજનાનો લાભ મેળવી શકતા નથી.
શૈક્ષણિક લાયકાત: કેટલા ટકા હોવા જરૂરી છે?
NMMSS એ મેરિટ આધારિત સ્કોલરશિપ હોવાથી, તેમાં અરજી કરવા માટે વિદ્યાર્થીના અગાઉના ધોરણના ગુણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે:
૧. વિદ્યાર્થીએ ધોરણ ૭ ની પરીક્ષામાં ઓછામાં ઓછા ૫૫% ગુણ અથવા તેને સમકક્ષ ગ્રેડ મેળવેલો હોવો જોઈએ.
૨. અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે નિયમોમાં ૫% ની છૂટછાટ આપવામાં આવી છે. એટલે કે, જો તેઓ ધોરણ ૭ માં ૫૦% ગુણ મેળવેલા હશે, તો પણ તેઓ અરજી કરવા માટે પાત્ર ગણાશે.
૩. આ ઉપરાંત, સ્કોલરશિપ ચાલુ રાખવા માટે વિદ્યાર્થીએ ધોરણ ૮ ની પરીક્ષા ઓછામાં ઓછા ૫૫% (SC/ST માટે ૫૦%) ગુણ સાથે પાસ કરવી અનિવાર્ય છે. ત્યારબાદ ધોરણ ૯ અને ૧૧ માં પ્રથમ પ્રયાસે પ૫% અને ધોરણ ૧૦ માં ૬૦% (SC/ST માટે ૫૫%) ગુણ મેળવવા જરૂરી છે.
આવક મર્યાદા: પરિવારની વાર્ષિક આવક કેટલી હોવી જોઈએ?
આ યોજના ખાસ કરીને આર્થિક રીતે પછાત અને જરૂરિયાતમંદ પરિવારો માટે જ બનાવવામાં આવી હોવાથી સરકારે કડક આવક મર્યાદા નક્કી કરી છે. સ્કોલરશિપનો લાભ મેળવવા ઈચ્છતા વિદ્યાર્થીના માતા-પિતાની તમામ સ્ત્રોતોમાંથી થતી વાર્ષિક કુલ આવક ₹૩.૫ લાખ (ત્રણ લાખ પચાસ હજાર રૂપિયા) થી વધુ ન હોવી જોઈએ. અરજી કરતી વખતે સક્ષમ સરકારી અધિકારી (જેમ કે મામલતદાર કે તલાટી) દ્વારા આપવામાં આવેલું આવકનું પ્રમાણપત્ર રજૂ કરવું ફરજિયાત છે.
અરજી કરવા માટે જરૂરી દસ્તાવેજો (Documents List)
જો તમારું બાળક આ યોજનાની તમામ શરતો પૂરી કરતું હોય, તો ફોર્મ ભરતી વખતે નીચે મુજબના દસ્તાવેજોની જરૂર પડશે:
ધોરણ ૭ અને ધોરણ ૮ ની અસલ માર્કશીટ
સક્ષમ અધિકારીનું પરિવારની વાર્ષિક આવકનું પ્રમાણપત્ર (Income Certificate)
વિદ્યાર્થીનું ઓળખપત્ર
વિદ્યાર્થીની બેંક પાસબુકની નકલ (બેંક ખાતું વિદ્યાર્થીના નામે અથવા માતા-પિતા સાથે સંયુક્ત હોવું જરૂરી છે અને તે સક્રિય હોવું જોઈએ)
જો લાગુ પડતું હોય તો જાતિનું પ્રમાણપત્ર (SC/ST/OBC માટે)
વિકલાંગતા પ્રમાણપત્ર (જો વિદ્યાર્થી દિવ્યાંગ હોય તો)
શાળાના આચાર્યશ્રીનું પ્રમાણપત્ર (જે સાબિત કરે કે વિદ્યાર્થી તે જ શાળામાં અભ્યાસ કરે છે)
કઈ રીતે થાય છે વિદ્યાર્થીઓની પસંદગી? (પરીક્ષા પદ્ધતિ)
આ સ્કોલરશિપ સીધી ફોર્મ ભરવાથી મળતી નથી, પરંતુ તેના માટે વિદ્યાર્થીએ એક રાજ્ય કક્ષાની સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા પાસ કરવી પડે છે. આ પરીક્ષા સામાન્ય રીતે દર વર્ષે નવેમ્બર કે ડિસેમ્બર મહિનામાં યોજાય છે.
આ પરીક્ષામાં મુખ્યત્વે બે વિભાગ હોય છે:
મેટ (MAT – Mental Ability Test): આ વિભાગમાં વિદ્યાર્થીની માનસિક ક્ષમતા, તર્કશક્તિ અને બૌદ્ધિક ક્ષમતા ચકાસવા માટે ૯૦ ગુણના હેતુલક્ષી (MCQ) પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે. તેમાં એનાલોજી, ક્લાસિફિકેશન અને સિરીઝ જેવા પ્રશ્નો હોય છે.
સેટ (SAT – Scholastic Aptitude Test): આ વિભાગ પણ ૯૦ ગુણનો હોય છે, જેમાં ધોરણ ૭ અને ૮ ના અભ્યાસક્રમ આધારિત વિજ્ઞાન, સામાજિક વિજ્ઞાન અને ગણિત વિષયના પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે.
પરીક્ષા પાસ કરવા માટે સામાન્ય વર્ગના વિદ્યાર્થીઓએ બંને વિભાગમાં મળીને કુલ ઓછામાં ઓછા ૪૦% ગુણ મેળવવાના રહેશે, જ્યારે SC અને ST વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે પાસિંગ માર્ક્સ ૩૨% નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. પરીક્ષાના મેરિટ લિસ્ટના આધારે આખરી પસંદગી થાય છે.
