રસાયણમુક્ત ખેતીથી જમીન જીવંત બની, ડેસર તાલુકામાં પ્રભાતભાઈ ભોઈ બન્યા પ્રેરણાસ્ત્રોત
વડોદરા જિલ્લાના ડેસર તાલુકાના ડુંગરીપુરા ગામના પ્રભાતભાઈ લક્ષ્મણભાઈ ભોઈ આજે પ્રાકૃતિક ખેતી ક્ષેત્રે એક પ્રેરણાદાયી ઉદાહરણ બન્યા છે. ૨૦૧૭થી રાસાયણિક ખેતીનો ત્યાગ કરી ગાય આધારિત ખેતી અપનાવનાર પ્રભાતભાઈએ સાબિત કર્યું છે કે પ્રકૃતિના સાનિધ્યમાં રહીને પણ આર્થિક રીતે સધ્ધર થઈ શકાય છે.
પંચસ્તરીય ખેતી પદ્ધતિની વિશેષતા
પ્રભાતભાઈ પોતાની ચાર વિઘા જમીનમાં પંચસ્તરીય (Five-layer) પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરે છે. આ પદ્ધતિમાં જમીનના એક જ ટુકડા પર અલગ-અલગ ઊંચાઈ ધરાવતા પાકો લેવામાં આવે છે, જેનાથી સૂર્યપ્રકાશ અને જમીનની ફળદ્રુપતાનો મહત્તમ ઉપયોગ થાય છે. તેમની ખેતીના મુખ્ય આધારસ્તંભો નીચે મુજબ છે:
-
ગાય આધારિત પોષણ: ખેતીમાં ખાતર તરીકે જીવામૃત અને ઘનજીવામૃતનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જે ગાયના ગોબર અને ગૌમૂત્રમાંથી તૈયાર થાય છે.
-
ખર્ચમાં ઘટાડો: રાસાયણિક દવાઓ અને મોંઘા ખાતરોનો ખર્ચ શૂન્ય થતા ખેતી નફાકારક બની છે.
-
જમીનનું સ્વાસ્થ્ય: વર્ષો સુધી પ્રાકૃતિક ખેતી કરવાથી જમીન છિદ્રાળુ બની છે અને તેની જલધારણ ક્ષમતામાં વધારો થયો છે.
-
પૂરક આવક: ૫૦૦ ચોરસ ફૂટમાં બાગાયતી નર્સરી વિકસાવી છે, જ્યાંથી તેઓ રોપા વેચીને રોજિંદી આવક મેળવે છે.
તાલીમથી પરિવર્તન સુધીની સફર
પ્રભાતભાઈએ ૨૦૧૭માં વડતાલ ખાતે યોજાયેલી શિબિરમાં ભાગ લીધા બાદ આ માર્ગ પસંદ કર્યો હતો. આજે તેઓ માત્ર ખેડૂત નથી, પણ એક માર્ગદર્શક પણ છે. ‘આત્મા’ પ્રોજેક્ટ હેઠળ તેઓ ત્રણ ગ્રામ પંચાયતોના ૧૨૫ ખેડૂતોને પ્રાકૃતિક ખેતીની તાલીમ આપી રહ્યા છે. તેમનું ખેતર આજે મુલાકાતીઓ માટે એક જીવંત પાઠશાળા બની ગયું છે.
સરકારી સહાયનો સદુપયોગ
પ્રભાતભાઈએ મુખ્યમંત્રી પાક સંગ્રહ સ્ટ્રક્ચર અને બાગાયતી નર્સરી વિકાસ કાર્યક્રમ જેવી વિવિધ યોજનાઓનો લાભ લઈને પોતાની ખેતીને આધુનિક અને સુવિધાયુક્ત બનાવી છે. ગ્રાહકો સીધા જ તેમના ખેતરે આવીને બજાર ભાવે તાજી અને શુદ્ધ શાકભાજીની ખરીદી કરે છે, જેનાથી વચેટિયાઓ દૂર થયા છે અને નફો સીધો ખેડૂતને મળે છે.
તેમના મતે, પ્રાકૃતિક ખેતી માત્ર આવકનું સાધન નથી પરંતુ તે સ્વાસ્થ્ય, શાંતિ અને આત્મસંતોષ આપનારી જીવનશૈલી છે. પ્રભાતભાઈ અને તેમની પત્નીનું આ કાર્ય આજે વડોદરા જિલ્લાના અન્ય ખેડૂતો માટે પણ પ્રેરણાનું ઝરણું બની રહ્યું છે.
