વિદેશમાં રહેતા ભારતીય સૈન્યના પેન્શનધારકો માટે મોટી રાહત! હવે ભારતીય બેંકના અધિકારી પાસેથી જમા કરાવી શકશે લાઇફ સર્ટિફિકેટ, જાણો સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા
વિદેશમાં સ્થાયી થયેલા ભારતીય સેનાના નિવૃત્ત કર્મચારીઓ અને તેમના પરિવારજનો માટે કેન્દ્ર સરકાર તરફથી મહત્ત્વપૂર્ણ રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. હવે વિદેશમાં રહેતા સંરક્ષણ ક્ષેત્રના પેન્શનધારકોને દર વર્ષે લાઇફ સર્ટિફિકેટ (જીવન પ્રમાણપત્ર) જમા કરાવવા માટે ભારત આવવાની કે ભારતીય દૂતાવાસની મુલાકાત લેવાની ફરજ નહીં પડે. તેઓ પોતાના રહેઠાણના દેશમાં કાર્યરત અધિકૃત ભારતીય બેંકના અધિકારી પાસેથી પ્રમાણપત્ર પ્રમાણિત કરાવીને જમા કરાવી શકશે.
આ સુવિધા ખાસ કરીને એવા NRI પેન્શનધારકો અને ફેમિલી પેન્શન મેળવતા લોકોને ફાયદો કરાવશે, જેઓ વિદેશમાં રહેતા હોવાને કારણે દર વર્ષે પેન્શન સંબંધિત ઓળખ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવતા હતા.
SPARSH પેન્શનધારકોને મળશે લાભ
સંરક્ષણ મંત્રાલય હેઠળની પેન્શન વ્યવસ્થા SPARSH (System for Pension Administration – RAKSHA) દ્વારા પેન્શન મેળવતા નિવૃત્ત સૈનિકો અને ફેમિલી પેન્શનધારકોને આ સુવિધાનો લાભ મળશે.

પ્રિન્સિપલ કંટ્રોલર ઓફ ડિફેન્સ એકાઉન્ટ્સ (પેન્શન) દ્વારા 9 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા સર્ક્યુલર નંબર 685માં આ અંગેની માર્ગદર્શિકાનો પુનરોચ્ચાર કરવામાં આવ્યો છે.
આ નિયમ મુજબ, વિદેશમાં રહેતા પેન્શનધારકો અધિકૃત ભારતીય બેંકની વિદેશી શાખાના અધિકારી પાસેથી મેન્યુઅલ લાઇફ સર્ટિફિકેટ પ્રમાણિત કરાવી શકે છે. જોકે, દરેક વિદેશી બેંક અથવા તેના કર્મચારી દ્વારા આપવામાં આવેલું પ્રમાણપત્ર માન્ય ગણાશે નહીં.
કોણ પ્રમાણપત્ર પ્રમાણિત કરી શકશે?
Defence Pension Payment Instructions (DPPI), 2013ના નિયમો અનુસાર, ભારતીય રિઝર્વ બેંકના અધિનિયમની બીજી અનુસૂચિમાં સમાવિષ્ટ બેંકના અધિકૃત અધિકારી લાઇફ સર્ટિફિકેટ પ્રમાણિત કરી શકે છે.
વિદેશમાં રહેતા NRI પેન્શનધારકો માટે ભારતીય જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોની અધિકૃત વિદેશી શાખાઓના અધિકારીઓ પણ પ્રમાણપત્ર આપી શકે છે.
ખાસ ધ્યાન રાખવાની બાબત એ છે કે સંબંધિત વિદેશી બેંક શાખા RBIના e-Kuber પોર્ટલ પર અધિકૃત હોવી જરૂરી છે. એટલે કે કોઈપણ વિદેશી બેંકમાં જઈને પ્રમાણપત્ર બનાવડાવવાથી તે આપમેળે માન્ય થઈ જશે એવું નથી.
કયા માધ્યમથી જમા કરાવવું પડશે લાઇફ સર્ટિફિકેટ?
