ડિજિટલ મૂલ્યાંકનને કારણે વિદ્યાર્થીઓના પરિણામ પર જોખમ? GSTA એ ઉઠાવ્યા સવાલ
સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) દ્વારા ધોરણ ૧૨ ની આન્સર શીટ્સનું ડિજિટલ મૂલ્યાંકન ફરજિયાત કરવાના નિર્ણયને પગલે દિલ્હીની સરકારી શાળાઓના શિક્ષકોમાં હલચલ મચી ગઈ છે. જ્યાં એક તરફ CBSE તકનીકી પ્રગતિ અને મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવાના હેતુથી આ નવી સિસ્ટમ લાગુ કરવા પર ભાર મૂકી રહી છે, ત્યાં બીજી તરફ શિક્ષકોનું માનવું છે કે જમીની સ્તર પર હજુ તૈયારીઓ પૂર્ણ નથી. આ ચિંતાને ધ્યાનમાં રાખીને ગવર્મેન્ટ સ્કૂલ ટીચર્સ એસોસિએશન (GSTA) એ CBSE ને એક ઔપચારિક પત્ર લખીને પોતાની આપત્તિઓ નોંધાવી છે.
શિક્ષક સંઘનું સ્પષ્ટ કહેવું છે કે તેમને ટેક્નોલોજી સામે કોઈ વાંધો નથી, પરંતુ પૂરતી તાલીમ અને તકનીકી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિના તેને ફરજિયાત બનાવવી એ પરિણામો (Results) સાથે ચેડા કરવા સમાન સાબિત થઈ શકે છે. આ લેખ આ મુદ્દાની ઊંડાઈ, શિક્ષકોની સમસ્યાઓ અને GSTA ની માંગણીઓ પર વિગતવાર પ્રકાશ પાડે છે.
૧. અચાનક બદલાવ અને તૈયારીનો અભાવ: મુખ્ય મુદ્દો
GSTA નું માનવું છે કે ડિજિટલ મૂલ્યાંકન સિસ્ટમને અચાનક લાગુ કરવી વ્યવહારુ નથી. એક લાંબી પ્રક્રિયા, જે દાયકાઓથી પેન-પેપર દ્વારા કરવામાં આવી રહી હતી, તેને રાતોરાત ડિજિટલ બનાવવા માટે શિક્ષકોએ માત્ર માનસિક રીતે તૈયાર થવું પડશે એટલું જ નહીં, પરંતુ તેમને સક્ષમ પણ બનાવવા પડશે.
-
મૂલ્યાંકનની ચોકસાઈ પર સવાલ: શિક્ષકોને ડર છે કે જો તેઓ નવી ટેક્નોલોજી સાથે સહજ નહીં હોય, તો કોપીઓ ચેક કરતી વખતે તકનીકી ભૂલો થઈ શકે છે. એક નાની ભૂલ વિદ્યાર્થીના ભવિષ્ય પર મોટી અસર કરી શકે છે.
-
પ્રક્રિયામાં વિલંબ: ઘણા શિક્ષકો જે પરંપરાગત પદ્ધતિથી ખૂબ ઝડપથી કોપીઓ તપાસે છે, બની શકે કે ડિજિટલ સ્ક્રીન પર તે ગતિ જાળવી ન શકે. આનાથી મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં વિલંબ પણ થઈ શકે છે.
૨. તાલીમ અને મોક પ્રેક્ટિસનો અભાવ
શિક્ષક સંઘના મહાસચિવ અજય વીર યાદવે CBSE ને લખેલા પત્રમાં સૌથી મોટી ચિંતા તાલીમ (Training) અને મોક પ્રેક્ટિસ (Mock Practice) ના અભાવને જણાવી છે.
ઔપચારિક તાલીમનો અભાવ
દિલ્હીની સરકારી શાળાઓના શિક્ષકોનો એક મોટો વર્ગ એવો છે જે ઘણા વર્ષોથી ભણાવી રહ્યો છે અને પરંપરાગત પદ્ધતિઓમાં માહિર છે. એસોસિએશનનું કહેવું છે કે મોટાભાગના શિક્ષકોને ડિજિટલ મૂલ્યાંકન સિસ્ટમની ઔપચારિક અને પ્રમાણિત તાલીમ આપવામાં આવી નથી. ઓનલાઈન કોપીઓ ચેક કરવી એ માત્ર સ્ક્રીન પર જોવું નથી, પરંતુ તેની સાથે માર્કસ નોંધવા, કોમેન્ટ્સ લખવી અને તકનીકી સમસ્યાઓનું સમાધાન કરવું પણ સામેલ છે.
મોક પ્રેક્ટિસ અથવા ટ્રાયલનો અભાવ
કોઈપણ નવી સિસ્ટમને મોટા પાયે લાગુ કરતા પહેલા તેનું પરીક્ષણ (Trial) જરૂરી છે. GSTA મુજબ, CBSE એ હજુ સુધી મોટા પાયે મોક પ્રેક્ટિસ આયોજિત કરી નથી, જેથી શિક્ષકો આ સિસ્ટમથી પરિચિત થઈ શકે. ટ્રાયલ વિના સીધી બોર્ડની પરીક્ષાની કોપીઓ તપાસવી એ ખૂબ મોટું જોખમ છે.
