રાખડીના તહેવાર પહેલાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં ફેરફાર થયો કે નહીં? જાણો આજના નવીનતમ દર અને કિંમતો ન ઘટવાનું સાચું કારણ
રક્ષાબંધનનો પવિત્ર તહેવાર નજીક આવી રહ્યો છે ત્યારે દેશના કરોડો વાહનચાલકો અને સામાન્ય નાગરિકોના મનમાં એક જ સવાલ પૂછાઈ રહ્યો છે કે શું તહેવારોની મોસમમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કોઈ રાહત મળશે કે કેમ. અમેરિકા દ્વારા ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા કડક આર્થિક પ્રતિબંધો બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ (કૂડ તેલ) ની કિંમતોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. આમ છતાં, સ્થાનિક છૂટક બજારમાં વાહનચાલકોને આ ઘટાડાનો લાભ મળતો દેખાતો નથી. દેશમાં સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) જેવી કે IOCL, BPCL અને HPCL એ ઇંધણના ભાવ સ્થિર રાખ્યા છે.
મે મહિનાથી દેશમાં ઇંધણના ભાવ સ્થિર
દેશભરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના દરો ૨૫ મે પછીથી સતત સ્થિર રહ્યા છે. તે સમયે સરકારી તેલ કંપનીઓએ પેટ્રોલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર ₹૨.૬૧ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર ₹૨.૭૧નો વધારો કર્યો હતો. ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલમાં ઘણા ચઢાવ-ઉતાર આવ્યા હોવા છતાં, ભારતમાં પેટ્રોલ પંપ પર કિંમતોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી.
હાલમાં દેશના મુખ્ય મેટ્રો શહેરોની વાત કરીએ તો દિલ્હીમાં પેટ્રોલ પ્રતિ લિટર આશરે ₹૧૦૨.૧૨ અને ડીઝલ ₹૯૫.૨૦ ના ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે. મુંબઈમાં પેટ્રોલ ₹૧૧૧.૩૧ અને ડીઝલ ₹૯૭.૯૭ પ્રતિ લિટર છે. કોલકાતામાં પેટ્રોલનો ભાવ ₹૧૧૩.૫૧ અને ડીઝલ ₹૯૯.૮૨ છે, જ્યારે ચેન્નાઈમાં પેટ્રોલ ₹૧૦૭.૭૮ અને ડીઝલ ₹૯૯.૫૬ ના સ્તરે છે. આ સિવાય બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, પટના અને જયપુર જેવા શહેરોમાં પણ દરો સ્થિર રહ્યા છે.
ક્રૂડ ઓઇલ સસ્તું થવા છતાં ભાવ કેમ નથી ઘટતા?
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડના ભાવ ઘટવા છતાં દેશમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તા ન થવા પાછળ એક મોટું આર્થિક કારણ રહેલું છે. તાજેતરના મહિનાઓમાં જ્યારે યુએસ-ઈરાન તણાવ ચરમસીમા પર હતો અને વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવ ગગનચુંબી ઊંચાઈએ પહોંચ્યા હતા, ત્યારે તેલ કંપનીઓએ તેનો આખો બોજ સામાન્ય જનતા પર નાખ્યો નહોતો. તે સમયે ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ પોતાના માર્જિન ઘટાડીને મોટા પાયે નુકસાન સહન કર્યું હતું.
હવે જ્યારે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ નીચા આવ્યા છે, ત્યારે આ તેલ કંપનીઓ ઉતાવળમાં ભાવ ઘટાડવાને બદલે અગાઉ થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ કરી રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય અનિશ્ચિતતાઓને કારણે કંપનીઓ અત્યારે સાવચેતીનું વલણ અપનાવી રહી છે, જેના કારણે નજીકના ભવિષ્યમાં પણ ભાવમાં મોટા ઘટાડાની શક્યતા ઓછી જણાઈ રહી છે.
વિવિધ શહેરોમાં કેમ અલગ-અલગ હોય છે ભાવ?
ઘણા ગ્રાહકોને આશ્ચર્ય થાય છે કે એક જ દેશમાં અલગ-અલગ શહેરોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના દરમાં આટલો મોટો તફાવત કેમ હોય છે. તેના મૂળમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા લેવામાં આવતા ટેક્સનું માળખું છે. જ્યારે તમે ₹૧૦૦ નું પેટ્રોલ ખરીદો છો, ત્યારે તે રકમનો આશરે ૪૦% થી ૪૫% હિસ્સો માત્ર કેન્દ્ર સરકારની એક્સાઇઝ ડ્યુટી અને રાજ્ય સરકારોના વેટ (VAT) ના રૂપમાં ટેક્સ તરીકે જાય છે.
દરેક રાજ્યમાં વેટ અને સ્થાનિક કરના દર અલગ-અલગ હોય છે, જેથી શહેરે-શહેરે ભાવ બદલાય છે. ટેક્સ ઉપરાંત, તેલ શુદ્ધિકરણ (રિફાઇનિંગ) નો ખર્ચ, રિફાઇનરીથી પંપ સુધી પહોંચાડવાનું ભાડું (ફ્રેટ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન), સ્થાનિક બજારની સ્પર્ધા અને પેટ્રોલ પંપ ડીલર્સનું કમિશન જેવા પરિબળો પણ ઇંધણની અંતિમ કિંમત નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
