ઈરાન-અમેરિકા યુદ્ધ: પાકિસ્તાન મધ્યસ્થીની ભૂમિકામાં? ભારતની ગેરહાજરી મુદ્દે કોંગ્રેસે સરકાર પર કર્યા આકરા પ્રહાર
મધ્ય પૂર્વમાં છેલ્લા એક મહિનાથી ચાલી રહેલા ભીષણ યુદ્ધને રોકવા માટે અત્યારે પડદા પાછળ મોટી રાજદ્વારી રમત રમાઈ રહી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોમવારે સંકેત આપ્યા હતા કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વાટાઘાટોનો દોર શરૂ થઈ ગયો છે. જોકે, આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ આ મંત્રણામાં ભારતને બદલે પાકિસ્તાન, તુર્કી અને ઈજિપ્ત જેવા દેશો મધ્યસ્થી તરીકે ઉભરી રહ્યા છે. આ સમાચાર વાયુવેગે પ્રસરતા જ ભારતમાં વિપક્ષી દળ કોંગ્રેસે સરકાર પર પસ્તાળ પાડી છે.
કોંગ્રેસનો આક્રોશ: “આ ભારત માટે અપમાનજનક છે”
કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા સુપ્રિયા શ્રીનાતે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર એક કડક પોસ્ટ શેર કરીને સરકારને ઘેરી છે. તેમણે લખ્યું, “મધ્ય પૂર્વના આટલા મોટા સંકટના ઉકેલ માટે જે મહત્વપૂર્ણ બેઠકો થઈ રહી છે, તેમાં આતંકવાદના કેન્દ્ર ગણાતા પાકિસ્તાનને સામેલ કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ ભારત આ વાટાઘાટોના ટેબલ પરથી સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર છે. આ સ્થિતિ ભારત માટે અસ્વીકાર્ય અને ચિંતાજનક છે.” કોંગ્રેસનું કહેવું છે કે ભારત જે ‘વિશ્વગુરુ’ હોવાનો દાવો કરે છે, તે આવી ગંભીર વૈશ્વિક કટોકટીમાં ક્યાંય દેખાતું નથી.
એક્સિઓસ રિપોર્ટ અને ૩ મુસ્લિમ દેશોની ભૂમિકા
અમેરિકી ન્યૂઝ વેબસાઈટ ‘એક્સિઓસ’ના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંદેશા વ્યવહાર માટે તુર્કી, ઈજિપ્ત અને પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રીઓ પુલનું કામ કરી રહ્યા છે. વ્હાઇટ હાઉસના ખાસ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ અને ઈરાની વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી વચ્ચે આ ત્રણેય દેશો દ્વારા જ મહત્વની માહિતીની આપ-લે કરવામાં આવી રહી છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જોકે કોઈ દેશનું નામ સત્તાવાર રીતે લીધું નથી, પરંતુ તેમણે સ્વીકાર્યું છે કે “વાતચીત ચાલી રહી છે.”
ઈસ્લામાબાદમાં ગુપ્ત બેઠકની શક્યતા?
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, ઇઝરાયેલના કેટલાક વરિષ્ઠ અધિકારીઓનું માનવું છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની પ્રત્યક્ષ વાતચીત આ અઠવાડિયે પાકિસ્તાનની રાજધાની ઈસ્લામાબાદમાં થઈ શકે છે. જેરેડ કુશનર અને સ્ટીવ વિટકોફ રવિવારે જ તેમના ઈરાની સમકક્ષો સાથે સંપર્કમાં હોવાના અહેવાલ છે. જો આ બેઠક પાકિસ્તાનમાં થાય છે, તો તે દક્ષિણ એશિયાના રાજકારણ માટે એક મોટો વળાંક સાબિત થશે, જે ભારત માટે રાજદ્વારી દ્રષ્ટિએ મોટો આંચકો ગણી શકાય.
ભારતની સ્થિતિ અને પડકારો
જોકે, ભારતીય વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે તાજેતરમાં જ ગલ્ફ દેશોના રાજદૂતો અને અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો સાથે વાતચીત કરી છે, પરંતુ તે મુખ્યત્વે ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા અને ભારતીયોની સલામતી પૂરતી મર્યાદિત હોવાનું જણાય છે. કોંગ્રેસનો આરોપ છે કે ભારત આ યુદ્ધમાં મધ્યસ્થી તરીકેની પોતાની તક ગુમાવી રહ્યું છે અને પાકિસ્તાન જેવા દેશોને વૈશ્વિક મંચ પર મહત્ત્વ મળી રહ્યું છે.
૨૪ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના આ ઘટનાક્રમે ભારતની વિદેશ નીતિ સામે અનેક સવાલો ઉભા કર્યા છે. શું ભારત ખરેખર મધ્યસ્થીની રેસમાંથી બહાર છે? કે પછી ભારત પોતાની રીતે કોઈ મોટી ભૂમિકા ભજવવા માટે ‘શાંત મુત્સદ્દીગીરી’ કરી રહ્યું છે? પાકિસ્તાનની વધતી જતી સક્રિયતા ચોક્કસપણે ભારત માટે વ્યૂહાત્મક ચિંતાનો વિષય છે.