૩. તકનીકી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને IT સહાય પર નિર્ભરતા
પત્રમાં બીજી એક મહત્વપૂર્ણ બાબત ઉઠાવવામાં આવી છે, જે શાળાઓના તકનીકી માળખા (Technical Infrastructure) સાથે જોડાયેલી છે.
-
IT આસિસ્ટન્ટ પર નિર્ભરતા: સત્ય એ છે કે ઘણી શાળાઓમાં હજુ પણ ડિજિટલ કાર્યો માટે શિક્ષકો અને પ્રશાસન સંપૂર્ણપણે IT આસિસ્ટન્ટ પર નિર્ભર રહે છે. કોપીઓ ચેક કરતી વખતે જો ઇન્ટરનેટ બંધ થઈ જાય, કમ્પ્યુટર ક્રેશ થઈ જાય અથવા સોફ્ટવેરમાં કોઈ બગ (bug) આવી જાય, તો શિક્ષકો પોતાના સ્તરે તેને ઠીક કરવામાં સક્ષમ નહીં હોય.
-
વ્યવહારુ મુશ્કેલીઓ: સ્ક્રીન પર લાંબા સમય સુધી કોપીઓ ચેક કરવાથી આંખો પર તાણ પડી શકે છે. આ સિવાય, ભૌતિક રીતે કોપી હાથમાં લઈને તપાસવા અને સ્ક્રીન પર તપાસવાના અનુભવમાં ઘણો તફાવત છે.
૪. GSTA નો પ્રસ્તાવ: પાઈલોટ પ્રોજેક્ટ અને તબક્કાવાર પદ્ધતિ
શિક્ષક સંઘે CBSE ને પત્ર લખીને માત્ર વિરોધ જ નથી કર્યો, પરંતુ સમાધાન પણ સૂચવ્યું છે. એસોસિએશનનું માનવું છે કે વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને આ સત્રમાં આ નિર્ણયને ફરજિયાત બનાવવો જોઈએ નહીં.
આ સત્ર માટે પાઈલોટ પ્રોજેક્ટ
GSTA નું સૂચન છે કે આ વર્ષે ડિજિટલ મૂલ્યાંકનને ફરજિયાત બનાવવાને બદલે મર્યાદિત સ્તરે પાઈલોટ પ્રોજેક્ટ (Pilot Project) તરીકે લાગુ કરવામાં આવે.
-
સ્વૈચ્છિક ભાગીદારી: તાજેતરમાં નિયુક્ત થયેલા તે શિક્ષકો, જેમણે તેમની ભરતી પ્રક્રિયા અથવા અન્ય કાર્યો ઓનલાઈન માધ્યમથી પૂર્ણ કર્યા છે અને જેઓ આ પ્રક્રિયામાં જોડાવા ઈચ્છુક છે, તેમને જ તેમાં સામેલ કરવામાં આવે.
-
પરીક્ષણની તક: આનાથી CBSE ને સિસ્ટમનું પરીક્ષણ કરવાની તક મળી જશે અને શિક્ષકોને ધીમે-ધીમે નવી પ્રક્રિયાથી પરિચિત થવાનો સમય મળશે.
૫. આવતા સત્રથી સંપૂર્ણ તૈયારી સાથે લાગુ કરવાની માંગ
શિક્ષક સંઘે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ તકનીકી વિકાસના વિરોધી નથી, પરંતુ તેઓ ગુણવત્તા સાથે સમજૂતી કરવા માંગતા નથી.
-
તબક્કાવાર તાલીમ: GSTA નો પ્રસ્તાવ છે કે આગામી શૈક્ષણિક સત્રથી સંપૂર્ણ રીતે લાગુ કરતા પહેલા શિક્ષકોને તબક્કાવાર (Phased manner) તાલીમ આપવામાં આવે.
-
મજબૂત તકનીકી માળખું: શાળાઓમાં તકનીકી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરવામાં આવે જેથી મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા સુચારુ રીતે ચાલી શકે.
-
પારદર્શિતા અને વિશ્વસનીયતા: જો આ પ્રક્રિયા આગામી શૈક્ષણિક સત્રથી સંપૂર્ણ તૈયારી સાથે લાગુ કરવામાં આવશે, તો તેનાથી મૂલ્યાંકન વધુ પારદર્શક થશે અને વિદ્યાર્થીઓના રિઝલ્ટની વિશ્વસનીયતા પણ જળવાઈ રહેશે.
CBSE અને શિક્ષક સંઘ વચ્ચેનો આ મુદ્દો શિક્ષણ પ્રણાલીમાં ટેક્નોલોજીના એકીકરણના પડકારો દર્શાવે છે. જ્યાં ડિજિટલ મૂલ્યાંકનના ફાયદા છે, ત્યાં શિક્ષકોની ચિંતાઓ પણ સંપૂર્ણપણે તર્કસંગત છે. એક શિક્ષક તરીકે, તેઓ ઈચ્છે છે કે દરેક કોપીની તપાસ સંપૂર્ણ ઈમાનદારી અને ચોકસાઈથી થાય. CBSE એ શિક્ષકોની આ ચિંતાઓને ગંભીરતાથી લઈને, તેમની સાથે મળીને એવો રસ્તો કાઢવો જોઈએ જે વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય માટે સુરક્ષિત હોય અને શિક્ષકો માટે વ્યવહારુ હોય.