વિદેશમાં રહેતા NRI અને નેપાળમાં વસતા ગોરખા પેન્શનધારકો માટે ડિફેન્સ એકાઉન્ટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા ખાસ ઈમેઇલ સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે.
પેન્શનધારકો પોતાનું લાઇફ સર્ટિફિકેટ અને પેન્શન સંબંધિત અન્ય માહિતી માટે નીચેના ઈમેઇલ સરનામાનો ઉપયોગ કરી શકે છે:
પ્રમાણપત્ર પર અધિકૃત અધિકારીની સહી અને સિક્કો હોવો જરૂરી છે. નીચેના અધિકારીઓ દ્વારા આપવામાં આવેલું પ્રમાણપત્ર પણ નિર્ધારિત શરતોને આધારે સ્વીકારવામાં આવે છે:
- વિદેશમાં આવેલા ભારતીય દૂતાવાસ, હાઈ કમિશન અથવા મિશનના અધિકારીઓ.
- ભારતીય કોન્સ્યુલેટના અધિકારીઓ.
- રહેઠાણના દેશમાં કાર્યરત અધિકૃત ભારતીય જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોના અધિકારીઓ.
- નોટરી પબ્લિક.
- લાગુ પડતી પરિસ્થિતિમાં IE Nepal હેઠળ કાર્યરત પેન્શન વિતરણ કચેરીના અધિકારીઓ.
પ્રમાણપત્રમાં કોઈ માહિતી અધૂરી ન હોવી જોઈએ. અસ્પષ્ટ સહી, સિક્કા વગરનું પ્રમાણપત્ર અથવા બિનઅધિકૃત વ્યક્તિ દ્વારા આપવામાં આવેલું પ્રમાણપત્ર નામંજૂર થઈ શકે છે.
12 મહિના સુધી માન્ય રહેશે લાઇફ સર્ટિફિકેટ
આ નિયમમાં સૌથી મહત્ત્વની રાહત એ છે કે વિદેશમાં રહેતા NRI અને નેપાળમાં વસતા ગોરખા પેન્શનધારકો વર્ષ દરમિયાન ગમે ત્યારે લાઇફ સર્ટિફિકેટ જમા કરાવી શકે છે.

આ પ્રમાણપત્ર SPARSH સિસ્ટમમાં અગાઉ નોંધાયેલી છેલ્લી ઓળખ અથવા પ્રમાણપત્રની તારીખથી 12 મહિના સુધી માન્ય રહેશે. એટલે કે હવે દરેક પેન્શનધારકે નવેમ્બર મહિનામાં જ આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી જરૂરી નથી.
પેન્શન બંધ ન થાય તે માટે આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો
લાઇફ સર્ટિફિકેટ એ સાબિત કરવા માટે જરૂરી છે કે પેન્શનધારક હયાત છે અને પેન્શન મેળવવા માટે પાત્ર છે. નિર્ધારિત સમયગાળામાં ઓળખ પ્રક્રિયા પૂર્ણ ન થાય તો પેન્શનની ચુકવણીમાં વિક્ષેપ આવી શકે છે.
તેથી વિદેશમાં રહેતા પેન્શનધારકોએ પોતાનું છેલ્લું લાઇફ સર્ટિફિકેટ ક્યારે જમા કરાવ્યું હતું તે SPARSH પોર્ટલ પર તપાસવું જોઈએ. પ્રમાણપત્ર બનાવડાવતા પહેલાં બેંક શાખાની અધિકૃતતા ચકાસવી અને જમા કરાવ્યા બાદ તેની રસીદ અથવા પુરાવો સાચવી રાખવો જોઈએ.
આ નવી સ્પષ્ટતાથી વિદેશમાં રહેતા હજારો નિવૃત્ત સૈનિકો અને તેમના પરિવારજનોને પેન્શન સંબંધિત વહીવટી મુશ્કેલીઓમાંથી રાહત મળી શકે છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધ પેન્શનધારકો માટે આ વ્યવસ્થા સમય અને ખર્ચ બંનેની બચત કરાવનારી સાબિત થઈ શકે છે.
