ઇન્ડિગો સંકટ: જાણી જોઈને કાવતરું કે માત્ર ગેરવહીવટ? DGCA તપાસમાં ચોંકાવનારા ખુલાસા!
ભારતીય ઉડ્ડયન ક્ષેત્રની સૌથી મોટી એરલાઇન ઇન્ડિગો (IndiGo) દ્વારા તાજેતરમાં હજારો ફ્લાઇટ્સ રદ્દ થવાના મામલે દેશભરમાં હાહાકાર મચી ગયો છે. મુસાફરોની હાલાકી અને એરપોર્ટ્સ પર સર્જાયેલી અરાજકતા વચ્ચે આ સંકટ પાછળનું કારણ શું છે—માત્ર મેનેજમેન્ટની ખામી કે પછી નિયમો પાછા ખેંચાવવા માટેનું જાણીજોઈને કરાયેલું કાવતરું (deliberate conspiracy)?
DGCAના નવા FDTL નિયમો અને સંકટની શરૂઆત
સંકટની શરૂઆત ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ સિવિલ એવિએશન (DGCA) દ્વારા લાગુ કરાયેલા નવા ફ્લાઇટ ડ્યુટી ટાઇમ લિમિટેશન (FDTL) નિયમોથી થઈ. આ નિયમોનો હેતુ પાઇલટ્સ અને ક્રૂનો થાક ઘટાડવાનો અને ફ્લાઇટ સલામતી સુધારવાનો હતો. આ નિયમોમાં મુખ્યત્વે નીચેના ફેરફારો હતા:
- સાપ્તાહિક ફરજિયાત આરામનો સમયગાળો 36 કલાકથી વધારીને 48 કલાક કરવામાં આવ્યો.
- ‘રાત્રિ’ની વ્યાખ્યાનો સમયગાળો 12:00 થી 6:00 વાગ્યા સુધી લંબાવવામાં આવ્યો.
- રાત્રિ દરમિયાન પાઇલટ્સ માટે લેન્ડિંગની મર્યાદા છથી ઘટાડીને માત્ર બે કરવામાં આવી.
DGCAએ એરલાઇન્સને આ નિયમોનું પાલન કરવા માટે પૂરતો સમય (લગભગ એક વર્ષ) આપ્યો હતો. ઇન્ડિગોને પણ ખબર હતી કે આ કડક નિયમોને કારણે ક્રૂ રોસ્ટર પર દબાણ વધશે અને પાઇલટ્સની વધુ જરૂર પડશે, પરંતુ એરલાઇને સમયસર ક્રૂની ભરતી અને ઉપલબ્ધતાના આયોજન પર પૂરતું ધ્યાન આપ્યું ન હતું.
કાવતરાના આક્ષેપો અને આંતરિક ખામી
જ્યારે ડિસેમ્બરની શરૂઆતમાં અચાનક મોટી સંખ્યામાં ફ્લાઇટ્સ રદ્દ થવા લાગી, ત્યારે રાજકીય અને ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં ચર્ચા શરૂ થઈ કે શું ઇન્ડિગોએ આ સ્થિતિ જાણી જોઈને ઊભી કરી છે. પૂર્વ ઇન્ડિગો કેપ્ટન અને કેટલાક વિશ્લેષકોએ આક્ષેપ કર્યો કે એરલાઇને ઇરાદાપૂર્વક ઓપરેશનલ સિસ્ટમને કથળવા દીધી, જેથી સરકાર FDTLના નવા નિયમોમાં રાહત આપવા મજબૂર થાય.
બીજી બાજુ, કેન્દ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રી રામ મોહન નાયડુએ સંસદમાં સ્પષ્ટતા કરી કે મોટા પાયે ફ્લાઇટ્સ રદ્દ થવાનું મુખ્ય કારણ ઇન્ડિગોની આંતરિક પ્લાનિંગ સિસ્ટમ અને ક્રૂ રોસ્ટરિંગની ખામીઓ હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે નવા FDTL નિયમોના કારણે અન્ય એરલાઇન્સમાં કોઈ મોટો અવરોધ આવ્યો નથી, તેથી ઇન્ડિગોની સમસ્યા આંતરિક છે.
DGCAની કાર્યવાહી અને રાહત
સંકટ વધતા, DGCAએ ઇન્ડિગોને કારણદર્શક નોટિસ (Show Cause Notice) આપી અને કડક કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી આપી. મુસાફરોની હાલાકીને ધ્યાનમાં રાખીને, DGCAએ તાત્કાલિક અસરથી FDTL નિયમોના કેટલાક નિર્ણયો પાછા ખેંચી લીધા, જેમ કે સાપ્તાહિક આરામની જોગવાઈ અને રાત્રિ લેન્ડિંગની મર્યાદામાં છૂટછાટ આપી. આ છૂટછાટ ઇન્ડિગોને ફેબ્રુઆરી 2026 સુધી મળી છે, જે દરમિયાન તેણે ક્રૂની ઉપલબ્ધતા સુધારવા માટેનો 30-દિવસનો રોડમેપ DGCAને રજૂ કરવાનો રહેશે.
દિલ્હી હાઇકોર્ટે પણ આ મામલે કેન્દ્ર સરકાર અને DGCAને ફટકાર લગાવી હતી. કોર્ટે પૂછ્યું કે ‘5000ની ટિકિટ 40000ની કેવી રીતે થઈ?’ અને DGCA દ્વારા એરલાઇન્સ સામે કોઈ કાર્યવાહી ન કરવા બદલ સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે ઇન્ડિગો દ્વારા પૂરતી તૈયારી ન કરવી અને નવા નિયમોને ધ્યાનમાં રાખીને ક્રૂની ભરતી ન કરવી એ ઓપરેશનલ ગેરવહીવટનો સ્પષ્ટ કેસ છે. જોકે, આ ગેરવહીવટ પાછળ નિયમોમાં છૂટછાટ મેળવવાનો કોઈ છૂપો ઇરાદો હતો કે કેમ, તે DGCAની ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસ સમિતિના અંતિમ રિપોર્ટ પરથી સ્પષ્ટ થશે.
